Biologiczne podstawy psychologii - James Kalat1 - PDF Free Download (2022)

zwrotny.

suchości w ustach i tntdności w oddawaniu moczu. Zablokowanie kana łów sodowych wywołuj e

Rysunek 15.11 Synaptycxne mechanizmy dxłałanła leków przedwdepresyjnych leki trójpierścieniowe blokują wychwyt zwrotny dopaminy, noradrenaliny i serotoniny. SSRI bl okują selektywnie wychwyt zwrotny serotoniny. Inhibitory MAO

ność. Zablokowanie acetylocholiny prowadzi do

innymi z..aburzenia rytmu serca. Te dzia·

i sero toni nę do postaci nieaktywnych chemicznie. Mechanizmy działan i a atypo..

ograniczenia p rzyjmowanych dawek.

wych antydepresantów są zróżnicowane.

Atypo"e antvdcpresnnty lo zróżnicowana gnap;l loków o d7.iał.miu (lr/J 1 iwd•·pn ...yjnt.dn i łagodnych skutkach ułxx-:z­ nyda (Ho,.l. Preslom. 1998). C7.ęsto sprawdzają się w przy· padłu pacjentów. u których inne typy leków okazały się ni&efektywnc. )edn)1D z nich jest bu propion (WeUbutrin. Zyban). który bamuje wychwyt1\VTOinY dopaminy i w ograniczonym stopniu noradrooaliny. nie działa jednak na synapsy scrotoni· nergiczne. Inny to wcnlafaksyna. która przede wszystldm ba· mujc wychw}'1 Z\VTOtny dopaminy, ale również.. choć slabict. noradrenaliny i w nicwielkim stopniu dopaminy. Trzoci to nofadozon. który selektywnie bronuje receptory serotoniny typu ZA oraz slobo homujo wychW}1 zwrotny serotoniny i noradre· naliny. Rys. 15.11 przedsinwis mechanizmy działania loków trójpiorścion iowych. inhibitorów MAO oraz SSRI. Wiele osób do zwalczania objawów depresji używa pro· paratów ziołowych opracowanych na bazie dziurawca pospolitego (ang. St. john's wort). Ponieważ są one sprzedawane In· lo suplementy diety. o nic łckarsn~a. nie podlegają kontroli przez amerykaliski Urząd do spraw Żywności i Leków. Ich skład podlega dużym wahaniom. Zaletą preparatów z dziu· rawca jest ich cena- nit.sza niż w przypadku innych leków prwciwdeprasyjnych. Zależnie od punktu widzenia. wadą lub zaletą moio być 10, io można je nabyć bez recepty. Stwarza to niobczpioczcństwo stosowania niewłaściwych da· wek lub zażywania preparatu w skojarzeniu z innymi lekami, oo moill wywołać niepożądano efekty. Prawdopodobnie mechanizm dzinlnnio proporo łów z dziurawca jest podobny do SSRI. Wynilti tostów fa rmakologicznych są sprzeczno: wo· dhag jednych sn ono n ieco bru·dzioj skuteczn• nii typowe SSRI.tak samo skuloczno lub zupełnie nieefektywno (Barnos. Andorson, Phi lłipson, 2001: Hypericum Depression Trini Study Group. 2002). jcdn~nie charakteryzują się one ma· lo znanym. choć potcnc~>lnio niebezpi6CZ1lym dzialaniem ubocznym. U wszystkich ssaków występuje enzym wątrobo­ wy. który rozllada "1elo toksyn pochodzenia ro41innego. Dzjurawloc zwiększa skutocmość jego działania. Co można mieć pneciwko substancji intensyfikującej działanie enzymu rozkładającego toksyny? Rzoczywikie. czasem jest to działa· nie pożądane (Kiiowcr. Wilłson, 2002), ale jadn~nie en· zym ten rozldada wiole rodzajów leków. W efekcie preparaty z dziurawca osłabiają skuteczność leków, która wiele osób za. żywa wrllZ z nimi - no przykła d innych leków pr7JJCiwdopro· syjnych, loków przeciwnowotworowych. przeciwko AIDS czy nawet grodków antykonoopcyjnych (Mooro i in .. ~000). Leki przcclwdoprosyjno charakteryzują się dzialaniem odroczonym, pologojucym na hamowaniu pobudzenia komórki postsynaptycznoj. Może to być na przykład zroniej>zenie wrażliwości rocoptorów postsynaptycznych. W Rozdzia· lo S mówitumy o zjowislu nadwrażliwości synoptyczno] z braku aktywno§cl: roooptor, który j

Rysunek 15.12 Autoreceptor Po wydzłeleniu neuroprzekainika przez akson niektóre jego

CL1steaki lączą >i~ z autoreceptonami, znajdującymisie na zakoóueniu presynaptyanym. Dzięki temu pow>t.tjt ujemne sprtęie­ nie zwrotne hamujące dalsze wydzielanie neuropmłcain1ka. r.xym to polega> Kiedy nouronu pn:s\-naptvcw~ zmianie uwolniona Pf'\\7\a d.nd..a neuropnPkatnila. cz.ę-.;t· jego t;:l.-tsh•.:.7..cl. '"Taca i sł)·· IIIUiui•' położone na nim autoi'CC'f·ptorv Ie h l~lhucl.tt nit- !'ol.Ut· kuj• ?.ahamowi:Ul..iem dalszego wydzil•lanin nl""\lmpr?A•kAzni· kn lnnyn>i s łowy. po wzroście wydzielania nourotransmitle· ro z.nwszc występuje spadek. A wiec outoroooptory działają jak hrunuloo (rys. 15.12): spowodowano dzi ałoniom leku zwioknona obecność serotoniny lub imaego nou roprzokał.ni· ko w szczelinie synoptycznej wywo łuje dodatkową stymu· locję autoraceptorów i w efekcie zahamowanie okly\mości olomentu presynaptycznego. kończeniu presynapt~'CZilym. ~a 1

Mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych został poznany dotychczas tylko na poziomie synaps: leiJ trójpieńci& nlowe i selektywne inhibitory wychwy1u 1\VTOtnego serotoni· ny blokują wychw}'1 zwrotny. a inhibitory MAO blokują rozkład wybranych neuroprzckamików. Niestety, ta wiedza nie pomoie nam zrozumieć, skąd bierze sio ich •.dołność do łogodzonin objawów depresji. Głównym kłopotom jest różni· c::a między parametrami czasowymi działania na synapsy a parametrruni czasowymi z.mian w zochowonłu. Leki przociwdopresyine zmieniają aktywnogć synops kotor.holruninorgicznych i scrotoninergicznych już w Ciii8U kilku godzin. A jednak wpływ tych leków na nastrój nlo zachodzi tak szybko. zwykłe po7.ądane efekty uzyskuje się dopiero po 2-J tygodniach regularnego zażywania. W jednym z badań dowi&o dziono, ill wszelkie odczuwane efekty psychiczne przed uplywem tego okresu to wynik placebo. Tacy pacjenci odczu. wają pozytywne zmiany nawet wtedy, gdy prawdziwy lek za· stąpi sio nieaktywną chemicznie pigułlut (Stewart!ln.• 1998). Inaczej jest w przypadku metylofanidatu (Ritalin). wykony· stywancgo w leczeniu ADHD- tutaj oba czasowe profile dzia· lania zgadzają się ze sobą: maksymalno d1.ialon!e loku na synnp•y wy•tępujo po upływie 60 mitlut i JlO takim s.1mym C'l8Sie ujawnia się najsilniejszy wpływ na zachowanie (Vol-

kow i in., 1998}. Mamy więc silny dowód

tym, źe wpływ melyłofenidalu na zdolność koncenD·acji uwagi rZAlczywiścio założy od jego działania na synapsy. Brak takiej korelacji w przypadku leków przeciwdepresyjnych wskazuje na konieczn~ dalszych badań. jedno z możliwych wyjaśnień moio mieć związek z tym. źc neurony w pewnych częściach hipokampa i kory mózgowej kurc:<ą się. kiedy ludzie są przygnębiani (Cotter, Mackay, Landau, Kerwin, Everall, 2001 ). Kiedy leki (lub inny czynn ik) powodują wzrost wydzielania dopami.uy, aksony uwahliająca ten ueuroprzekatnik uwalniają wraz z nim neurotrofinę o na· zwie czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego (Guillin i in., 2001). W Rozdziale 5 była mowa o tym, źc uaurotrofiny pomagają ne\lfOOOm w przetrwaniu, zwiększaniu rozmia~ rów czy wytwarzaniu n owych połączeń. Ponieważ leki przeciwdepresyjne zwiększają wydzielanie dopanliny, lo nasilają rówoiei wydzielanie nemotro6n, co umo:iliwia :zwi ęks zan ia rozmiarów neuronów w tych obszarach mózgu. gdzie się kurczą (Duman. Heninger. Nestler, 1997). Procesy wzrostowa przebiegają d~ powoli, ała wyniki badań na myszach po· twicrdzają. że działanic

pozytywnych znlian bahawiorałnych po zalaków prZAlCiwdaprosyjnych (Saarolainan i in., 2003).

wskazać argumenty na rzecz leków: są one tańsze oiż psychoterapia i wygodniejsze w stosowaniu. (Co wolałbyś, kiedy je· steś bardzo zajęty: wziąć tabletkQ czy przez godzinę rozmawiać z terapeutą?) l wreszcie, efekty działania laków ujawnia· ją siQ po dwóch, trzech tygodniach, a na pozytywno skutki p sychoterapii trzeba czekać przynajmniej dwa miesiące. Niemniej jednak, od jednej trzeciej do połowy pacjentów z depresją powraca do zdrowia, nawetgdy oia otrzymają iad· nej formy leropii. Stosowania laków przeciwdepresyjnych przynosi poprawę stanu psychicznego u dwóch trzecich pa· cjentów. Tyle samo wraca do zdrowia po psychoterapii poznawczej. A jakie są efekty jednoczesnego zastosowania obu fonn te rapii? Takie same. jak poprzednio - a u~ęc poprawę obserwuje się u dwóch trzecich pacjentów (Thase i in., 1997). Okazuje się, że laki pomagają tym. którym mogłaby pomóc również psychote rapia. A co z pozostalą jedną tr

sen-czuwanie. Elektrowstrząsy

Lecz~nlie za pomocą napadów drgawkowym. indukowanych

2. jakie są efekty działani a leków trójpi erścieniowych? 3. jakie

4. jakie są efekty działania leków z grupy SSRI?

5. Podaj przykłady atypowych a ntydepresantów. 6. Dlaczego natychmiastowe skutki działania leków przeciwdepresyjnych najprawdopodobniej nie wy· ich oddziaływania na nastrój?

stronie 475.

Inne terapie Alternatywą dla leczenia farmakologicznego jest terapia poznawcza lub inne formy psychoterapii - oba podejścia dają bardzo podobne e fe kty. Wyniki obrazowania mózgu pokazują, :/.e zarówno stosowani e leków przeciwdeprasyjnych, jak i udana psychote rapia zwiększają metabałizm zasadni· czo w tych samych obszarach mózgu (Brody i in .. 2001; S. D. Martin i in., 2001). Taki wynik nie p owinien zaskoczyć nikogo, kto a kce ptuje tcoriQ i dentyczności ciała i umysłu. jeśli aktywność umysłowa jest rlllCzywiście tym samym co aktywność neuronów, to zoliana dotycząca umys łu powinna :znliatlić neltrofizjol ogię mózgu. W porównaniu z fannakoterapią psychoterapia rna jedną istotną zaletę: pacjent, który dzięki niej powróci do :zdrou~a. jest w mniejszym stopniu narażony na ryzyko kolejnego na· wrotu depresji (M. D. Evans i in .. 1992). A więc psychoterapia zapewnia bardziej tnvałe efekty lec:ztlicza. Można jednak

sów {albo sejsmotarapii, a ng. ełectromnvulsive therapy. ECT) - ma dość burzliwą bistorię (Fink, 1985). Zaczęła się ona od obserwacji, źc gdy u pacjentów chorych jednocześnie na schizofre nię i padaczkę dochodzi do nasilenia objawów jednej clloroby, zanikają objawy drugiej (T rimble. Thompsou, 1986). W latach 30. ubiegłego wieku węgierski łekan, Ladislas Meduna, próbował leczyć objawy schizofrenii przez wywoły­ wanie napadów d rgawkowych. Wkrótce tę samą matodę zaCZQii stosować inni, chociaż do W)'"'oływania drgawek wy· korzys tywałi duże dawki insuliny. Wstrząs insulinowy jest jednak prZAlraiającym doświadczeniem dla pacjenta i trudno go kontrolować. Włoski lekarz. Ugo Celrotti, po wielu latach eksperymentów na zwierzętach rozwinął metodę wywoływa­ nia llllpadów polegającą na przepuszczaniu prądu przez głowę pacjenta {Cerletti, Bini, 1938). Zabieg el ektrowstrząsów tnva krótko, a większ~ pacjentów budzi się spokojnie i czę­ sto 1lia paulięta samego zabiegu. Chociaż skuteczność EW w leczeniu schizofrenii okaza· la s ię wątpliwa, to jednak psychiatrzy n ie stracili zainteresowania tą metodą. Przeciwnie. zaczęl i wypróbowywać ją na

im1ych grupach pacjentów, mimo że wówczas nie mieli żad· nych p rzesłanek teorotycznych, aby ocze kiwać pomyśl nych W)1tików. Wkrótce okazało się, że e lektrowstrząsy daj ą pozytywn a efekty w przypadku pacjentów z depresją i matoda ta zdobyła sobie popularność. jednak rażąco nadużycia w jej stosowruliu - szczegółnie w latach 50. -okryły ją niesławą. Znane są przypadki. że pacjentom, bez ich zgody, apłikowa· no elektrowstrząsy nawet setki razy. Kiedy w pod koniec lat 50. do użycia weszły p ie rwsza le ki przociwdepresyjne. częstość stosowania ełektrow· strz.1sów raptownie spadła. Me toda ta doczeka ła s i ę czę· ściowej rehabilitacji w latach 70., gdy okazało się, źe nie wszystkie p rzypadki depresji można wyleczyć za pomocą 15.2

Rysunek 15.13 Elektrowstrząsy Obecnie, w przeciwieństwie do tego jak postępowano kilkadziesiąt lat temu, w celu zmniejszenia dyskomfortu, przed elektrowstrząsa­ mi podaje się pacjentom leki zwiotczające mię!nie oraz leki znieczulające. Warunkiem zastosowania EW jest wyrażenie zgody przez pacjenta.

farmakologicznych. Dzisiaj EW stosuje się wyza zgodą pacjenta i najczęściej w przypadkach, kiedy leki nie dały zadowalających rezultatów (Scovern, Kilmann, 1980; Weiner, 1979). Czasem zaleca się ich stosowanie u pacjentów przejawiających silne tendencje samobójcze, ponieważ efekty działania EW są szybsze niż leków. W przypadku depresji bywa czasem tak, że poprawa nastroju w pierwszym, a nie w drugim tygodniu terapii może przesądzić o życiu pacjenta. Leczenie EW najczęściej polega na powtarzaniu zabiegu co drugi dzień przez dwa tygodnie, czasem dłużej. Sam zabieg poprzedzony jest podaniem leków zwiotczających i znieczulających, aby osłabić nieprzyjemne doznania i zmniejszyć ryzyko urazów (rys. 15.13). Jednym z niebezpieczeństw jest możliwość wywołania ataku serca. Jednak prąd używany obecnie jest słabszy niż kiedyś, przez co ryzyko to jest mniejsze, jeśli zabieg nie dotyczy osób w podeszłym wieku. Najczęstszym efektem ubocznym EW są zaburzenia pamięci, ale można je zminimalizować, jeśli ich działanie zostanie ograniczone do prawej półkuli (McElhiney i in., 1995). (Przypomnij sobie, że akty\vność prawej półkuli jest związa­ na z obniżonym nastrojem.) Ponieważ depresja współwystę­ puje z obniżoną aktywnością lewej półkuli, elektrowstrząsy zaaplikowane do prawej półkuli mogą albo podziałać na łącznie

rzecz lepszej równowagi między dwoma półkulami, albo wzmocnić al--tywność w lewej półkuli. Oprócz zagrożenia utratą pamięci kolejną poważną wadą tej metody leczenia depresji jest to, że około połowa pacjentów, którym ona pomaga, doświadcza nawrotu choroby przed upływem sześciu miesięcy (Riddlc, Scott, 1995). Dlatego też po zastosowaniu elektrowstrząsów i ustąpieniu objawów depresji zwykle próbuje się zapobiec nawrotom poprzez leki, psychoterapię lub dodatkowe elektrowstrząsy powtarzane co kilka tygodni (Swoboda, Conca, Ki:inig, Waanders, Hansen, 2001). Po upływie ponad pół wieku od wprowadzenia tej formy terapii depresji nadal nie wiadomo, dlaczego ona pomaga. Wiemy, że między innymi nasila wytwarzanie dodatkowych receptorów typu D1 i D2 w jądrze półleżącym (S. Smith, Lindefors, Hurd, Sharp, 1995), zmniejsza ilość receptorów noradrenaliny w komórkach postsynaptycznych (Kellar, Stockmeier, 1986; Lerer, Shapira, 1986). Nie wiadomo jednak, który z tych efektów odgrywa decydującą rolę. Podobną funkcję spełnia nowsza technika wielokrotnej przezczaszkowej stymulacji magnetycznej (ang. repetitive transeraniel magnetic stimulation, rTMS). Polega ona na wytworzeniu w pobliżu powierzchni głowy silnego pola magnetycznego, co wywołuje przejściowe zahamowanie aktywności neuronów znajdujących się tuż pod cewka magnesu. Procedura ta ma dwie cechy wspólne z elektrowstrząsa­ mi: ma podobny poziom skuteczności i nikt tak naprawdę nie wie, dlaczego jest skuteczna (George i in., 1997).

Modyfikacja cyklu sen-czuwanie Wielu pacjentów cierpiących na depresję uskarża się na problemy ze snem, a zarazem osoby mające problemy ze snem dużo częściej zapadają na depresję (Ford, Cooper-Patrick, 2001). Ten częsty objaw w depresji wskazuje na zaburzenia rytmów biologicznych. Jak pamiętamy, w Rozdziale 9 była mowa o tym, że większość osób, które idą spać o normalnej porze, w pierwszą fazę REM wchodzi po upływie około 80 minut od zaśnięcia. Ilość czasu przypadającego na sen REM jest mała w pierwszej połowie nocy i zwiększa się w drugiej połowie nocy. Tendencja ta zależy od pory, a nie od tego, jak długo już śpimy. U osoby, która pójdzie spać później niż zwykle, faza REM rozpocznie się prędzej (rys. 15.14). Większość osób z depresją wchodzi w fazę REM już po 45 minutach od położenia się spać - ilustruje to również rysunek 15.14. Ponadto występują u nich także problemy z utrzymaniem snu, co sprawia, żo budzą się bardzo wcześnie i w ciągu dnia odczuwają senność. Jakość snu poprawia się wraz z ustępowaniem objawów depresji (Dew i in., 1996). Inaczej niż można by przypuszczać, uniemożliwienie snu osobie z depresją wcale nie pogarsza jej kondycji psychicznej, a wręcz przeciwnie- w większości przypadków ła­ godzi jej objawy (Ringel, Szuba, 2001). Jak się okazuje, jedna bezsenna noc jest najszybszą znaną metodą leczenia depresji. Deprywacja snu jest najbardziej skuteczna w przypadku pacjentów z małym obrotem dopaminy, niewielkimi patologiami tarczycy lub zwiększonym metabolizmem w okolicach przedczołowych (Gillin, Buchsbaum, Wu, Clark, Bunney,

2001: Orth i in., 2001: Ringel. Szuba, 2001). Oznacza to. te aby wiedzieć u kogo ton typ loczonln przynicsio najlepsze efelcty, należy wpierw dokonać dokladnaj diagnozy. Niestety, przeclwdeprosyjne e fekty deprywacji snu są krótkotrwale. U wiokszo§cl pacjentów depresja powraca po następnej, już przespanej nocy. a nieldedy nawet po królkiej drzemce. Czasem udaje się wydłutyć cfokly prmz wymllS1.0nie zmiany rytmu sen-<:zuwanlo w kolejnych dobach. Na przyklad, można wdrożyć naslopujllcy harmonogram: podczas pierwszej nocy całkowity brak snu. a nastopnie rogułar· ne chodzenie spać o piatoj po poludniu l pobudka o pól nocy. U większości pacjentów. u których go zastosowano. zaobserwowano poprawę objawów trwającą przynajmniej joden ly· dzień. Pacjenci mos- slopniowo powracać do normalnych godzin snu i czuwania (Riomonn i in .. 1999). Nie potrafimy jesu:-Le wyjdnić, dlaczego deprpvacja snu łub modyfikacja cyiJu snu l czuwania korzystnie wpły· wają na nasUój. Wiemy tylko. że zarówno cał kowita depry· wacja snu, jak i jego przesunięcie na wcze~niejsze godziny znmiejsza udział fazy REM - podobno działanic ma więk· sześć leków przociwdeprosyjnych (Winokur i in.. 2001). A więc jesl moż li we, że samo zmniejszenie udzia ł u fazy REM ma działanie przoclwdoprosyjno. Nicmniej jednak potrzeba jeszcze wielu badań. oby dowi edzieć się w szczegółach, co dzieje się podczas dcprywocji snu. Poznnnio tych mechanizmów być może pozwoli na wypmcownnio jeszcze lapszych metod Ieczonin depresji.

7. W przypadku których pacjentów zaleca sie slosowanie elektrowstrząsów? · związanych ze snem po· niekiedy łagodzić objawy depresji?

8 . Jakie zmiany zwyczajów magają

srrome 4 7S.

CHOROBA AFEKTYWNA DWUBIEGUNOWA Depresyjne obniienie nastrojt• możo być czę§ciq zaburzenia jedno- lub dwubiegunowego. 0.10b~ d '"" • fhorobą Jcd· nobieg unową doś'' 1adczaj tył lo jccłnt . '~r.tjnu ·c 1. 4t u h n.t · 'trój waha ~io między normalnym a depr•o;,yju~· m. 1\dslrnjt osób dcrpiqcych na chorobę afektywną dwubi l'glutową (ChAD. dawniej znaną pod nazwą psyr.ho>v maniaknlno-d<•· presyjnej lub cyklofrenii) wa hają się m1ędzy do•pr."j't ' t••j pn.cr.i\o;imistwcm - manią. Ta druga sk.rujno4't 1 h.,rulhtr'· 111 je s ię nadmierną akt ywnośdu. Wt!sn łl..owu tn~d l) , J.awy~.lllll l snmoor:cnq, gadntliwo ..Cciq i bmldmn zu hamował\. W skrajnych p rzypadkach osoby w manii są niebezpieczno d lo sio· bio i innych , gdyż dobry nastrój mo:i.o lo· two przejść w niepohamowany gniew.

osoba z deprtsj. - -

afr•k· l t o.'\f1h z chorobą afektywną dw11bił'gunow~ ty· pu fi cpi?.od}' man.L'lkalnc ffilt ~ mnit•JS1.4 intensywność- nazy\\& S IQ Jo lilanami h1 poman · ~Uh mi, a c"Y:hu jr pr, ..t w~'"'"lo.im n.ułm re KJł 10 ł ' h niepo>..oj. Około 1% populacji cierpi przynaifnniej na łagodną formo choroby dwubiegunowej w pewnym momencie swego życia- zwyłtle zaczyna sio ona po ukończeniu dwudzieslego roku życia (Craddock, Jones, 1999). Cykl obejmujący depresję, manię i nawról depresji może trwa<' lylko porę dni. ale możo się takżo rozciągać na ca· te łata (Bunney, Murpby, Coodwln, Borge, 1972). Rysunek 15.15 przedstawia początek i koniec opizodu maniakoln"' go podczas pobytu pacjenta w szpila lu. Poziom metabolizmu glukozy jest dobrym wskatni.ldem ogół n oj aktywno§ci mózgu . Jak lo ilustruje rysunek 15.16, zu· życie glukozy jesl podwyższono podczas tywną dwubiegunO\\ą łYJlU

osobyzdr~.

,..... ,

Rysunek 15.14 Sen REM l okołodobowy cykl zmian temperatury Osoby nie cierpiące na zaburzenia nasiroju chodzą spat o ZW)'i

liczba dni pobytu w szpitalu 5 15r-----.-----~------~r-----~-------T~--------~--Tn~----~----_,~--------------~

* stadium l Pacjent w stanie euforii. bardżo aktywny, mowajest

przyspieszona.

stadium 11 Pocjent jest hiper. aktywny, gadatliwy, nit!-.spokojny, pobudzony, bezsenny, przescxfne poczude

stadium III Pac;ent jest gadatliwy, hiperaktywny, zmienny, agresywny, zdezorientowany, podejrzliwy, zdezorganizowany, wściekly, nie potrafi

bardziej w·spółpracujący, rozmowny. manipulujący .

stadium V stan normalny Pacjent jMt U pacjenta powraca adekwatny sposób spokojniej5zy, mniej w!dekly, wypowiadania się mniej i z;achowania, bierze zdezorganizowany, pod uwag~ innych. bardziej ..vspółpracujący.

lub działań.

wartości.

Rysunek l S.lS Opis z:mlan w zachowaniu podczas t rzytygodniowego epizod u manil lródlo: E. Janosik, f. Dovies, Psychiocric MenCol Heof!h Nursing, s. 173. Copyright C>1986}ones and Bortfet Pubfishers. Przedruk zo zgodQ.

manii i spada poniżej prawidł owego poziomu w depresji (Baxter i in., 1985). Pacjenci cierpiący na ChAD charakteryzu· j ą się wieloma zmianami anatomicznymi w mózgu. w tym między innymi powięks zonymi cialami migdalowatymi (Strakowski i in., 1999). W Rozdziale 12 mówil iśmy, żestruk· tma ta jest ważnym elementem mózgowego podłoża emocji.

.. .. ' -.Q l

• ...,.,.

u którego rozwinie się ChAD. najprawdopodobniej ma bio'"'*'

logicznych krewnych z zaburzeniami nastroju.

osiowe przez różne cz~ki mózgu. 17 i 27 maja, gdy pacjent był w stanie depresji, poz.iom metabolizmu mózgu był obniżony. 18 maja, gdy pacjent byt nastroju radosnym, hipomaniakalnym, poziom metabol~mu mózgu był podwyższony. Kolor czerwony o.tnacza n ajwyższy poziom aktywności, a kolory żółty, zielony i niebieski oznaczają odpowiednio coraz

Istnieje wiele przesianek przemawiających za tym, że ChAD ma charakter dziedziczny (Craddock, Jones, 1999).jeśli jed· no z blitniąt monozygatycznych cierpi na chorobę afektyw· ną dwubiegunową, to dntgie ma przynajmniej 50% szans na zapadnięcie na nią, natomiast w przypadku bliŹJliąt di· zygotycznych, braci, sióstr lub własnego potomstwa praw· dopodob icństwo maleje do 5-10%. Adoptowane dzie<:ko.

aktywności.

populacjach pozwoliły zidentyfikować kilka genów, które występują nieco częściej u osób cierpiących na chorobę afektywną dwubiegunową (Badenhop i in., 2001; Black· wood i in., 1996; Degn i in .. 2001; Egeiand i in., 1987; Frei· mer i in., 1996; Ginns i in .. 1996; McMahon i in., 2001). Niemniej jednak żaden konkretny gen nie ma tak silnego związku z tą chorobą, aby stać się kandydatem na główną jej przyczynę.

Leczenie Pierwszym lekiem, który okazał się skuteczny w leczeniu ChAD. by ły sole litu, do dzisiaj zresztą stosowane. Skutecz· ność litu została odkryta przy padkowo przez australijskie· go naukowca, J. F. Cade'a, który sądzi!, że kwas moczowy może zmniejszyć objawy manii i depresji. Aby zwiększyć jego rozpuszczalność. Cadc zmieszał kwas moczowy z sola~ mi litu, a nastę pnie podawał te n roztwór pacjentom. RzeCZf'viścic, pre parat okazał się skuteczny, choc iaż w końcu wyszło na jaw, że głównym czynnikiem nie jest kwas mo· czowy. lecz lit. Lit sła bi lizuje nastrój pacjenta cierpiącego na cho robę dwubiegWlową i zapobiega nawrotom zarówno manii. jak i depresji. Dawki litu musza być starannie kontrolowane, gdyż ma łe dawki są nioofcktywne, a duże - toksyczne (Schou. 1997). Do innych skutecznych leków należą kwas walproinowy (nazwy handlowe Depakine, Depakote) oraz karbamazepina. Kwas wa łproinowy oraz karbamazepinę przepisuje się pacjentom z chorobą dwubiegunową typu II. a wiec tą, która charakteryzuje si ę depresją i fazruni mania· kalnymi o łagodniejszym przebiegu. Lit wydaje się bardziej skuteczny w przypadku CbAD typu l, z depresją i ostrymi fa· zami maniakalnymi (Kieindienst. Greil. 2000). Każdy z omówionych leków - lit, l-was walproinowy

dowodzą . że

mniejsze ryzyko zapadnięc ia na chorob~ dwubiegunową (Noaghiul, Hibbo ł n, Weissman, w druku). W chwili obecnej badacze nie są pewni, w jaki sposób lit i in· ne opisrole tu leki przeciwdzialej ą nawrotom ChAD. Hipotezy wskazujące na ino:r.ytol i kwas arachidonowy wymagają potwierdzenia w dalszych badaniach. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedna metodę leczenia. Pacjenci w Stadhun depresyjnym mają sldonoość do chodzenia spać pófno i pozostawania w łóżku prJ:ez wiele godzin.

Podczas fazy maniakalnej chodzą spać wcześnie i budzą się szybko. zwykle po 3-4 godzinach. W pewnym badaniu uda· łosię namówić pacjenta na utrzymywania stałego rytmu po· zostawania w łóiku (w ciemnym, wyciszonym pokoju) przy· najmniej przez 10 godzin w nocy. Ta procedura znacznic zredukowała intensywność wahań

1998). Niektórzy naukowcy

jego nastroju (Wehr i in .. i9 natężenie

s ztucznego światła, te1cwizja i inne rozrywki współczes nego świata skłaniają nas d o późnego chodzenia spać i mogą w efekcie prowadzić do wzrost\! często~i występowania choroby afektyvmej dwubiegunowej.

na dzialanie mózgu. Aby go

ozytol to związek chemiczny o wielu pożytecznych skutkach działania. Bierze udział w tworzeniu się błon ko · mórkowych, wspomagatransport i rozkład tłuszczów, a lak· że jest prek\lfsorem jednego z wtórnych przekatników występujących w neuronach. Jest nawet sprzedawany jako suplement diety w celu polepszenia snu. łagodzenia lęku i podniesienia nastroju. Nie można wykluczyć, że nadmiar inozytolu powoduje problemy u niektórych ludzi. NicmJliej jednak dotychczas nie stwierdzono nieprawidłowości w syntezie inozytolu u pacjentów cierpiących na chorobę dwubiegunową (Atack, 1996). Odkryto równie-.i. :Ge lit i kwas walproinowy hamują syn tezę występującej w mózgu substancji chemicznej o na· zwie kwas arochidonowy. która jest wytwarzana przez mózg w stanach zapalnych (Rapoporl, Bosetti, 2002). Kwas arachi· donowy przyłącza się do fosfolipidów, tworzących błonę ko· mórkową neuronów. Efekty dzialania kwasu arachidonowe· go są znoszone przez wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które obficie występuj ą w owocach morza, a badania epide· założyć, że

9. Jakie są dwie najcz~ściej stosowane metody lecze. nia choroby afektywnej dwubiegunowej? 1 O. Jakiego suplementu diety powinni unikać pacjen· ci z chorobą dwubiegunową i dlaczego? Sprawdź swoje odpowiedzi no stronie 475.

SEZONOWE ZABURZENIE AFEKTYWNE (SAD) Inną postacią

depresji jest sezonowe zaburzenie afektywne

(albo depresja sezonowa. ang. scasonal affective disorder.

SAD). Jego główny objaw to nawracające epizody depresyj· ne występujące w tych srunych porach roku - na przyklad tylko zimą. SAD wys t ępuje częściej w okolicach podbiegu· nowych. gdzie noce zimą są bardzo długie (Haggarty i in .. 2002). rzadziej w klimacie umiarkowanyn1 i jest wpelnie nieznane w tropikach. ·większość z nas ma Jcpszc samopo· czucie latem. gdy wiele godzin przebywamy w świetle sło· necznym, a zimą wielu z nas .,wpada w dołek" [Madden, Heath, Rosenthal, Martin, 1996). SAD wydaje s ię nasiloną formą lej powszechnej tendencji.

Pod wieloma

względaini

SAD różni

się

od innych ty·

pów depresji. Chorzy na sezonowe zaburzenie depresyjne charakteryzują się o późnieniem faz cykli snu-czuwania

oraz zmian temperatury - natomiast u większości pa.cjen· tów z depresją cykle te są przyspieszone (Teicher i in., 15.2

Zaburzenia nastroju

473

~

"li

":! ~

..

~

:!

..E

37,5" 37"C

Q,

~

36,5"

23.00 Ryłunek

3.00

7.00

23.00

3.00

7.00

15.17 Rytmy okołodobowe u osoby zdrowej oraz pacjentów na de presJ ę l SAD

derpl~cych

Zwróć uwagę? że u pacjentów z SAD rytmy są opóźn ione, a u pacjentów z depresj ą

- przyspieszone.

1997) (rys. 15.17). Oprócz tego SAD rzadko przechodzi

w fom>ę ostrą, w przeciwiel'lstwie do choroby afektywnej jednobiegunowej. lsmieje metoda leczenia SAD polegająca na eksponowaniu pacjenta na bard7-o silne §wiatło (ok. 2500 luksów) przynajmniej przez

godzinę

dziennie. Leczenie

świat łem

przynosi pozytywne efekty zarówno rano, popołudniu, jak i wieczorem, ale większość badań wskazuje, ie najlepsze

POD R O Z D ZlAł. 15.2

Na zakończenie: Mózg na huśtawce nastrojów Czy odczuwasz smutek dlatego, że przydarzy ło ci się coś nicprzyjemnego, czy raczej z powodu procesów chemicznych w twoim mózgu? Z punktu widzenia psychologii bio-

rezultaty osiąga się, gdy stosowane jest w godzinach ran-

logicznej to pytanie nie ma sensu. Twoje przeżycia są zmia-

nych (Eastman, Young, Fogg, Liu, Meaden, 1998: Lewy i in., 1998: Termon, Termon, Ross, 1998). Nie udało się odkryć przyczyn występowania sozono· wago zaburzenia afektywnego ani też odpowiedzieć na pytanie, dlaczego jasne światło łagodzi objawy tego schorzenia. Według najbardziej prawdopodobnej hipotezy ja· skrawa świ atło wpływa na receptory serotoninergiczne i zmienia rytmy okołodobowe. Niezaleinie od tego, jaki

nami stanów mózgu - nie moina do§\"riadczać pienvszego bez wystąpieni a drugiego. Ciekawszo jest inna pytanie: czy niektór


jest mechanizm

działania

leczniczego, fototerapia przyno·

si większe i bardziej stabilne efekty niż inne leki przeciwdepresyjna lu b psychoterapia w innych formach depresji. Zachęceni

tym sukcesem terapeuci

zaczęli

próby stosowa·

nia tej metody także w przypadkach niesezonowych zaburzeń depresyjnych, chociaż dotychczas nie przeprowadzono badań dotyczących skutecznośc i takiego podejścia (Wirz-)ustice, 1998). Na tej stronic www jest spory zasób informacji na temat fototerapii oraz rytmów biologicznych: www.>łtbr.org

(w języku angielskim)

PODSUMOWANIE na chorobę afektywną jednobiegunową przez wiele tygodni bez przerwy odczuwają przygnębienie, bezradność i brak ch ęci do życia. W wię k­ szotci prqpadków depresja przejawia si ę w postaci na· wracaj ących epizodów, wywolywanycb przez zdarzenia życiowo łub zmiany chemiczno w mózgu (s. 464).

1. Osoby

cierpiące

( depresję)

11, W jakich regionach kuli ziemskiej ludzie są najbardziej naraieni na ryzyko sezonowego zaburzenia afektywnego? Sprawdź swojq odpowiedź na stronie 475.

474

Rozdziat 15

Zaburzenia psychiczne

2. Depresja występuje rodzinnie, szczególnie u kobiet, co skłania do postawienia hipotezy o jej podłożu genctycz· nym. Niemniej jednak nie udało się zidentyfikować pojedynczych genów związanych z tą chorobą (s. 464).

3. U podłoża najcięższych przypadków depresji leży wzajemne oddziaływanie między predyspozycją biologiczną a pewnym zdarzeniem życiowym, stanowiącym czynnik wyzwalający epizod depresyjny (s. 464). 4. Depresja współwystępuje ze zmniejszoną w lewej półkuli mózgu (s. 465).

aktywnością

5. Obecnie stosuje się cztery główne grupy leków przeciwdepresyjnych. Leki trójpierścieniowe blokują wychwyt zwrotny serotoniny i katecholamin, ale mają silne działa­ nia uboczne. Inhibitory MAO blokują działanie enzymu, który rozkłada katecholaminy i serotoninę . SSRI blokują wychwyt zwrotny serotoniny. Atypowe antydepresanty to wewnętrznie zróżnicowana grupa leków o wielokierunkowym działaniu (s. 467). 6.

Chociaż

leki przeciwdepresyjne dość szybko zmieniają synaps, to ich wpływ na zachowanie narasta w ciągu tygodni. Prawdopodobnie realny wpływ na nastrój nie opiera się na działaniu na synapsy, ale na narastających stopniowo efektach aktywności neurotrofin, wydzielanych razem z neuroprzekaźnikami (s. 468). działanie

7. Inne sposoby leczenia depresji to między innymi psy-

choterapia poznawcza, elektrowstrząsy oraz modyfikacja cyklu sen-czuwanie. Efekty lecznicze każdej z tych metod są nieco inne (s. 469). B. Stan psychiczny osób cierpiących na chorobę afektywną dwubi egunową waha się między dwoma skrajnościami: depresją i manią. Również w tym schorzeniu czynnik genetyczny odgrywa istotną rolę. Skuteczne metody leczenia to stosowanie soli litu oraz innych leków. Nie wiadomo, w jaki sposób leki te pomagają chorym, ale najczęściej wymieniane hipotezy wskazują na to, że hamują one syntezę inozytolu oraz kwasu arachidonowego

4 . Leki z grupy SSRI selektywnie hamują wychwyt zwrotny serotoniny (s. 469).

5. Atypowe antydepresanty to zróżnicowana grupa leków,

których nie można zaliczyć do żadnej z czterech głów­ nych grup środków przeciwdepresyjnych. Charakteryzują się zróżnicowanym działaniem na synapsy serotoninergiczne oraz inne (s. 469). 6. Z tego, co wiemy, leki przeciwdepresyjne dość szybko wywierają zauważalny wpływ

na synapsy, ale realne zmiany nastroju wskutek ich zażywania następują stopniowo, przez 2-3 tygodnie (s. 469).

7. Stosowanie elektrowstrząsów zaleca się pacjentom, którzy reagują

na inne rodzaje terapii, oraz takim, u których realne zagrożenie popełnienia samobójstwa (elektrowstrząsy działają szybciej niż inne rodzaje terapii)

nie

występuje

(s. 471). 8. Skłonienie osób cierpiących na depresję do wcześniej­

szego chodzenia

spać

czasem

łagodzi

objawy tej choroby

(s. 471). 9. Najczęściej stosowanymi lekami w terapii choroby afek-

tywnej dwubiegunowej są sole litu oraz leki kwas walproinowy i karbamazepinę (s. 473).

zawierające

10. Pacjenci z chorobą dwubiegunową powinni unikać inozy-

tolu, ponieważ istnieją dowody na to, że pogarsza on skuteczność litu i innych leków stosowanych w jej leczeniu (s. 473). 11. Sezonowe zaburzenie afektywne występuje częściej w ob-

szarach podbiegunowych, gdzie a zimą jest największa (s. 474).

różnica między

latem

iliiQll~l\lili

~· DO " ZASTANOWIENIA

(s. 473).

9. Sezonowe zaburzenie afektywne (depresja sezonowa) przejawia się w postaci epizodów depresyjnych nawracających w stałych porach roku. W tym przypadku skuteczną metodą leczenia jest ekspozycja na jasne światło

Według

presji,

jednej z hipotez

elektrowstrząsy łagodzą

objawy dektóre wywoła­ dowody przeciwko temu przypuszczeniu?

ponieważ powodują niepamięć zdarzeń,

ły depresję.

Jakie są

(s. 473).

f~-;.r:r.?~;;_:!1łi

~ ODPOWIEDZI

'm " NA PVTANIA KONTROLNE !~bąn.m.?'"~!'f

1. Osoby z przewagą aktywności w prawej półkuli oraz zmniejszoną aktywnością w

do zapadania na

depresję

lewej mają większą skłonność (s. 465).

2. Leki trójpierścieniowe hamują wychwyt zwrotny serotoni-

ny i katecholamin. Blokują również receptory histaminergiczne, cholinergiczne oraz niektóre kanały sodowe, co może wywoływać nieprzyjemne skutki uboczne (s. 469). 3. Inhibitory MAO blokują działanie enzymu, który rozkłada

katecholaminy i serotoninę . Prowadzi to do tych neuroprzekaźników (s. 469).

zwiększenia

podaży

15.2

Zaburzenia nastroju

475

PODROZDZIAŁ

15.3

Schizofrenia

Oto fragment rozmowy dwóch osób, u których zdingno· zowano schizofrenię (Haley, 1959, s. 321): A: Pracujesz w bazie lotniczej? B: Wiesz. co

myślę

o pracy. W czerwcu

sko ńczę

33 lata.

nic masz nic przeciwko?

B: 33 lata w czerwcu. To wszystko rozwieje się jak mgla, kiedy przyj dę, tfu. wyjdę z tego szpitala. Więc nie mo· gę odzyskać głosu. Więc rzuciJem papierosy. Jestem w wymiarze przestrzennym. ~lDl jestem z przesll·zeni kosmicznej.... 7.

drugiej

strony. 8: Wiele ludzi tak mówi, jak ob łąkani , ale .,Wierzcie ł ub nic" Ripleya. bierz lub zostaw- w spokoju -to nie Examiner, to

dział

komiksów, ,.\1Vierzcie lub nic'' Riplcya,

Roberta E. Ripleya, Wierzcie lub nie, ale nie musimy w nic wierzyć, jeśli nic mnmy na to ochoty. Każda mała

rozetka - za bardzo samotna.

B: Jestem cywilnym marynarzem. A:

Możli we. Bio rę kąp iel

B:

Kąpie l

w oceanie.

jest do kitu. Wiesz dlaczego? Bo nie można prze· kiedy ma się ocho tę. j esteś na s lu:i;bie.

Chorzy na schizofrenię mówią i robią rzeczy, które innym ludziom (w tym równ i eż innym chorym na sc hizofrenię) trudno zrozumieć. Przyczyn tej choroby nic udało się jesz· c~e do kor1ca poznać. wydaje si ę jednak. że istotną rolę od· grywają

w niej czynn iki biologiczna.

bardzo

różne.

U niektórych

u illilycb - zabW'zenia toku myślenia; niektórzy przejawiają wyraźne oznaki uszkod


lecz które nic

mają

ze

sobą

praktycznie nic wspólnego (Ar1dreaseu, 1999). Niewyklu· czone. że pod tym, co nazywamy schizofrenią, kryje s ię kil· ka ró:lliycb chorób. Na akroślenie schizofrenii używano niegdyś terminu dementia praecox, co po łacin ie oznacza "otępienie przedwc


naprzemiennym

występowaniem różnych osobowości

i tożsamośc i u jednej osoby. Osoba chora na schizofrenię ma tylko jedną osobowość. Blculor przez schizofrenię rozumiał rozszczepienie aspektów emocjonalnych i intolok· tualnycb: reakcja emocjonalne chorego lub ich brak wyda· ją się niepowiązane

A: Taa. możliwe.

stać,

mogą być

chorych na pierwszy plan \'\')'Suwają się omamy i urojenia,

zdiagnozowano

A: VV czerwcu?

A: Jestem prawdziwym stalldem kosmicznym

szczególnych osób

z aktualnyuli

doświadczeniami.

Cho-

ry może na przyklad chichotać lub płakać bez widocznej przyczyny albo sluchać złych wie§ci bez okazywania żad· nej reakcji. Nie u wszystkich pacjentów wys t ępuje to ode· rwanie emocji od intelektu. ale nazwa pozosta ła.

WieJo cennych in formacji na temat schizofrenii za· wi erają poniższe

strony intcrneto'"'a: \\ \vw.~chizophreuitu:om (w języku angielskim) WW\\'.sr.hizofrrcnia.in fo (w języku

polskim).

Objawy behawioralne Schi zofrenię charakteryzują

objawy pozytywne. czyli wy·

twórcze (obocnoSć 7j1c:howAń, które n ie po\viruly występo­ wać)

CHARAKTERYSTYKA CHOROBY Według

OSM- IV schiwfrenia to choroba charakteryzujqr.a

siQpogors7.rmiPrn zcłol no~r: i funkcjonowania w codz ienu~m życiu oraz W)'stcpm't·anicm nif!'ktńryr:h spośród nns t ępujfl.­ c.;:ych objawów: omamy. urojenia. zaburzenia myślt-min.. 7...1 hurz~n ia motoryr.?:no nrA?. n iPaclnk wAt nu n.•l-lkt:je emoc:iunal-

ne (Arnerican Psychiatric Association. 1994). Objawy u po-

476

Rozdział 15

Zaburzenia psychiczne

oraz objawy negatywne. czyJi dofic:ytowo (brak t.a-

ch owań.

któro powinny występować). Typowe objawy nega· tywne lo wycofanie się z kontaktów społecznych, zubożenie emocjonalne, ubóstwo mowy i pogorszenie pamiQCi roboczej. Objawy te maj ą tendencj ę do utrqmywania się i trudno je leczyć. Rzadziej wystQpują objawy pozytywne. które mo:i;na pod


chorego, t.e jest prre!(ladowanv luh 7.e kosmici próhuj~ przo. jąć kontrolQ nad jogo znchowaniem} oraz omamy. czyli baJu~ cynacje (zabur.renia ptJrcepcji. na przvklad shszonia j\łosńw. kiedy nikt inny nie mó,._.'i). Za pomocą obra1.owania PE'T stwi ęrd7.ono, ?.c omamy występują w okresach podwyższonej aktywności w rejonie wzgórza, hipokampu oraz c<ęści korymiędzy innymi w obszarach, które sa aktywowane przez rze· czywista wrażenia słuchowe (Shorgilł. Brammcr, Williams. Murray. McGuire. 2000; Silbersweig i in.. 1995) (rys. 15.18). Drugim typem objawów pozytywnych są objawy zdczo'1Janizowane, do których należą nieadekwatne reakcje emocjonalne (oka
wyratnej przyczyny), dzhvac?.na zachowania oraz znburze· nia myślenia. Najbardziej typowe zaburzenie my,lenia \\' s~.;hizofreuii polega na trudności w rozwllieoiu i używa­ niu pojęć abstrakcyjnych. Na przykład chory zrozumialby dos łownio

przysłowie.

jak .,gdy kota nie ma, myszy toku myślenia chorych dominują lut · ne skojarzenia - jak we śnie. Który z tych wszystkich objawów jest najważniejszy albo stanowi główny problem'! Wedł ug Nancy Andreasen (1999). zaliczanej do świ at owej C7,Qiówki naukowców zaj· mujących się sc h izofrenią. główny problem s tanowią zaburzenia myślenia, które sa rezultatem nieprawidłowych interakcji kory za wzgórzem i móżdżkiem. Efektem 2..1bu· rzcń w myślen iu mogą być omamy i urojenia. ale objawy te nie są podstawowym problemem. Schizofrenia moia mieć postać ostrą lub przewlekł ą. Schizofrenia ostra rozpoczyna się nagle i daje dobre rokotakie

harcuj ą", Pozalym w

wania na wyzdrowienie . .Schh:.ofrenia przewlekła zaczyna siQ stopniowo i ma charakter dlugotrwo.ly. Innymi s lowy. niektórzy ludzie żyją ze schizofrenią. natomiast inni po

jednym lub dwóch epizodach choroby powracaj ą do nor· mainości i nie wymagają dalszego leczenia (Wiersma, Nienhuis , Słooff, Giel. 1998).

Przed upowszechnieniem w połowie lat pięćdziesią ­ tych ubieglego wieku leków na schizofreni ę chorych najczęściej umies?.czano w szpitalach psychiatrycznych. gdzie zwykle wegetowali j uż do końca życia. Dzięki lekom i leczeniu ambulatoryjnemu wielu ludzi ze sc hizofrenią moie dzisiaj normalnie żyć . a w ie lu innych prowadzi normalne życ ie przez większość czasu i tylko sporadycznie wymaga hospitalizacji.

UZUP.EŁNIENIA

ZASTOSOWANIA

Dlagnostyka różnicowa schizofrenii Schizofrenia to choroba trudna do zdlagnozowania. Wy· obraź sobie, że j esteś psychiatrą i przychodzi do ciebie pa· cjent, który ostatnio gorzej 1\mkcjonuje w codziennym ży· ci u i ma omamy. urojenia o raz zaburzenia my~lenia i mowy. Od raw jest e~ gotów rozpoznać u niego schizofrenię i rozpocząć leczenie, prawda? Nic tak p rędko. Zgodnie z wytycznymi DSM- JV (Ame· rican Psychiatric Association, 1994) przed postawieniem diagnozy schizofrenii należy najpierw wykluczyć inne choroby, które mogą dawać podobne objawy. Diagnostyka różnicowa polttga na. oluaśleniu t:horoby na pocłsta\'1tio ocł · ró7nicmia j~j ort wszystkich innych schorzeń o podobnych objawach. Oto kilka chorób, które czasami przypominaj ą schizofreni ę:

• Zanurzenia nastroju z objawami psychotycznymi. Chorzy na depresję często mają urojenia, zwłaszcza urojenia winy lub przegranej. Niektórzy maj ą również omamy.

Rysunek 15.18 Obszary mózgu aktywne podczas doświadczania omamów Naukowcy przeprowadzili obrazowanie PET mózgu pacjenta ze schizofrenią w trakcie omamów słuchowych i wzrokowych, i porównali je z wynikami uzy>kanymi w stanie spoczynku. Kolor źółty oznacza obszary o najwiel


l 5.3 Schizofrenia

477

Nadużywanie substancji psychoaktywnych. Wiele objawów schizofrenii, zwłaszcza pozytywnych, może wystąpić wskutek dłuższego zażywania amfetaminy, metamfetaminy, kokai ny , LSD lub fency klidyny ("anielski pyl"). Objawy te często - choć nie zawsze ustę pują po odstawieniu narkotyków. Nadużywania substancji psychoaktywnych C<ęsto wywołuj e omamy wzrokowe, które rzadziej wys tępują w schizofrenii, dlatego w przypadku osoby z halucynacjami wzroko-

wymi

naJeży sprawdzić,

czy ni e

nadużywa

ona

środ·

ków psycheaktywnych. • Uszkodzenie mózgu. Uszkodzenia kory skroniowej lub przedezolowej mogą dawać objawy przypominaj ące sch i zofrenię. Zapewne żaden kompetentny lekarz nie pomyliłby schizofrenii ze skutkami udaru, ale łatwo można przeoczyć istnienie guza mózgu. • Niewykryte zaburzenia słuchu. Czasauli ktoś, kto zaczyna mieć problemy ze słuchem. myśli, że wszyscy wokół sz.epcza. i w związku z tym zaczyna się niepokoić: "Mó~ wią o m nie!" Jeśl i głównym problemem pacjenta sa urojenia prześladowcze, dobrze przeprowadzić badania s łuchu .

na należą omamy, urojenia i zaburzenia

myślen i a.

Zwy-

kle najpierw pojawiają się objawy motoryczne, a myślc­ nie psychotyczne pótniej, ale możliwa jest równi eż odwrotna kolejność. Poza tym pewien rzadki typ schizofrenii - schizofrellia katatOlliczno - obejmuje zaburzenia ruchowe, wi ęc mieszanka objawów psychicznych i motorycznych może wskazywać zarówno na schizo· frenJę, jak i chorobę liuntingtona. Pornocny jest wywiad rodzinny w kierunku choroby Huntingtona, niektórzy ludzie nie znają jednak historii chorób w swojej rodzinie. • Zaburzenia odżywcze. Niedobór niacyny moie wywoływać omamy i urojenia (Hoffcr, 1973), podobne skutki może mieć niedobór witaminy C lub alergia na b iał ko m leka krowiego (nie mylić z nietolerancja laktozy). Niektórzy ludzie nie tolerują glutenu o raz innych białek z pszenicy i reagują na nie hal ucynacjami oraz uxojeniam i (Rcichclt, Soim, Roichelt, 1996). Większość psychiatrów uwaźa nie dobory żywieniowe lub alergi e za rz.ad· ką przyczynę reakcji schizofrenicznych, ale skąd wiemy, że tak jest, skoro prawie nigdy nie sprawdzamy tej możl iv.mści?

Dane demograficzne Ze względu na moiliwość mylenia schizofrenii z innymi chorobami wszelkie statystyki jej występowania są niepewne. Niemniej jednak z pewnego sondażu przeprowadzonego wśród dorosłych Amerykanów wynika, że w każ­ dym momencie na schizofrenię cierpi około 1% ogółu ludzi (Narrow i in., 2002). Wartość ta może wzrosnąć łub

Rozdział

w zależnośc i od tego, czy uwzględnimy również przypadki, czy tylko ciężkie. Od połowy ubieglego wieku w wielu krajach częstość występowania odnotowa1>ycb przypadków schizofrenii ł agodne

zmniejsza się (Suvisaari, Haukka, Tanskanon i LOnnqvist,

1999). Czy schizofrenia faktycznie występuj e rzadziej, czy psychiatrzy inaczej ja diagoozuja? Nie wiadomo

może

i ni ełatwo odpowiedzi eć na to pytanie . Jednak wydaję się, że

dzisiaj ta choroba ma łagodniej szy przebieg niż niegdy~. Być może w naszym społeczeńs twie jest coś, co sprzyja zapobieganiu schiwfrenii, choć nie wiemy, co to jest! Schizo!Nnia występuje we wszystkich grupach etnicznych i we wszystkich częściach świata, choć jest o 10- 100 razy częstsza w Stanach Zjednoczonych i Euro· pie niż w krajach rozwijających się (Torrey, 1986). Być może rozbieżność ta wynika częściowo z różnic w standardach dlagnostycznych i prowadzeniu dokumentacji,

sa również inne przyczyny. Schizofrenia dotyka tych, którzy modzili się w zatłoczonych miastach, ni ż tych. którzy poc hodzą ze wsi lub mały ch miasteczek, a im dłużej ludzie żyją w dużym mi eście,

ale

15 Zaburzenia psychiczne

możliwe

częściej

tym

• Choroba Huntingtona. Do objawów choroby liuntingto-

478

zrnaloć

wyższe

ryzyko schi zofrenii (l'edarsen i Mortensen,

200 1; Torrey, Bowler. Clark, 1997). W Stanach Zjedno· czonych i Europie jest OCZ)'Wiście więcej du:l.ych miast niż w krajach rozwi jających si ę. (Nie wiadomo, dlaczego mieszkanie w wielkim

mieście zwiększa

praw dopodo·

bieńs two

zacborowania na schizofrenię.) Ponadto na Zachodzie osoba chora na schizofrenię zwykle mieszka z ro dzicami lub innymi członkami najbli ższej rodzi ny. Prędzej

czy pótniej niemal

każdy,

muje się c horym krewnym . traci

kto bez przerwy zaj-

cierpliwość, a wynikaj ą·

ce stą d wrogie emocje - psychiatrzy nazywają je ujawnianymi emocjami (ang. expressed emotiou) - poważnie nasilają ch orobę (Butzlaff i Hooley, 1998). W bardziej tradycyjnych społeczeństwach. zwłaszcza w Indiach czy krajach arabskich, chorym ua schizofre nię o piekuje się liczna, wielopokolenio,'\ra rodzina. Opiekunowie rzadko tracą c i erpliwość i kiedy dochodzi do nawrotu schizofre·

nii, choroba zwykle nie ma lam, 1982; Leff i in., 1987). Częstość występ owania

cięikiego

przebiegu (El-Is-

schizofrenii jest mniej

więcej

taka sama u mężczyzn, jak i kobiet, ale mężczytni zapadają na tę chorobę zwykle na poc7.1t.ku trzeciej dekady życia, kobiety zaś pod koniec trzeciej dekady. U nicktórych ko· biet począt ek choroby przypada na okres rnenopauzalny. w wieku 45- 50 lat. Nic wiadomo, z czego wynika ta różni­ ca; według jednej z hipotez estrogen w pewien sposób chroni przed schizofrenia (Hiifner i in., 1998). Dziecięca

schizofre nia

występuj e dużo

rzadz iej i mo·

że mieć różne przyczyny. W przeciwieństwie do wersji dorosłej schizofrenia dziecięca związana jest z o kreślony­ mi zaburzeniami genetycznymi (Burgess i in., 1998) oraz stopniowo postęp uj ącym uszkodzeniem mózgu (Rapaport i in., 1999; P. M. Thompson i in., 2001b). Ponadto zaburzenia w obrębia mózgu są z reguly poważniejsze (Nopoulos, Giedd. J\ndreasen, Rapoport, 1998).

Jeszcze jedna niewyja~niona osob liwość: im starszy wiek ojca w momencie narodzin dziecka, tym większa ry· zyko schizofrenii u tego dziecka (Malaspina i in .. 2001).

Wiek matki wydaje się w tym względz ie nieistotny. Według jednej z hipotez starsi ojcowie maj ą więcej mutacji genetycznych. ale dowody na poparcie tego "')iaśnionia nie są zbyt mocne.

niż

które myślały. że są jednojajowe, lecz tak nie jest (Kendłer, 1983). Czyli bycie monozygatycznym blitniak.icm ma większe znaczenle niż prlekonanie, żo jest się monozygotycznym. Duża zgodność u blitniąt monocygotycznych od dawna uchodzi za mocny dowód na wp ływ czynników genetycznych. Trzeba tu jednak wskazać na trzy problemy: u par

błitniąt,

w

rzeczywistości

Zgodność

u monozygatycznych bliźniąt wynosi tylko a nie 100%. Stąd wniosek, ie dziedziczność być jedynym czynnikiem. Różnice między

około 50%,

nie

może

bliW.Wami monozygatycznymi 1. Olaczego omamy zalicza się do .,objawów pozytywnych"? 2 . Czy częstość występowania schizofrenii wzrasta, maleje czy pozostaje taka sama? Sprowdi swoje odpowiedzi no stronoch 489-4 90.

CZYNNIKI GENETYCZNE

mogłyby

w niektórych

przypadkach wynikać stad, że u jednego z nich jakiś gen jest aktywny. a u drugiego nieaktywny (Tsujita i in., 1998), bądź też być skutkiem wpływów środowiska. • Zwróć uwagę, że- jak widać na rys\mkll 15.19- podobieństwo między blitniętami dizygotycznymi jest więk­ sze niż między rodzeństwem. Ten rodzaj błitniąl cechuje takie samo podobieństwo genetyczne jak zwykle rodzeń­ stwo. lecz rozwijają się w bardziej zbliżonych warlUlkach śroclowisko"')'Ch. w tym prenatalnych i neonatalnych.

__

,

Odsetek osób choruj ących na

schizofre n ię

populacja ogólna l% Choro bę

Hunlinglona (Rozdzial 8) możn a nazwać genetyczną: niemal każdy chory na chorobę Hunlinglona ma mutację w tym samym genie i każdy z tym zmutowanym genem zachoruje na tę chorobę. Ni egdyś wielu badaczy są­ dzilo, że schizofrenia może być chorobą genetyczną w tym samym sensie i schizofrenii''.

opowiadało się

mąż

kuzyni/kuzynki pacjenta 2% wujkowie/ciocie 2%

za poszukiwaniem .,genu dzieci

W świetle danych gromadzonych od lat osiemdziesią­ tych ubieglego wieku staJo się jasne, że na sch izofrenię wpływa wiele genów, nie jest to jednak choroba jednego genu. Zobaczmy. jakie są dowody na istnienie czynników genetycznych i jakie

Badania lm

wiążą_ się

na

biologiczne z

osobą chorą

zofnlni ą.

bliźnięta

dizygotyczne 17%

bliźnięta

monozygatyczne 48%

dzieci, gdy oboje rodziców choruje na schizofreni ę 46%

ryzyko Mchorowania o wiele

posiadanie dizygotycznego bliźniaka ze schiW przypadku bliźniąt mouozygotycznych zgodność zachorowania na schizofrenię wynosi oko ło 50% (wartość ta różni się w poszczególnych badaniach), natomiast u b liźni ąt dizygotycznych - 15- 20%. Co więcej, u par bliźniąt. które rLeczywiście sa monozygotyczne, lecz myślały. że nie sa. zgodność zachorowania była wyższa

bardziej

przyrodnie 6%

dzieci schizofrenicznych matek adoptowane przez matki nieschizofreniczne 17%

"ryższe prawdopodobieństwo

sc hizofrenię zwiększa

4%

z nimi zastrzeżenia.

na zachoro· wania na tę chorobę- co ilustruje rysunek 15.19 (Gol\esman, 1991). Jednym z najważniejszych wniosków wynikających z zestawienia na rysunku 15.19 - potwierdzonym przez pótniejsze badania (Cardno i in., 1999) - jest to, że posiadanie monozygatycznego bliźniaka cierpiącego tym

rodzeństwa

rodzeńs two

bliźniąt

b li ższe pokrewieństwo

schizofrenię,

lub żona chorego na schizofrenit 2%

niż

Rysunek 15.19 na

Prawdopodobień stwo

zachorowania

schizofreni ę

lm bl iższe pokrewieństwo genetyczne z osobą chorą na schi zofrenię, tym większe prawdopodobi eństwo zachorowania na tę chorobę. i ród/o: No podstowie l. l. Gottesmon, 1991.

15.3 Schizofrenia

479

• Jak mówiliśmy w Rozdziale l, większość bliźniąt monozygotycznych rozwija się w tej samej kosmówce, natomiast bliźnięta clizygatyczne mają oddzielne kosmówki. Możliwe zatem, że część tego, co przypisujemy genetyce, jest wynikiem podobieństwa środowiska prenatalnego.

Schizofrenia u adoptowanych dzieci Z danych wynika, że w przypadku dzieci adoptowanych, które zachorowały na schizofrenię, choroba wystę­ puje c z ęściej wśród ich biologicznych krewnych niż wśród krewnych adopcyjnych. W pewnym duńskim badaniu stwierdzono schizofrenię u 12,5% bezpośrednich krewnych biologicznych i u żadnego z adopcyjnych krewnych (Kety i in. , 1994). Zwróć uwagę , że- jak wynika z rysunku 15.19 - dzieci schizofrenicznej matki mają 17-procentowe prawdopodobieństwo zachorowania na schizofrenię, n awet jeśli zostaną zaadoptowane przez zdrowych rodziców. Wyniki te sugerują podłoże genetyczne, ale nie wykluczają również wpływu czynników prenatalnych . Pomyślmy o ciężarnej kobiecie chorej na schizofrenię. To prawda, że przekazuje ona swoje geny dziecku, ale stwarza mu również środowisko prenatalne, które może nie być zdrowe. Wiele kobiet ze schizofrenią źle się odżywia, dużo pije, pali i nie korzysta z opieki medycznej w czasie ciąży. Jeśli ich dzieci zachorują na schizofrenię, nie bę­ dziemy mogli stwierdzić z pewnością, że zadecydował o tym czynnik genetyczny.

Próby zlokalizowania genu Istnieją powody, by kwestionować silny wpływ czynników genetycznych. Jednym z nich jest wspomniany wcześniej fakt, że w wielu krajach częstość występowania schizofrenii zmalała w ciągu ostatniego półwiecza. Gdyby genetyka była wyłącznym czynnikiem, nie moglibyśmy zaobserwować tak gwałtownego spadku. Drugi problem wią­ że się z tym, że chorzy na schizofrenię zwykle umierają młodziej niż inni ludzie i mają mniej dzieci niż przecięt­ nie. Gdyby schizofrenia była silnie kontrolowana przez geny, selekcja naturalna prawdopodobnie zmniejszyłaby częstotliwość występowania genu odpowiedzialnego za tę chorobę niemal do zera. Najmocniejszym dowodem na uwarunkowanie genetyczne byłoby zlokalizowanie genu stale związanego z występowaniem schizofrenii. Jak mówiliśmy w poprzednich rozdziałach, naukowcy zlokalizowali gen silnie związany z chorobą Huntingtona oraz geny związane z wczesnymi postaciami chorób Parkinsona i Alzheimera. Wielu badaczy stara się znaleźć podobny gen dla schizofrenii. W dwóch badaniach przeanalizowano wszystkie chromosomy w poszukiwaniu jakiegokolwiek markera genetycznego, który u chorych na schizofrenię występowałby czę-

480

Rozdział

15

Zaburzenia psychiczne

ściej niż u pozostałych ludzi. W pierwszym znaleziono kilka genów w umiarkowanym stopniu powiązanych ze schizofrenią (Blouin i in., 1998), w drugim zaś nie udało się znaleźć nic szczególnie obiecującego (Levinson i in. , 1998). W innych badaniach analizowano określone wybrane odcinki chromosomów, które podejrzewano o związek ze schizofrenią. Kilka zespołów znalazło ewidentne powiązania, ale wyniki te trudno powtórzyć w innych populacjach (Egan i in., 2001; Levinson i in., 2002; Maziacle i in., 2001; McGinnis i in., 2001; Sklar i in., 2001; Vaswani, Kapur, 2001). Nawet powiązania, które udało się stwierdzić, mają na ogół niewielki wpływ. W pewnym badaniu znaleziono na przykład gen, który występował u 70% pacjentów ze schizofrenią i u 60% pozostałych ludzi (Saleem i in., 2001). Jeśli przyjmiemy, że 1% populacji ma schizofrenię, z matematyki wynika, że prawdopodobieństwo zachorowania osoby pozbawionej tego genu wynosi około 0 ,7% , natomiast osoby z tym genem- 1,2%. Jakie wnioski powinniśmy stąd wyciągnąć? Po pierwsze, być może nasze diagnozy schizofrenii są po prostu zbyt nieprecyzyjne, jak na punkt wyjścia dla badań genetycznych; klinicyści diagnozują schizofrenię u ludzi, którzy jej nie mają, i nie stwierdzają jej u tych, którzy rzeczywiście są na nią chorzy, trudno zatem znaleźć gen powią­ zany z prawdziwą chorobą. Niewykluczone również, że schizofrenię warunkuje pewna kombinacja genów. Być może w grę wchodzi wiele genów, a każdy z nich tylko w niewielkim stopniu zwiększa ryzyko zachorowania na schizofrenię, ale im więcej ktoś ma tych genów, tym więk­ sze ryzyko. Kolejna możliwość jest oczywi ście taka, że niektórzy ludzie zapadają na schizofrenię z przyczyn genetycznych, inni wskutek działania czynników prenatalnych i neonatalnych, a jeszcze inni wskutek połączenia czynników genetycznych i środowiskowych. Wówczas zlokalizowanie wła­ ściwych genów mogłoby być trudne, gdyż nie byłyby one wystarczająco konsekwentnie powiązane ze schizofrenią. W tej chwili z pewnością możemy stwierdzić niewiele ponad to, że schizofrenia nie jest chorobą jednego genu.

3.

Wyższa zgodność między bliźniętami

monozygotycznymi niż między dizygotycznymi sugeruje prawdopodobne podłoże genetyczne schizofrenii. jaka jest inna możliwa interpretacja?

4. Fakt, że adoptowane dzieci, u których pojawia się schizofrenia, zwykle mają biologicznych krewnych chorych na schizofrenię, sugeruje prawdopodobne podłoże genetyczne. jaka jest inna możliwa interpretacja? Sprawdź

swoje odpowiedzi na stronach 489-490.

problemów zdrowotnych, ma także około dwukrotnie zachorowa· nia na scbitofrenię (Hollister, l.aing. Modnick. 1996). Innym przykladem wpł)'\YU 'rodowiska prenatalnego większo niż przeciętnie prawdopodobieństwo

Według hipotezy neurorozwojowej. populamej obocniu ,,. środowislu bimned,·tznlm. przycz·yn.ą schlzofmnli są ni•pra.• idlowo$c:i w pn'natalnym (pn.cd urodloniem) lub noonatnlnvm (w olrostc no\';orodkowym) rozwoju uliudu ncrwow~o.

1\\-c:h

ltóro prowadzą do nieznacznyt:h, łt•c.:z i'itOl· w bucinwio mózgu oraz poważnyr.h zabu

znhurtPń

rzoń

7Ju:howanlu (Weinberger, 1996). Zwolennicy togo sta· nowiska uważają. io stres ujące doświadczenia mogą nasi· lać objawy. A wspiorający krewni i przyjnciolo mogą jo lo· godzić, samo jednak czytmiki §rodowiskowe nie wywolu· ją

schizofrenii. lilpotezo neuroro1wojowa oparta jest na na


Środowisko prenatalne l neonatalne Wielu chorych no schizofrenię doświadczyło pewnych przod porodem lub królkopo porodzie. które mog ły wpłynąć na rozwój ich mózgu - naleł.ą do nich miod•y innymi złe odżY'•~anio w czasie ciąży (Dal· man, Allobock. Cullbcrg, Grunewald i KO.tler, 1999). przodwacsny porod lub mała masa wodzeniowa (P. B. )onos, Rantakallio, llartikainen. lsobanni. Sipila, 1998) oraz komplikacjo porodowo, takie jak nadmierne krwawienie lub przodlu:!ający się porod (Hułtman, Obrnan, Cnattin· gius. Wioseljp'en. Undstrom, 1997; Verdou.x lin .. 1997). Schizofrenię wiąże się również z problemami na po· czątku lub w polowie ciąży. Zimą na przełomie 1944/45 roku, pod koniec li wojny światowej. Niemcy zablokowa· li Holandio, klórn w dużym stopniu była uzależniona od importu żywności. Mieszkańcy kraju wegelowali na glo· dowej diocio aż do maja, kiedy to zostali wyzwolen i przez aliantów. Kobloty bodąco w olerosie głodu na początku ci Q· ży urodziły proporcjonalnie więcej dzieci, które zachoro· wały pótniojna schizofrenię (Susser i in.. 1996). jeśli matka ma Rh . a jej dziecko Rh •. niowiolka iloilt czynnika Rh • dziecka może przeniknąć do krwiobiegu matli, wywoluj'IC reakcję odnucenia przez uklad odpor· no$ciowy. Reakcja to jest słaba przy pierwszej ciqiy z dzieciciem Rh •. ale w następnych ciążach jest już moc· nlejsza; bardtlej nasilona jest również wobec dzieci płci moskiej. Drugie i każde następne dziecko płci męskiej z niezgodno$cią czynnika Rh ma podwyższono ryzyko wad słuchu. upo§ledzenia umys łowego oraz ldlku innych nioprawl dlowości

jest efekt pory roku urodzenia o (l 'Y uroJ.zo-.. zima ma· fa ni~o wyższe (o s-a•,) prawdopHłl 1ięO h,·o uc;horo\\·anla na cochizofreoię n1ż o nhv urt 11zon o nnrj porze roku. Tendencja ta występuje nio tylko w klimatach nietropikalnych (w których pogoda zmienia się sezonowo) i jest su:zególnie wyratna u chorych, którzy nie mają krewnych cierpiących na schizofron iQ, oraz u tych, którzy urodzili się w wielkich miastach (Torrey. Miller, Raw· lings. Yolken. 1997). Co może być podłożem efektu pory roku urodzenia? jedną z możliwo~ci są komplikacjo związane z porodem lub odż)""ianiem. Innym wyja§nlenłom są infekcjo wiru· sowo. Grypa oraz inne choroby wirusowo najczękiej wy· stępują jesienią. A zatem- jak argumollluja zwolennicy tej koncepcji- wiele ciężarnych lobiet josienią zaraia się wi· rusem zaburzającym decydujący otop rozwoju mózgu u dziecka, które urodzi się w zimie. Wirus, który atakuje matkę, nie przenika przoz łożysko do móZ3u płodu. ale wywołuje gorączkę u matki. co może doprowadzić do uszkodzenia mózgu płodu. Gorączko w wysokości 38,s•c spowalnia podzi ał neuronów p ł odu, a gorączka 40•C zabija je (Laburn, 1996). (Ćwiczonin fizyczne w cza· s ic ciąży nie powodują przegrzaniu brl ucha i nie s& niebezpieczne dla płodu . Ale gorąca kQpiol i •ouna są j uż ry· zykowne.) Aby zweryfikować lezę o roli infekcji prenatalnych. najlepiej byłoby sprawdzić, które motki miały infekcje i w jakim olerosie ciąży, a następnie zestawić te dane z pótniejszymi zabur.eniaml psychicznymi u ich dzieci. Nikt nie prowadzi dobrej dokumentacji grypy ani więk· szoki innych infekcji, ale w pewnym badaniu p~cdzo. no dane matek. które przeszły róźycz)..ę w czasie ciąży. i stwierdzono, że 11 z 53 ich dzieci zachorowało na schi· zofronię lub zbliżone choroby (A. S. Brown i in.. 2001). IV innym badaniu poddano analizie próbki krwi. które pa· rędz iesiąt lat wcześniej pobrano w szpitalu od ciężarnych kobiet. Okazało się. że matki, których dzieci zachorowały pótuiej na schizofrenie, miały podwy:i.szony poziom kiłk


Niewielkie nieprawidłowości anatomiczne mózgu Z3odnie z hipoteza neurorozwojow• u niektórych (ale nic wszystkich) chorych na schizofrenię występują łagodne zmiany patologiczne w budowie móZ3u. Za pomocą obra· zowania MRl stwierdzono, że chorzy no schizofrenię mają nieco mniejszą niż normnlnio objQtog"ć istoty szarej w ko-

15.3

Schizofrenia

481

skin. Podd. 1987; Spindlcr, Sullivan, Menon. Lim, PfefferbaiWl, 1997). W różnych testach neuropsychologicznych pacjenci ze schizofrenią wykazują zwykle deficyty w zakresie pamięci i uwagi podobne do obserwowanych u osób z uszkodzeniem kory skroniowej lub przedczołowej (Park, Holzman, Goldman-Rakic. 1995) (zob. Metody 15.1). Jeśli chodzi o zmiany na poziomie mikroskopowym, to najbardziej wiarygodne odkrycie jest takie. ie ciała komórek nerwo-

l

Bu 52 dl 23 Yra .

A 58 d'l 24 yrs.

wych są mniejsze niż prawidlowo, zwłaszcza w hipokampie i ko rze przedczołowej (Pie:rri ,

Volk. Auh. Sampson. Lewis, 2001; Rajkowska, Solemon, Goldman-Rakic. 1998; Selemon, Rajkowska, Goldman-Rakic, 1995; Weinberger, 1999). Poza tym niektóre neurony nic są uporządkowane w regularny sposób. ł typowy d la zdrowych mózgów (Senes. Bird. •. 1987) (rys. 15.22).

i A 85

i

Bu 24

30 yrs.

i

27yra .

J

Rysunek 15.20 Hipokamp u iudd zdrowych (z lewej) oraz chorych na schizofrenię (z prawej) Zwróć uwagę na atrofię mózgów po prawej. Źródło: Bogeru, Meerlz, Schónfeldt-Bausch, 1985.

przedczołowej,

korze skroni ov.rej i hipokampie, w lewej pólku li (ł3arcb i in., 2001; Gur, Cowell i in .. 2000; Gur. Turetsky i in., 2000; Velakoulis i in ., 1999; Wrigbt i in.. 2000) (rys. 15.20). Komory (wypełnione cieczą przestrzenie w mózgu) sa większe n.i:i normalnie (Woł­ ki n i in .. 1998; Wright i in., 2000) (rys. 15.21). Oznaki uszkodzenia mózgu są szczególnie częste u osób. które doświadczyły komplikacji w okresie płodowym lub podczas porodu (Stefanis i in .. 1999). rze

zw łaszcza

Inna niż normalnie jest również asymetria

et

mózgu. U

większości ludzi

lewa

półkula

natomiast u chorych na sc hizofrenię nieco większa jest prawa półkula (Kwon i in., 1999). Chorzy mają mniejszą nii normalnie ogólną aktywność w lewej półkuli (Gur, Chin, 1999) i cz:ętciej niż inni ludzie są leworęczni (Satz, Green, 1999). Wszystkie te wynUci sugerują drobne z.m.iany we wczesnej fazie rozwoju mózgu.

Nic ma p ewn ości co do przyczyn nieprawidłowości w budowie mózgu. Większość naukowców przezornie ogranicza swoje badania do pacjentów, którzy nigdy lub ostatnio nie zaiywali leków przeciwpsycbotycznych, więc obserwowane deficyty prawdopodobnie nie są skutkiem ubocznym leczenia schizofrenii. W pewnym jednak komo


Nieprawidłowości wystę­ pują najczęściej w tycb obszarach mózgu, które dojrzewają najwolniej. przede wszystkim w grzbietowo-bocznych okolicach przedcm łowych (Bcrman, Torrey, Daniel. Weinberger, 1992; Fletcher i in.. 1998; Gur, Cowcłl i in .. 2000). Chorzy na schi zofrenię

mają

również

mniejs1.ą ni ż

normalnje li czbę synaps w korze przedczołowej

(Glantz. Lewis. 1997, 2000). Jak moina przewidzieć, chorzy sła­ bo sobie ra dzą z zadaniami na pamięć robocza. która zależy od kory przedczołowej (Gołd­ borg, Wcinbergor. Bcrman. Pli-

482

Rozdział

Rysunek 15.21 PrzekroJe czołowe mózgó w

bliźniąt

Jednofajowych

Blii niak po lewej ma Khizofrenie, bliiniak po prawej jest zdrowy. Komory (w części mózgu) są większe u bliźniaka chorego na sch izofren ię.

1 5 Zaburzenia psychiczne

jest

nieco większa ni ż prawa, zwłaszcza w obszarze planurn tomporole płata skroniowego.

środkowej

Neuropsychologowie do oceny funkcjonowania kory przedczołowej wykorzystują wiele testów behawioralnych. jednym z nich jest test sortowania kart z Wiseonsin (ang. Wiseonsin Card Sorting Task, WCSD. Badanemu wręcza się potasowaną talię kart, które różnią się pod względem liczby, koloru oraz kształtu widniejących na nich przedmiotów - mogą to być na przykład trzy czerwone kółka, pięć niebieskich trójką­ tów, cztery zielone kwadraty. Najpierw badany proszony jest o posortowanie kart według jednego kryterium, na przykład

według kolorów. Potem zmienia się zasadę i badany ma po-

badaniu stwierdzono uszkodzenie móżdżku wyłącznie u pacjentów schizofrenicznych, którzy nadużywali alkoholu (Sullivan i in., 2000). W większo~ci badań nie analizowano ewentualnej roli alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych i możliwe, że czę~ć uszkodzeó mózgu, które łączymy ze schizofrenią, jest skutkiem wieloletniego nadużywania alkoholu lub narkotyków. Ze zgromadzonych danych nie wynika jednoznacznie, czy uszkodzenia mózgu skojarzone ze schizofrenią są postępujące - czyli nasilają się z upływem czasu. Uszkodzenia mózgu skojarzone z chorobą Parkinsona, chorobą Buntingtona i chorobą Alzheimera pogłębiają się coraz bardziej wraz z wiekiem pacjenta. Nieprawidłowo~ci w budowie mózgu stwierdza się u mlodych pacjentów schizofrenicznych krótko po postawieniu diagnozy (Lieberman i in., 2001) i z większo~ci badań wynika, że nie-

prawidłowo~ci te wcale nie są poważniejsze u starszych pacjentów (Andreasen, Swayze i in., 1990; Censits, Ragland, Gur, Gur, 1997; Russell, Munro, Jones, Hemsley, Murray, 1997; Selernon i in., 1995). W pewnym badaniu zaobserwowano zanik kory mózgowej i powiększenie komór w ciągu pierwszego roku od momentu rozpoznania schizofrenii (Cabn i in., 2002), a kilka zespołów badawczych doniosło o niewielkim wzro~cie uszko dzeń wraz z wiekiem pacjentów (Hulshoff i in., 2001; Mathalon, Sullivan, Lim, Pfefferbaum, 2001). Jednak inni badacze poddają w wątpliwość te wyniki (Weinberger, McClure, 2002), ponieważ mózgi chorych na schizofrenię nie wykazują dwóch typowych oznak, które towarzyszą śmierci neuronów - proliferacji komórek glejowych i aktywacji genów odpowiedzialnych za regenerację po urazie (Arnold, 2000; Senes, 1995; Lim i in., 1998). Te dwa stanowiska można

łc

• ...

~

.2.

~ ł

l

....

... •

• ~

• .. - •

sortować karty według innego kryterium, na przykład liczby.

Przestawienie się na nową regułę wymaga hamowania poprzedniej i wywołuje aktywność w korze przed czołowej (Konishi i in., 1998). Osoby z uszkodzeniem kory przedczołowej potrafią posortować karty według dowolnego kryterium przy pierwszym zadaniu, ale mają problemy z przestawieniem się na nową regułę. Chorzy na schizofrenię mają takie same trudności.

..

(a)

Rysunek 15.22 DezorganizacJa sieci nerwoweJ w hlpokample schizofrenika U zdrowej osoby (a) neurony chaotyczny układ.

są uporządkowane

w regularny sposób, natomiast u osoby chorej na

schizofrenię

15.3

(b)

mają

bardziej

Schizofrenia

483

pogodzić na przykład taką interpretacją, że neurony u cbo· rycb mogą się kurczyć. nie umierając przy tym. Potrzebne są dalsze badania.

pacjentów i często można je wyjatn.ić w pomocą alternatywnych interpretacji (Wcinbcrger, 1996}. Dol.ładniejsza woryfilcacja tej hipotezy wymaga przeprowadzenia dalszych badań.

Przebieg wczesnych faz rozwoJowych a późnieJsze zaburzenia psychiczne Być możo w związku z hipotezą neurorozwojową przyszlo ci do głowy powno pytanie. jak możemy pogodzić dowody na nioprnwldlowoki we wczesnym rozwoju mózgu z tym, żo chorobo dlagnozuje się zwykle po 20. roku życia? To przesunięc ie w czn•io nic konieczni e jest tak zaskakują· ce, jak mogłoby się wydawać (Weinberger, 1996). Kore przedczołowo - obszar, w któ rym najczęściej obserwuje się oznaki uszkodzenia w schizofrenii -dojrzewa bardzo wolno, osiągając polną sprawność dopiero w wieku kilku· nastu łat (L


5 . Na czym polega efekt pory roku urodzenia? 6.

Jeśli przyczyną schizofrenii jest nieprawidłowy rozwój mózgu, to dlaczego objawy behawlorałne pojawiają się dopiero w póinlejszym okresie życia?

Sprowdi swo;e odpowiedzi no stronie 490.

;

NEUROPRZEKAZNIKI l LEKI Jak mówili~my wcześniej , badacz.c byli nicgdy~ przekona· ni, że schizofrenia jest chorobą gene tyczną, lecz badania n ic potwierdziły tego stanowiska tak jodnoznncznio. jak

logo oczekiwano. Podobnie rzecz siQmn z ncuroprzekatn ikaml. Kledyg naukowcy byli pewni -u wielu do dzig ży. wi tnk.ic przekonanie - że schizofrenia josl spowodowana nodnktywnością synaps dopaminorgicznych. Alo l z tym stanowiskiem wiąże się wiele wątplhvości. które nic zostały rozwiane. Omówimy dowody przemawiające za hi· polezą dopaminową i problemy związano z tą hipotezą, a następnie przedstawimy pogląd alternatywny.

Hipoteza dopamlnowa wyralne skutki uu:kodzffiia;

słabo dostrzegalne

skutki us.l.kodzenia, ~ małpa zachowuje się

prawie tak samo,

jilk zdrowe osobniki

uszkoellenie grzbietowo-bocznej kory przedezolowej

.....

małpa

prtejawia

wyraine deflcyly w zachowaniu w porównaniu ze zdrowymi O!Obnlkami

RyJuMI< 15.23 Odlegle

następ stwa

Według dopuminow~j hij>Otety schizofreniJ prtytt)'nQ 1t1j choroby josl nadaktvwnoM. nltlklórych sy· naps cłopamintlrHic:IIIYI h. Ta kon· cepcju opiera s ię p rzcdo wszystk.Jm na wynikach badań nod substan· cjami, któro łagodzą lub nasilają objawy scbizofronll.

uul


młodych małp

Leki pn:edwpsychotyu:ne

Skutla uszkodW\4a grzbiet~ kO<)' prnda~ u jednorounych małp są stosunkowo n~łut. ale pó.tniej. gdy len obszar mózgu zaczyna dojrzewa(. mają silny wpływ no zKhowanot Niektórzy naukowcy przypuszcza"'- ze podobny m«hanizm wyst~ puje u ludzi - lłburzenot wczesnego rozwoju mózgu początkowo moze n1e dawać żadnych objawów i dopiero w wieku dojrzblym >powodował wys~1enie schtZOiren,i. Źródło: No podlicwit P. S. Goldmon, 1976.

Najbard.z.iej przekonujących dowodów na rzecz hipotezy dopaminowej dostarczyły badania nad Jeka· mi łagodzącymi objawy sc hizofre. niL w latach plećdziesiątych ubic-

484

Rozdział 15

Zaburzen ia psychiczne

głego

wieku psychiatrzy ze zdumieniem odkryli .

że

pe·

w pod rozdziale 15.1. Objawy psychotyczne

wywołuje

wieo ~rodek uspokajający, c:hloropromazyna (nazwa han· dlowa: Fcnactił). często zmniejsza pozyly\'vne objawy

równie:!. .L.SO. najbardziej znane z działania na synapsy serotoni ncrgiczne. ale zwi ększające takie: aktywność sy-

schizofrenii. Wcześniej większo~ć pacjentów schizofrc· nicznych, którzy trafiali do szpita la psychiatrycznego. po·

naps dopaminergicznych.

zostawała

tam

już

do

końca życia .

Chloropromazyna i le-

ki pokrewne w wielu przypadkach powstrzynl\lją rozwój chol'oby, jeśli wcześnie rozpoczn ie si ę leczenie. Często pacjent musi st.ale zażywać ten lek. ale niektórzy wracają do zdrowia i moga odstawić lekarstwa. U około jednej czwartej pacjentów ze schizofrenią leki te nie przynoszą poprawy. Później odkryto. że wi ększość innych leków przeciw· psychotycznych. czyli neuroleptyków (leków łagodzą· cych schizo fre nię i podobne choroby), można podzie lić na d wie grupy: fenoliazyny. do których należy chlo roproma· zyna, oraz butyrofenony. do których należy haloperydol (nazwa handlowa: Haloperidol). Rysunek 15.24 ilustruje korelacj ę między siłą dzia lanin

chotycznego

Problemy związane z

hipotezą dopaminową

W podrozdziale 15.2 mówili~my, że leki przeciwdepresyj· ne szybko modyfikują aktywność w synapsach dopami· nergicznych i serotoninergicznych. ale nasttój poprawiają dopiero po dwóch lub trzech tygodniach leczenia. Tak sa· mo jest w przypadku schizofrenii: leki przeciwpsycho· tyczne blol-uj ą synapsy dopaminergiczne w ci ągu minut. ale ich wpływ na zachowanje uwidacznia się stopniowo w ciąg\t 2-3 tygodni. A zatem zablokowanie synaps dopa· minergicznych może być pierwszym ważnym etapem działania leku przeci wpsychotycznego. ale najwyraźniej później

musi

się dziać

jeszcze coś innego.

przeciwpsy·

różnych

leków a ich blokowania postsy· naptycznych receptorów dopami· nergicznych. Dla każdego leku na· ukowcy ustalili średnią dawkę za· lecaną dla pacjentów ze schizofre· nią (wartości na osi poziomej) oraz ilość niezbędna do zabloko· zdolnością

wania receptorów dopamincrgicz· nych (wartości na osi pionowej). )ak wynika z wykresu, najbardziej skuteczne w leczeniu schizofrenii (a zatem podawane w najmniejszych dawkach) są te leki, które najsk\tteczniej blokują receptory dopaminergiczne (Seeman, Lee, Chau-Wong, Wong, 1976).

Substancje, któ re mogą wywoływać objawy schizofreniczne Wielokrotne przyjmowanic du· żych dawek nicktórych substan· cji może spowodować zabunenia psychotyczne wywołane zażyciem środków psychoaklywnych . c harakte r y zuj ące si ę omamami i \ l rojeniami (pozylyw-

nc objawy schizofrenii). Do suh· stancji, które naj częściej wy· woJują takie objawy, na l eżą amfetamina, metamfetamina o raz kokaina - każda z nich zwiększa aktywność synaps dopaminer· gicznyc;h, o czym była mowa

o_,

1

tiotyksen

10.. tiorydazyna •

1000

100

średnia dawka kliniczna

Rysunek 15.24 Hamowanie przeciwpsychotyczne

0. 1

10

w leczeniu schizofrenii (w mg na dzień)

aktywności

dopa mlnerglu neJ przez leki

l eki są uporządkowane na osi poziomej według $redniej dawki dziennej zale<:anej pacjentom

te schizofrenią. (Poziome linie na wykresie oznaczają zakres najc.z~fciej stosowanych dawek.) Zwróć uwagę, że większe dawki są po lewej stronie, a mniejsze po prawej, tak źe bordziej efektywne leki są w prawej części wykresu. (B


aby uzyskać ten sam efekt.) Oś pionowa pokazuje, jaka dawka leku jest potrzebna, aby zablo· kować w ustalonym stopniu postsynaptyczne receptory dopaminowe. Ilutaj wieksze dawki są niżej, a mniejsze w górnej cz~śc i I)'Sunku, tak więc leki znajdujące się w górnej cz~ści wykresu bordziej efektywnie blokują synapsy dopaminergiczne. Efektywność blokowania synaps dopami· nergiczny przez dany lek jest prawie idealnie skorelowana z moż:lrwośdą opanowania objawów schizofrenii. Źródło: P. Seemon, T. Lee, M. Chon-Wong, K. Wong, Antipsychotic Orug Doses and Neuroleptic/Oopamine Receptors, Noture, 1976, 261, s. 717-719. Copyright
15.3 Schizofrenia

485

Poza tym bezpośrednie pomiary stężenia dopaminy i jej metabolitów wykazują, że ich poziom u chorych na schizofrenię jest zbliżony do normalnego (Jaskiw, Wein· berger. 1992]. Badania receptorów dopaminergicznych przyniosły złoione wyniki. Z większości bada11 wynika, że zagęszcze nie receptorów typu 0 1 oraz 0 2 jest mn iejsze niż normalnie.

a poziom D3 oraz 0 4

dobry dowód na nadmierne wydzielanie (lub wi ązan i e) dopa1niny u chorych na schizo frenię. W innym badaniu stwi erdzono, że im większa aktywacja receptorów 0 2 w korze przedczołov.rej u pacjentów schizofrenicznych.

tym silniejsze Utburzenia poznawcze (Meyer-Lindenberg i in ., 2002).

wyższy niż normalnie

(Gurevicb i in.,1997; Murray i in., 1995: Okuboi in., 1997; Suhara i in., 2002). Jednak rezultatów tych nie udał o się powtórzyć w innych badaniach (Karlsson, Farde, Hall· din, Sedvałł, 2002). Przypuszczałnie można to wyjaśnić między innymi tym, że nie ma dwóch takich samych cho· rych na schizofrenię i że wyniki zawsze różnią się w zależ­ ności od badanej grupy.

Hipoteza glutamlnowa Według innej koncepcji, glutaminowej hipotezy schizo· frenii, podstawowy problem (przynajmniej czę~ciowo)

stanowi nicdostateczna a ktyv,.'Ttość synaps glutamincrgicz.

Dodatkowe potwierdzenie hipotezy dopamlnowej

nycb. zwłaszcza w korze przedczolowej. W wielu obsza· racb mózgu dopQlnina ha1Uuje wydzielanie glutaln.inianu lub głu taminiun pobud1-11 neurony, które hamują wydzio· lanie dopaminy, albo glutaminian pobudza neurony, które ha1Uuje dopa1Uina. W związku z tym zwiększenie ilości

Aktywność synoptyczna

dopaminy

to złożony proces: aktywność sy-

naps dopaminergicznych

może być

modyfikowana przez

ilość

wydzielanej dop=iny, liczbę receptorów, ilość do· paminy wychwytywanej zwrotnic przez neuron presynaplycwy i tak dalej. Zamiast mierzyć każdy z elementów osobno pe"11a grupa badaczy postal>owila zmierzyć liczbę receptorów dopaminergicznych zajętych w danym momencie -co zapewne jest tak samo dobrym

wskaźnikiem,

jak próba oceny wielkości stymulacji dopaminergicznej. Procedura eksperymentalna wyglądała następująco : najpien\' użyto znakowanej radioaktywnie subs tancj i JBZł\11,

która

(Video) Jak analizować ludzi w zasięgu wzroku - PEŁNY Audiobook - Analiza człowieka, psychologia, język ciała

wiąże się

o,, i

zmierzono

z receptoraln.i dopaln.inergicznymi typu liczbę receptorów związanych przez tę substancj ę. Ponieważ IBZM może się wiązać tylko z recep· torami dop=inergicmymi, które nie sa zajęte przez dopaminę, otrzymany wynik oznaczaJ liczbę wolnych recepto· rów dopaminergicznych. Nast ępnie użyto drugiej substancji- AMPT - która blokuje całkowicie syntezę dopaminy, i ponownie wykorzystano JBZM, aby policzyć liczbę wolnych receptorów 0 2 .

Ponieważ

AMPT

dopaminę

podczas pierwszego pomiaru:

• Pierwszy wynik: IBZM wiąże się ze wszystkimi recepto· rami 0 2 , które nie zostały zajęte przez dopaminę. • Drugi wynik; lBZM wiąże siti ze v.•szystkirni receptorami D, (ponieważ AMPT zablokowała wytwarzanie dopaminy i wszystkie receptory D, pozostały wolne). • Drugi wynik minus pierwszy wynik = liczba receptorów 0 2 związanych z dopaminą podczas pierwszego pomiaru. Porównując wyniki osób chorych na schizofrenię ze zdrowymi naukowcy odkryli. że chorzy mieli około dwu· krolltie więcej zaj ętych receptorów 0 2 ni:i. normalnie (Abi-DargbQlD i in., 2000). Wyniki tego badania sta11owia

486

Rozdział 15

mniej

więcej

takie samo skutki,

ilości

glutaminianu - leki, które blokują dopa1Uinę, zwiększają oddziaływanie glutQlninianu. A Ut· tern przeciwpsychotyczne działanie takich leków, jak chloropromazyna czy haloperydol, jest zgodne zarówno z hipoteza dopQlninowa (za dużo dopQlniny, która należy zablokować). jak i hipotezą glu taminową (za mało gluta· minianu, którego ilość trzeba zwiększyć). Iłustruje to pe· wien eksperyment przeprowadzony na myszach, które mi ały poważy deficyt receptorów glutaminergicznych typu NMDA, ale prawidłową ilość dopaminy. Leki blokują· ce dopQln.inę, takie jak hałoperydol, łagodziły Utburzeuia behawioralne u tych myszy (Mohn. Gainetdinov, Ga· ron, KoUer, 1999). Na rzecz hipotezy glutQlninowej przemawiają dane z pomiarów aktywności glutaminergiczncj w mózgu, dzia· łanie fencyklidyny oraz możliwe zastosowanie pewnych

substancji pobudzających aktywność glutalninergiczna ja· ko leków przeciwpsychotycznych.

zab l okowa ł a

wytwarzanie dop=iny, tyrn razem wszystkie receptory D, powinny być wolne, więc badacze mogli policzyć ich cał­ kowitą li czbę. Następnie odjęli pierwszy wynik od drugie· go, otrZ}onujac w ten sposób liczbę receptorów 0 2 zajętych przez

p rzyn i osłoby

jak zmniejszenie

Zaburzenia psychiczne

Pomiary

aktywności

glutamlnerglcznej

Stwierdzono, ie w korze przedezolowej i hipok=pie u osób c horych na

sc hizofre nię

wydzielana jest mniejsza

niż

normalnie ilość glutQln.inianu (Akbarian i in., 1995; Tsai i in., 1995). Chorzy maja również mniejsza ni:i. zwykle liczbę receptorów gluta1Uinergicznycb (Ibrahim i in., 2000). Ustalenia te są zgodne z hipotezą g lutamino· wą,

ale konieczne jest

Działanie

dużo więcej

bada11.

fencyklidyny

)ak mówiliśmy, substa11Cje pobudzające wydzielanie dopaminy, takie jak =fetantiua i kokaina, mogą wywoływać pozytywne objawy schi zofrenii. Fencyklidyna (PGI') (.. anielski pyl") to substancja. która hamuje rocoptory glu· taminergiczne typu NMDA; w małych ilościach wywo łuje odurzenie i niewyratną mowę przypominające upojenie

alkoholowe. W du:Gych dawkach indukuje zarówno po•y· ł)'Wnfl, jAk i nogatywnc

wi ązani a

ohjawy schizofrenii. w tym oma· em.ocjonalne oraz

my. zaburzenia

my~ltmia, zobojętnienie

utratę pamięci.

Badania na

małpach wykazują, że

glicyny

fency·

kJidyna zaburza fu nkcjonov,mnie ko ry przedczołowej. wp ływając między innymi na aktywność synaps dopami· nergiczoych Oentsch i in., 1997). PCP stanowi interes ują· cy model dla sc łtizofrenii równi eż pod innymi względami (Farbcr. Newcomer. Olney. 1999; Olney, Farber, 1995):

• PCP i podobna do niej ketamiM nie wywoł ują wcale al· bo wywołuj ą tylko niezoaczne reakcje psychotyczne u dzieci przed okresem dojrzewania. Psychotyczue

skutki PCP i ketam.i.ny, tak samo jak objawy schizofrenii, zwykle zaczynaj ą si ę pojawi ać dopiero po pewnym cza· si ę

od

za kończeni a

okresu dojrzewania.

• LSD. amfetamina i kokaina niemal u wszystkich ludzi wywołuj ą p rzej ściowe objawy schizofreniczne, które u osób chorujących nicgdyś na schizofrenię nie są dużo bardziej nasilone niż u innych. Natomiast PCP wywołu· je dh1gotrwale pogorszenie stanu zdrowia osób. które

Rysunek 15.25

Receptor glut•mlnerglczny typu NMDA

Receptor NMDA ma główne miejsce wiąza nia dla glutaminianu oraz wtórne miejsce wiązan ia dla glicyny. Tel''l drugi neuroprze. katnik nie jest w stanie uaktywn ić receptora, ale wzmacnia efekty działan ia glutaminianu. Cykloseryna również przyłącza się do miejsca wiązania glicyny, ale jest od niej o polowę mniej skuteczna.

'A'yJeczyły się ze schizofrenii. pobudzają aktywność glutamlnerglczną

SubstancJe, które

Mogłoby się wydawać. że najlepszym sposobem weryfi· kacji hi potezy glutaminowej byłoby po prostu podanie sa· mego glutaminianu. jak jednak mówiliśmy w Rozdziale 5. podczas udaru mózgu neurony gin ą wskutek nad miernej

stymulacji synaps glutarnincrgicznych. Znaczne zwięk­

szenie il ości glutaminianu w mózgu było by wi ęc zbyt ryzykowne. Glutaminian wpływa jednak na kilka typów recepto· rów i niewykl uczone, że uda się znaleźć substancje, które będą oddzialywać na wł aściwe synapsy w korze przedczo· łowej . Pewna substancja o niezbyt wdzięcznej nazwie LY 354 740. która selektywnie stymuluje jeden typ metabotro· powych receptorów glutaminergicznych, blokuje beha· wioralne skutki PCP u szczurów i zapobiega wywoływa­ nym pczez PCP zaburzeniom aktywności w korze przed· cząl owej (Moghaddam, Adams. 1998). Leku tego nie testo· wano jeszcze na ludziach. Innym kandydatem jest amino· kwas glicyna. Receptor glutaminergiczoy typu NMDA oprócz podstawowego miejsca wiązania, które jest akty· wowane przęz glutaminian, ma również dodatkowe mi ej-

sce wiązania , które jest aktywowane pr-Lez glicynę (rys. 15.25). Glicyna sama z siebie nie akrywuja receptora, lecz zwiększ.a efektywność glutaminianu. A zatem zwiększenie il ości

glicyny może nieco zwiększyć aktywność synaps NMOA bez ryzyka nadmiem ej stymulacji glutaminowej w całym mózgu. Naukowcy odkryli, że choć sama glicyna nie jest skutecznym lekiem przeciwpsychotyczoym, to zwiększa skuteczoość innych leków przeciwpsychotycz·

(Heresco·Levy i in .. 1999). Cykloseryna. która słabiej wią· ;i;e się z miejscem glicynowym, lecz łatwiej przenika przez barierę krew- mózg. równi eż poprawia skuteczoo§ć leków przcciwpsychotycznych, zwłaszcza w zakresie objawów negatywnych (Goff i in .. 1999). Oopaminowa hipoteza schizofrenii jest o wiele lepiej przebadana i powszechniej akceptowana niż hipoteza glu· tarninowa. Niemniej jednak wystarczająco dużo danych wskazuje na znaczenie glutaminianu. by

zachęcić

do dal·

szych badań. Poza tym schizofrenia jest tak złożoną choro· bą, że zarówno dopamina, jak i glutaminian mogą odgry· wać w niej ważną rolę, c hoć pewnie w różnym stopni u u różnyc h osób.

7 . jak szybko neuroleptyki od działują na synapsy dopaminergicrne? jak szybko wpływają na zachowanie? 8 . jakie substancje wywołują głównie pozytywne ob· jawy schizofrenii? jaka substancja wywołuje zarówno pozytywne, jak i negatywne objawy? 9 . Olaczego tak wiele efektów działania leków jest zgodnych zarówno z h ipotezą d opamin ową_ jak i h ipotezą glutaminową? Sprowdi swoje odpowiedzi no stronie 490.

nych. zwłaszcza w odniesie niu do objawów negatywnych

15.3 Schizofrenia

487

jąd ra

podstawy

kora

szlak mezokortytolimbiczny

brzuszne pole

nakrywłd

czama

Rysunek 15.26 Dwa

główne

szlaki d opamlnerglczne

Szlak mezokortykolimbictny wydaje się odpowiedzialny za objawy S


Póine dyskinezy mogą się utrzymywać przez lata. nawet wtedy. gdy pacjent zaprzestanic stosowania leku (Ki· riakakis i in., 1998). Dlatego najlepszym wyjściem jest zapobieganie takim powikłaniom. Pewne nowe leki zwane atypowymi neuroleptykami. takie jak klozapina, łagodzą schizofrenię, a przy tym rzadko albo wcale nie powod ują 7,1 bu rzeń ruchowych (rys. 15.27). Atypowe neuroleptyki działają krócej lu b mniej intensywnie na receptory dopaminergiczne 0 2 , ale silniej na receptory 0 4 oraz receptory serotonincrgiczno 5-HT2 (Kapur i in., 2000; Mehzer. Matsubara, Lee, 1989: Mrzljak i in., 1996; Roth, Wil lins, Kristiansen. Kroeze, 1999). Zw iększają również wydzielanic glutaminianu (Melona i in., 2001). j eśli chodzi o wpływ na zachowanie, to w przeciwieństwie do większości neuro· leptyków, które redukują omamy i urojenia, lecz rzadko łago dzą objawy negat)'Wne, atypowe neuroleptyki zmniejszają objawy zarówno pozytywne, jak i negatywne, w tym również depresję oraz ryzyko samobójstwa (Mcltzcr. 2001; Stip, 2000). Niestety, ta grupa leków ma swoje własne działan ia niepożądane, zwiększaj ą między innymi ryzyko cukrzycy (Newcomer i in ., 2002) oraz os łabiają układ odpo rn ościowy. Osoby zażywaj ące tego rodzaju neuroleptyki muszą wice często poddawać się kosztownym bada· niom krwi. Opracowanie optymalnych leków na schizo· frenię wymaga dalszych badań.

W poszukiwaniu udoskonalonych leków Powszechnie stosowane leki przcciwpsycho· tyczne blokują r eceptory dopam incrgicznc w ca łym mózgu, ale ich wpływ na objawy schizofrenii jest najprawdopodobniej zwiaz.any z oddziaływaniem na neurony dopaminergicz· ne szlaku mezokortykolimbicznego, czyli zbioru neuronów. które wysył ają projekcje z naRysunek 15.27 Obrazy PET mózgu pacjenta chorego na sc hi zofren ię krywki śródmózgowia do uklodu limbicznego. Powyższe obrazy PET pacjenta chorego na schizolrenię (a) przyjmującego Niestety. neuro l eptykiblokują neurony dopamik lozapin~ oraz (b) w okresie odstawienia leku wykazują. że kłazapina zwi~k­ nergiczne równ i eż w innych miejscach., między sza aktywność w wielu obszarach mózgu. (Kolor czerwony oznacza naj~ większą aktywność, a kolory żółty, zielony i niebieski oznaczaj ą odpowiednio innymi w jądrach podstawy (rys. 15.26). Rezulcoraz niższy poziom aktywnofci.) Klozapina łag odzi zarówno pozytywne, tatem są późne dyskinezy charakterywjace się jak i negatywne objawy schizofrenii. drżeniem oraz ruchami mimO\\'Oinymi, które pojaw i ają się stopniowo, czasem w ciągu kilku dni od rozpoczęcia leczenia. a czasem dopiero po 20 latach (Kiriakakis, Bhatia, Qui.nn, Marsden. 1998). PODROZDZIAt 15.3 Pótne dyskinezy mogą wynikać z nadwrażli wości odnerNa zakończenie: wieniowej (Rozdz. 5): przecllużajaca si ę blokada transmisji dopaminy powoduje, że neurony postsynoptyczne staIntrygująca choroba ją się bardziej wrażli \<\1e i reaguj ą gwałtownie nawet na niewielkie il o~ci dopaminy. Kiedy dojdzie j uż do nadW dobrym kryminale jest mnóstwo wskazówek. ważn e miernego uwrażliwienia reccptoró\"' w jądrach podstav.ry, tro py są przemieszane z nicistotnymi in formacjami, a z.a. wówczas nawet słaba stymulacja wywołuje napady midaniem czytelnika jesl domyślenic się, kto popełniJ zbrodmowolnych ruchów. nię. Podobnie jest z badaniem schi zofrenii. z tym że w tym

488

Rozdział

l5

Zaburzenia psychiczne

przypadku chcemy dowiedzieć się, nie kto jest winien, lecz co. Tak jak w powieści kryminalnej musimy przeanalizować ogromną liczbę wskazówek i fałszywych tropów, próbując dopasować do siebie części układanki. Różnica polega na tym, że - w przeciwieństwie do czytelnika kryminału - mamy możliwość samodzielnego gromadzenia nowych dowodów. Mam nadzieję, że jest dla ciebie oczywiste, iż naukowcy nie rozwiązali jeszcze zagadki schizofrenii. Ale oczywiste powinno być również i to, że poczynili postępy. Dzisiejsze hipotezy prawie na pewno nie są do końca słuszne, ale opierają się na dużo większym materiale dowodowym niż hipotezy sprzed kilkudziesięciu lat. Ta dziedzina badań ma przed sobą fascynującą przyszłość.

7. U niektórych chorych na schizofrenię występują niewielkie nieprawidłowości we wczesnych fazach rozwoju mózgu. Z większości (ale nie ze wszystkich) badań wynika, że uszkodzenie mózgu nie jest postępu­ jące- to znaczy, że nie pogłębia się z upływem czasu, jak w przypadku choroby Alzheimera lub Buntingtona (s. 481). 8.

nii jest nadmierna aktywność dopaminergiczna. Głów­ nym argumentem na poparcie tej hipotezy jest to, że substancje, które blokują synapsy dopaminergiczne, redukują pozytywne objawy schizofrenii, a substancje, które zwiększają aktywność dopaminergiczną, mogą wywoływać objawy pozytywne. Jednak bezpośrednie pomiary dopaminy i jej receptorów nie przyniosły jednoznacznego potwierdzenia tej teorii (s. 484). 10.

Według

hipotezy glutaminowej problem stanowi glutaminergiczna. Za taką koncepcją przemawia to, że fencyklidyna, która blokuje synapsy glutaminergiczne NMDA, wywołuje zarówno pozytywne, jak i negatywne objawy schizofrenii, zwłaszcza u osób mających predyspozycje do tej choroby (s. 486). zbyt

2. Objawy negatywne (normalne cechy, które nie wystę­ pują u chorych na schizofrenię) obejmują deficyty w zakresie kontaktów społecznych, reakcji emocjonalnych i mowy (s. 476).

3. Badania bliźniąt i adoptowanych dzieci sugerują ist-

nienie genetycznej predyspozycji do schizofrenii. Jednak zgodność między bliźniętami monozygatycznymi wynosi jedynie 50%, a nie 100%, a ponadto częstość występowania tej choroby maleje od połowy XX wieku, więc schizofrenia nie może być czysto genetyczną chorobą (s. 479).

kory przedczołowej dojrzewają bardzo powoli. Wydaje się prawdopodobne, że wczesne zaburzenia w tych obszarach mogą wywoływać objawy behawioralne, które występują w postaci schizofrenii we wczesnej dorosłości (s. 484).

9. Według hipotezy dopaminowej przyczyną schizofre-

1. Pozytywne objawy schizofrenii (cechy, które nie występują u większości innych ludzi) obejmują omamy, urojenia, nieadekwatne reakcje emocjonalne, dziwaczne zachowania i zaburzenia myślenia (s. 476).

Części

mała aktywność

11. Długotrwałe przyjmowanie neuroleptyków może spowodować zaburzenia ruchu zwane późnymi dyskinezami. Atypowy neuroleptyk o nazwie kłazapina zmniejsza zarówno pozytywne, jak i negatywne objawy, nie wywołując późnych dyskinez, ale ma inne groźne skutki uboczne (s. 488).

4. Z danych nie wynika, w jakim stopniu na predyspozycję do zachorowania na schizofrenię wpływają geny, a w jakim środowisko prenatalne. Dotychczas naukowcom nie udało się zlokalizować żadnego genu silnie powiązanego ze schizofrenią (s. 480). 5. Według hipotezy neumrozwojowej geny albo trudno-

6.

ści we wczesnym okresie życia zakłócają rozwój mózgu w sposób prowadzący do zaburzeń zachowania, ujawniających się we wczesnej dorosłości (s. 481).

1. Omamy

Prawdopodobieństwo

2.

Częstość występowania

3.

Podobieństwo między bliźniętami

zachorowania na schizofrenię w przypadku osób, które były źle odżywiane w okresie płodowym, mają niezgodność czynnika Rh lub których matki miały gorączkę w czasie ciąży (s. 481). jest

większe niż przeci ętnie

za objaw pozytywny, ponieważ wystę­ powinny być nieobecne. "Pozytywny" w tym przypadku nie oznacza "dobry" (s. 479). uważane są

pują, choć

schizofrenii maleje (s. 479).

monozygatycznymi moz tego, że miały w większym stopniu clizygatyczne wspólne środowisko prenatalne

że wynikać częściowo niż bliźnięta

(s. 480).

15.3

Schizofrenia

489

4. Nawet jeśli dziecko zostanie wcześnie oddane do adopcji,

biologiczna matka może wpłynąć na jego rozwój nie tylko przez swoje geny, ale również poprzez środowisko prenatalne (s. 480).

9. Dopamina hamuje neurony glutaminergiczne w wielu obszarach, a glutaminian stymuluje neurony, które hamują dopaminę. A zatem skutki zwiększenia ilości dopaminy są podobne do skutków zmniejszenia ilości glutaminianu (s. 487).

5. Efekt pory roku urodzenia polega na tym, że schizofre-

nia występuje nieco (s. 484).

częściej

u ludzi urodzonych w zimie

6. Części kory przedczołowej dojrzewają bardzo powoli, dla-

tego wczesne zaburzenia rozwoju tego obszaru mogą nie wywoływać żadnych objawów w dzieciństwie i okresie dojrzewania, kiedy rola kory przedczołowej i tak jest niewielka (s. 484). 7. Modyfikują aktywność synaps dopaminergicznych w ciągu minut. Na zachowanie wpływają dopiero po 2-3 tygodniach (s. 487).

8. Amfetamina, kokaina i LSD w dużych dawkach wywołują objawy pozytywne, takie jak omamy i urojenia. Fencyklidyna wywołuje objawy zarówno pozytywne, jak i negatywne (s. 487).

490

Rozdział

15

Zaburzenia psychiczne

1. W niektórych chorobach pacjentowi, który na początku nie

reaguje na lek, zapisuje się większe dawki. Jeśli jednak chory na schizofrenię nie reaguje na neuroleptyki, zwykle nie zaleca się zwiększenia dawek. Dlaczego? 2.

Długotrwałe zażywanie

neuroleptyków może spowodować dyskinez. Kiedy jednak pacjent z póź­ nymi dyskinezami przestaje zażywać leki, objawy - przynajmniej czasowo - nasilają się. Dlaczego? wystąpienie późnych

3. Dlaczego czasami trudno dobrać skuteczne leki dla pacjenta, który cierpi jednocześnie na depresję i schizofrenię?

,NA ZAKOŃCZENIE ROZDZIAŁU

' Indeks terminów i propozycje dla zainteresowanych

kokaina (s. 454) kwas octol1)' (s. 460) aldehyd octol1)' (s. 460) alkoholizm

leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) (s. 485)

(uzależnienie

od alkoholu) (s. 459)

leki

trójpierścieniowe

(s. 467)

alkoholizm typu I (s. 459)

lit (s. 473)

alkoholizm typu II (s. 459)

mania (s. 471)

amfetamina (s. 454)

metylofenidat (Ritalin) (s. 454)

anandamid (s. 457)

nikotyna (s. 456)

atypowe antydepresanty (s. 468)

objaw negatywny (deficytol1)') (s. 476)

atypowe neumleptyki (s. 488)

objaw pozytywny (11)'twórczy) (s. 476)

autoreceptor (s. 468)

omam y (halucynacje) (s. 477)

butyroJenony (s. 485)

opiaty (s. 456)

chloropromazyna (s. 485)

postać

choroba afektywna dwubiegunowa (psychoza maniakalno-depresyjna) (s. 471)

postać przewlekła

choroba afektywna jednobiegunowa (s. 471) choroba bornaska (s. 466) depresja poporodowa (s. 465) diagnostyka

różnicowa

(s. 477)

późne

ostra (s. 477) (s. 477)

dyskinezy (s. 488)

sam odrażnienie

mózgu (s. 452)

schizofrenia (s. 476) selektywny inhibitor 11)'Chl1)'tu zwrotnego serotoniny (SSRI) (s. 467)

disulfiram (s. 460)

sezonowe zaburzenie afektywne (SAD) (s. 473)

dopamin owa hipoteza schizofrenii (s. 484)

szlak mezokortykolimbiczny (s. 488)

efekt pory roku urodzenia (s. 481)

środki psychastymulujące

elektrowstrząsy

ujawniane emocje (s. 478)

(EW) (s. 469)

(stymulanty) (s. 454)

fencyklidyna (PCP) (s. 486)

urojenia (s. 476)

fenotiazyny (s. 485)

uzależnienie (s.

glutaminowa hipoteza schizofrenii (s. 486)

zaburzenia

halucynogeny (s. 458) hipoteza neumrozwojowa (s. 481)

zaburzenia psychotyczne 11)'WOlane psychaaktywnych (s. 485)

inhibitor MAO (s. 467)

zgodność

jqdro pólleżqce (s. 452)

2-AG (s. 457)

kannabinoidy (s. 457)

~ 9 -tetrahydrokannabinol {~ 9-THC) (s. 457)

452)

myślenia

(s. 477) zażyciem środków

(s. 479)

Na zakończenie rozdziału

491

POLECANE STRONY WWW

PROPOZVCJE LEKTUR Andreasen, N. C. (1994). Schizophrenia: From mind to molecule. Washington, DC: American Psychiatric Press. Omówienie objawów, podłoża biologicznego oraz leczenia schizofrenii. McKim, W. A. (2003). Drugs and behavior (wyd. 5). Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall. Zwięzły, bardzo rzeczowy tekst na temat substancji psychaaktywnych i ich nadużywania.

Waddington, J. L., Buckley, P. F. (1996). The neurodevelopmental basis of schizophrenia. Austin, TX: Landes Co. Autorzy omawiają efekt pory roku urodzenia oraz możliwy wpływ wirusów, komplikacji okołoporodo­ wych oraz innych czynników we wczesnym okresie rozwoju na zachorowanie na schizofrenię w później­ szym życiu.

Możesz odwiedzić stronę Centrum Edukacyjnego Biologicznych podstaw psychologii, klikając podany niżej link. Będąc na stronie, zwróć uwagę na artykuły polecane przez InfoTrac College Edition. • Strona internetowa Biologicznych podstaw psychologii: http://psychology.wadsworth.com/ kalatbiopsych8e/ (w języku angielskim)

l

C. Rabin Timmons, Leonard W. Hamilton, Drugs, Brains,

and Behavior www.rci.rutgers.edu/-lwh/drugs/ (w języku angielskim) Narkotyki i Ty http://narkotyki.esculap.pll (w języku polskim) Charles P. O'Brien, Heroin Use, Addiction and Treatment www.uphs.upenn.edu/recovery/consumers/library/ oBrianCharles4.htm (w języku angielskim) Society for Light Treatment and Biological Rhythms www.sltbr.org (w języku angielskim) Schizofrenia - informacje i pomoc www.schizophrenia.com (w języku angielskim) www.schizofrenia.info (w języku polskim) Wartal psychiatryczny- wiele cennych informacji o opisanych w tym rozdziale zaburzeniach psychicznych; artykuły pisane przez specjalistów www.psychiatria.pl (w języku polskim)

492

Rozdział 15

Zaburzenia psychiczne

X Y.l

1-

Chemia w skrócie

<

Q

o Q

PROWADZENIE

;mOOii'J~

1. Podstawowym składnikiem materii są pierwiastki, które mogą tworzyć nieskończone ilości kombinacji. 2. Pierwiastki składają się z atomów. Elementami składowy­

mi atomów są protony, neutrony i elektrony. Większość atomów może tracić lub przyłączać elektrony, albo dzielić je z innymi atomami. 3. Chemia organiczna to przede wszystkim chemia związ­ ków chemicznych opartych na węglu .

Elementarna znajomość chemii jest warunkiem koniecznym zrozumienia niektórych zagadnień z zakresu psychologii biologicznej - zwłaszcza mechanizmów potencjału czynnościowego oraz molekularnych podstaw transmisji synaptycznej. Jeśli w szkole średniej uczyłeś się chemii i coś z tego zapamiętałeś, to raczej nie powinieneś mieć problemów ze zrozumieniem fragmentów tej książki dotyczących chemii. Warto natomiast zapoznać się z tym dodatkiem, jeśli z chemią nie miałeś nigdy "nic wspólnego". Poza tym namawiam wszystkich tych, których interesują zagadnienia związane z psychologią biologiczną, o pilne uczestnictwo we wszystkich dostępnych kursach z biologii i chemii.

493

PIERWIASTKI l CHEMICZNE

ZWIĄZKI

ogrolll!lej liczwodę, d rewno,

by różnych substancji, by wymienić glebę, plastik, tkaninę, szkło czy ludzkie ciało. )edn~nie każdy przedmiot fizyczny składa się ze skończonej liczby elementów składowych. Po spaleniu kawalka drewna otrzymamy popiół, gazy i parę wodną. To samo stanie się z ludzkim ciałem. jeili poddamy te pozostal~ analizie chemicznej, to otrzymamy kilka podstawowych typów su bstancji, najważ­ niejsze z nich to węgiel, tlen , wodór, azot. \ 1V końcu jednak

dotrzemy do momentu, gdy nie da się on·zymać już prostszych składników. Czysty węgiel lub czysty tlen nie da dzą się przekształci ć na nic prostszego - przynajmniej za poocą metod zwykle stosowan ych w laboratorium chemiczn>•n. (Udaje się to fizykom, którzy rozbijaj ą atomy bombardując je CZ.1stkarni subatomowymi o w ielkiej energii.) Widziana gol)on okiem materia s kłada się z pienviastków (substancji, któryc.:h nie n'lożna przekształcić nt~ inne suhstt~nc:jfl) oraz T.Wiąz.ków r.hcmiC7.1\ych (stanov•..iąr:ych złożcmio różnych picnviastkÓ\\1) . W przyrodzie odkr)~O do tej pory 92 pierwiastki, a w warunkach laboratoryjnych u dało się wytworzyć jeszcze ki l kanaście. (C hociaż tak naprawdę jeden z tych 92 - technet- jest tak rzadki. że praktycznie nie występ uje w warw l kach naturalnych.) Rysunek A. 1 przedsta" 1a układ okresowy p ie rwiastków, który obejmuje wszystkie poznane do-

tychczas pierwiastki. jednak tylko niewielka ich czę~ ma znaczenie dla życia na ziemi. W tabeli A.l przedstaw iono, te które wystQpują najpowszechniej w ludzkim ciele. Zwróć uwagę, że każdemu pierwiastko wi odpo" 1ada jedno- lub dwuliterowy skrót- na przykład O dla tlenu, H dla wodon• lub Ca dla wapnia. Symbole to zostały przyjęte przez społeczność nauko wą, aby ułatwić komwJ.ikację między badaczami z różnych krajów. Na przykład pierwiastek oznaczony liczba 19 to w języku polskim ,.potas", w języku angielskim .. potassium", włoskim .. potassio", łotewskim ..kiilijs", a w czeskim "draslfk". jednak na całym świecie stosowany jest symbol K (od łaci ńskiego słowa kalium). Analogicznie, symbolem sodu jest Na (od łacińskiego s łowa JW!riwn), a symbolem żelaza - Fe (od łacińskiego słowa ferrum ). innej konwencji związki ch emiczne zapisuje-

symbole pierwiastkó w, które wchodzą w ich skład. Na przykład NaCl to chlorek sodu (czyli sól kuchenna). Wzór wody to H 2 0 - oznacza on, że woda składa się z dwóch cząstek wod oru oraz jednej cząstki tlenu. my

podając

Atomy l

chemicznych związku, którego są budulcem. Na przykład, jeili rozłożymy wodę na d wa atomy wodon i i jeden tlenu, to żaden z nich nie będzie miał właściwości

Rozciągający się dookoła nas ~wiat składa się z

Wed ług

miały wł~wości

cząsteczki

Kawalek żelaza można dzie lić na coraz mniejsze fragmenty, aż do momentu, gdy Otr


wody. A zatem cząsteczka jest najmniejszym frągmentem związku chemicznego, który zachowu je jego właściwaoci. Każdy atom składa się z cząs tek elomentamycb (subatomowych), do których należą protony, neu b'ony i elekb'Ony. Proton ma ładw•ek elektryczny d odatni, neub'On - obojętny, a elekb'On - ujemny. W środku atomu znajduje si ę jądro atomowe, zbudowane z protonów i neutronów, a dookoła niego krążą elekb'Ony. Ponieważ każdy atom ma taką samą liczbę p rotonów i elektronów, jego wypadkowy ładun ek elektryczny jest zerowy. (Różną liczbę ładunków ujelll!lych i dodatnich maja jony, o których będzie mowa za chwil ę.) Pien,1astki różnią się miedzy sobą li czbą protonów w jądrze atomowym. Na przyklad wodór ma tylko jeden proton, a tlen - osiem. Liczba protonów w jądr.oo atomowym

okr.";l•

liczbę atomową

danego pierwiastka Na

u kład zie

okresowym jest ona umieszczona pov.ryżej symbolu pier-

wiastka. Liczba znajdująca się poniżej oznacza masę atomową, czyli mao;ę całego Atomu porl7.i~loną przez masę jednego

TABELA A. l

Najczęściej człowieka

spotykane w organizmie pierwiastki chemiczne

Nazwa pieiWiastka

Symbol

Odsetek masy ciała

n en

65

Węgiel

o c

Wodór

H

10

Azot

N

3

Wapń

Ca

2

Fosfor

p

1,1

Potas

K

0,35

Siarka

s

0,25

Sód

Na

0,15

Chlor

CI

0,15

Magnez

Mg

0,05

Żelazo

Fe

zawartość śladowa

Miedź

Cu

zawartolć

18

l ladowa

zawarto ść śl adowa

Jod Fluor

F

zawa rto lć

l ladowa

Mangan

Mn

zawartość śladowa

do!.ielne- tlazy\vamy je atomami. Każdy p ierw iac;tek składa się z atomów. Kiedy zaczniemy dzielić na coraz mniejsze frag-

Cynk

Zn

zawartość śl adowa

menty związki chemiczne. to ostatnimi. najmniejszymi idt

Selen

Se

zawartość śl adowa

Molibden

Mo

zawartość śladowa

skł•tlnikaiu i l.Ję<.!ą c-.ąsteczki. Oczywiście CZ.1Sicczkę można

podzielić na elementy składowe - • tomy. ale nie będą one już

4 94

Dodatek A Chemia w skrócie

Układ

okresowy pierwiastków

metale okres alkaliczne

gazy

szlachetne ,_,..____,

,_,..____,

18

1 lA

1

2

3

4

l l

l

,_,..____,

wodór 1,008

2

13

14

15

16

17

l lA

lilA

IVA

VA

VIA

VII A

6

4 berył

6,941

bor 10,81

_., 9,012 pierwiastki

11.

12

Młf .magnez \ 24,30Q

3

4

5

6

1118

IVB

VB

VIB

VII B

19 .

:~ ll

' 21

23 V

l ;Cr

25 ·~-~· Mn

pot8s

Rb;

· rubltl

g.5.46e:

l ·' .•.. ~, ~.:.

' :t= ~'i ;

..t;:.

.,·

miel

~

n

Sc

tytan 47,90

skand. •••. 44;955

,.

:,i8 .

wan,ad

50,941

.39

Y

t:.':•Sf

.'. sirorli .: 87,62

itr 88,906

• 11

cyrkor•

91,~..

24

ctU:'Qm ~>

5J~~ .;

57

... Bat

:. La lantan

" bar ''

. 137,33'

lt

.. niOb

91>':.1140 ;,

138,906

72·•·-''.· 1 Ta 7;3 . -'Hf tantal

180.948

aa

neon

18,999

20,179

Fr trans

'(223)

15

p

16

17

18

8

9

10

11

12

fosfor

siarka

chlor

argon

VIII B

Vlll8

VIIIB

18

118

26,982

26,085

30,974

32,060

35,453

39,948

27

28

29

31

34

35

Cu

32

33

NI

30

36

Zn

Ga

Ge

As

Se

Br .

Kr

14

l

26 Fe

Co

• telazo

55,847

.

45 .. '·

. •.

~~ .

Pd

·_:_ Ag .

102.905

106,40

1()7,~68

' d

190,20

47

-

pallad

. lr '.

' Osm

46

miedt 63,546

rod

" n•

i.~ ć1a

VVOifram · ·! en 183.85 . ' '186,207

nikiel

58,70

'Rh

:i .n~tęn ,<101.07

technet (~7) . ; '•

kobatt

58,933

>

19122

· sret>ro ·

78

79

. . Pt

· Au

platyna

zło!o

195,09

196,967

il."k ,38

. ·:. c:s

6~2

arsen

selen

brom

72,59

74,922

78,96

79,904

50

51

ind

cyna

antymOn

11:1.41

114,82

1113.69

121 ,75

~J 200.59

49

sn

81

n 204.37

Sb

53

52

l

Te

tsnur

105

106

107

108

109

Ra

Db

Sg

Bh

Mt

·2Zfl,Q~

dubn (262)

1.·· ~

(26ą)

rad .

t

\.58· lantanowce

6

:taktynowce

"'' (D'

~

c:;· VI

legenda liczba atomowa

~

m 7

nazwa pierwiastka

-~'-~ ..

(Video) Definicja psychologii biologicznej

•.. .•

. wodór .-. 1.CX>Ef

59

Ce ,

cer '

140.-i-2 .... ' ' ~'

~-

(!)

3 ~r :l (!)

~

""

· kryptąn

.

83,80 54

Xe

jod.

ksenon

.12.7 ,80

126,904

131,30

82

83

84

ołów

b izmut

polon

astat

radon

207.20

208.980

(209)

(210)

(222)

Bl

Po

seabOrg (263)

bohr

rnEii!Oer

(265)

(262)

110

.u._.n

111

112

Uuu

" u~b .

!269)

(272)

(277!

113

114

.UI,.Iq

115

116

A.t

86

Rn

117

'

Pr

60

Nd

pr~

neodym ..

,140.908

144.24

61

(?2

Pm

Sm

...

· samar ··

promet

(145)

63

Eu

-ęur~

15,1,

150.40.

.Uuo

(289)

(293)

.· ·

: 95 .•..

64 '

Gd, gadolin

157.'25

l '!fltf,~~{-.L III! 93

·.~Pun

. (237)

94

~~ . ' pluton

.

..

.

(244) '

' Am

ameryk

(243)

118

Uuh

(289)

'65 '

Tb •

·- ~erb

158,925

96

97

Cm

Bk

kiur ·

(247)

ber!


(247)"

66

DY dysf"Eoz 16 .50

67

: Ho holm

164;93 .

68

69

Er

Tm

1~7.26

168,934

erb

tul

70

71

Yb

t.,u

nerb

lutet

173.04

174.97

IIJ !l li 98 Cf

99 ..

100 .·.•

101 ,

102 '

Es '

Fm

Md

No

kaliforn

einstein

term

mendelew

(251)

(254)

(257)

(258)

nobel (~55)

symbol p ierwiastka

masa atomowa

~ ("l

::T

Ar

:as···

Pb

tal

CI

german

kadm

In

s

wewnętrzne pierwi~a stki przejś.;:,-:.....::.. ciowe -.------.---.------.--~~--.---.---.---r---...,

~

Ne

l l lirl'l41 l l l l l l l l l l l l l l 87

.-+

10

F

SI

mangan

74 ·. i ·t·:· 0..75 ·w --.0' ,._Re

9 fiUOł'

o

krZem

. 54.938

.

14,007

8

tlen 16,0

13

.::. molli.XIei'l lt''fi <~ ·•j si~A~

92,1)06

h&tn ·•· . 178,49

..

7

N

azot

hel

4,003

glin

7

'

\ .. 56)

2

He

przejściowe

Al

22,99

K

6

c

B

Be

Na

sód

132;905

7

5

3

LI lit

ą,t

l

halogeny

VII A

-

,_,..____,

H

39.~.

5 l

metale ziem alkalicznych

Rysunek A. l .Układ okresowy pierwiastków Nazwa .,okresowy" bierze się stąd, że pewne cechy pierwiastków powtarzają się w stałych interwałach. Na przykład kolumna rozpoczynająca się od litu zawiera metale łatwo tworzące sole. Skrajna kolumna po prawej' stronie zawiera gazy, które bardzo trudno wchodzą w reakcje chemiczne. Pierwiastki 11 0-118 mają nazwy tymczasowe.

103

Lr

lorens

(Z60)

protonu. Proton ma masę atomową równą jedności. neutron - niewacznie większą od jedn~l. a ciel tron - niewiele "1ększą od zera. Masa atomowa danego pienviastlca równa się sumio mas zawartych w jego jadne protonów oraz śred· niej masy obecnych tam neutronów. Na przyklad. typowy atom wodonl składa się z jednego protonu i nio :r..awiera neu· tronów. Nicmniej jodnak njowiollti promil a tomów wodoru zawloro jodon lub dwa n eutrony i dlatogo masa a tomowa te· go p icnvlastka wynosi 1.008. Z kolei j~dra atomów sodu składają się z 11 protonów, po11adto ~rodJtio występuje tam 12 neutronów- daje to masę atomową o wart~i nieco poniże) 23. (Spróbuj podać średnią liczbę neutronów w jadrach atomów potasu. Skorzystaj z pomocy rysunku i\. l.)

H· Mam

H

e

atom

H

Rysunek A.J Struktura CZ41tec.d d wodoru Ka!dy atom wodoru ma jeden elektron; w cząsteczce H2 oba atomy mają dwa wspólne elektrony.

Jony l wiązania chemiczne J\tom. ktll')' pr7.yląr7.)1 lub utraci l jodtm lub wił)Coj olektro· nów, nazywamy jonem. Nn przykład, gdy zbliżają się do sie· bio atomy sodu i chloru. to każdy z otomów sodu latwo traci jeden e lektron. n każdy atom chloru d~ lotwo go przyłącza. Otrzymujomy wówczas zbiór dodatnio nnladowanych jonów sodowych (oznaczonych symbolom Na •1 oraz ujemnie naladowanych jonów chiorkowych (Q- ). Również atomy potasu łatwo pozbywają się swoich elektronów przekształcając się w dodatnio naladowaoe jony (K.). a otomy wapnia tracą dwa elektrony l otnymują podwójny ładunek dodotni (Ca. .). Ponioważ ładunki dodatnio i ujomne przyciągają się wzajomnio, \\1ec jony sodowe p rzycici80Ją jony chlotkowe. W wanmknch oozwodnych sód i chlor twor-Lą strukturQ kry· staliczn11. taką jak na rysunku A.2. (W roztwor-Le wodnym oba typy jonów pomszaja się w sposób przypadkowy, a ws7-ellóe oddLlaływania między nimi mają charaktor l.rótlwtnvały.) Si· ta prL\'t.i li a dt siebie jon) dod Llln 1 u · u n r& podsti.w.l wią1~nia ;ono''"ego \Viązania mogą powstawać ró\m.iei

jon

sodowy Na'

Rysunek A.4 Struktur• c.ząsleuk l wody Atom ~u posiada WSjlÓiną pare eloł


w in ny sposób. gdy dwa alom_v

,.11\\''Pńlnia ją" rniędzy

sob;.J

pnnJ l!l~·kt ronów - mówimy wówrl.;l~t o wiązaniu kowalencyjnym Przykładem takiego wiązania jest cząsteczka złaźcna z dwóch a tomów wodoru - pokazana na rysunku A.J albo cząsteczka wody - z.ł


WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE ATOMÓW WĘGLA Podstawą

budowy i funkcjouowanin organizmów żywych jest niezwykla różnorodn~ 1wiązków chemi=:.ych. jakie może utworzyć węgieł. Z tego włMnie względu chemia"~ i tworzonych przez niego związków chemiemych została wyodrebniona pod nazwą •.chemii organicznej". Atomy węgla tworzą \\1w.anio kowalencyjne z wodorem. Ilonom l grupą innych pierwi!J>tków. o także między sobą. l)wa a tomy wogln mogą mieć wspólne od joc.lnoj do trzech par ciek· tl'Onów. Zapisujemy to symbolicznie w sposób następujący: fragment krysrtał\1 chlori


496

Dodatek A Chemia w skróde

c-c c-c c-c

dwa atomy mają wspól nu jedną parę elektronów. dwa atomy mają wspólne dwie pary elektronów. dwa atomy mają wspólne trzy pary elektronów.

Ksżdy atom węgla zwykle tworzy cztery wiązania kowaloncyjne- z innymi atomami wogla, ntomami wodoru aJ.

bo atomami innych pierwiastków. Wiele ważnych pod względem biologicznym związków chemicznych składa się z łańcuchów węglowych połączonych ze sobą tak, jak na poniższym rysunku:

H

H-

H

H

dany atom węgla tworzy wiązanie z atomem pierwiastka innego niż wodór, to zaznaczamy to na wzorze. Na przykład w poniższych dwóch cząsteczkach atomy wodoru zostały zastąpione przez atom tlenu z przyłączonym atomem wodoru. Pozostałe wiązania, pominięte na tym wzorze, to

H H H H H H l l l l l l

H

l l l C- C-C-OH l l l H

Jeśli

wiązania węgiel-wodór.

H- C= C-C= C- C= C- H

Q

H

O-H

ma cztery wiązania, wliczając w to wiązania podwójne. W niektórych cząsteczkach łańcuch atomów węgla może przyjąć formę pierścienia:

Q

O-H

Zwróć uwagę, że każdy atom węgla

H \

l

H

c--c

/\l\ H-C-H \c--c l H\/

H-C-H l H

\

H

H

\

l

l

l H

H

c--c

\

H-C

\

Rysunek A.5 przedstawia wybrane związki chemiczne oparte na węglu, które mają istotne znaczenie dla przyrody oży­ wionej. Puryny i pirymidyny tworzą zrąb łańcuchów DNA i RNA, czyli związków chemicznych odpowiedzialnych za dziedziczenie. Białka, tłuszcze i węglowodany to podstawowe typy "paliwa" wykorzystywanego przez nasz organizm. Rysunek A.6 przedstawia budowę chemiczną siedmiu neuroprzekaźników, o których często piszę w tej książce.

l

C-H

C=C

\

H

Reakcje chemiczne w organizmie Żywy organizm to tak naprawdę niezmiernie skomplikowany zbiór skoordynowanych reakcji chemicznych. Aby procesy życiowe mogły w ogóle zachodzić, konieczna jest dokładna regulacja tempa każdej z elementarnych reakcji chemicznych. W wielu przypadkach produkt jednej reakcji chemicznej bierze udział w innej reakcji, której produkt jest aktywnym substratem kolejnej - i tak dalej. Jeśli jedna z tych reakcji przebiega zbyt szybko, to jej produkt może się kumulować w stężeniach, które mogą wywierać negatywny wpływ na organizm. Jeśli z kolei reakcja przebiega zbyt wolno, to jej produktu będzie zbyt mało , aby mogła zajść kolejna, zależna od niej reakcja.

Struktury pierścieniowe są często spotykane w chemii organicznej. Dla uproszczenia zapisu chemicy często pomijają atomy wodoru. Można po prostu założyć, że każdy atom węgla ma cztery wiązania kowalencyjne, a te, które nie są zaznaczone, są obsadzone przez atomy wodoru. Aby dalej uprościć wzory strukturalne związków chemicznych, często pomija się same atomy węgla zaznaczając tylko same wiąza­ nia między nimi. Na przykład dwie cząsteczki pokazane poprzednio można przedstawić również tak:

o o

CH20H

O

Rysunek A.S Budowa wybranych cząsteczek o znaczeniu biologicznym Miejsca w łańcuchu białkowym oznaczone literą R to punkty przyłączania dodatkowych łańcuchów cząsteczkowych. Zależnie od typu aminokwasu są to inne związki chemiczne. W rzeczywistości łańcuchy białkowe są dużo dłuższe niż ten, który przedstawia rysunek.

H

H

HO

H

tymi na (pirymidyna)

adenina (puryna)

OH OH

glukoza (węglowodan)

H H ~ H ~ H ~ H O \ 1/ 11 ~ 1 / ~ ~ 1 / 11 ~ l 11 +H - N- C- C-N - C- C-N - C- C- N- C- C

l

~~


O

~

l

HO

H H H H H H H H H H H H H H H H H l l l l l l l l l l l l l l l l l

c - c-c - c - c- c - c-c-c-c-c - c - c- c-c-c - c-c - H l l l l l l l l l l l l l l l l l H H H H H H H H H H H H H H H H H kwas stearynowy (tłuszcz)

Właściwości chemiczne atomów węgla

497

acetyłot:holina

dopamina

reszty fosforanowe

o1 l

l

o1

ryboza 0

-o - P- 0 - P- O - P - O - CH2

OH HO:crHCH1NH1 HO

o1

11

11

o

noradrenalina

o

l /~ H HVC l , l l l

11

o

c, H

:::,.._

C- -

l

H

l

OH

OH

AMP adrenalina

ADP ATP

Rysunek A.7

HO~H1CH1NH1

serotonina (5-hydroksylryptamina)

H

OH

Cząsteczka

ATP

złotona

z adenozyny,

rybozy l trzech reszt fosforanowych ATP bez jednej reszty fosforanowej tworzy ADP (difosforan adenozyny), bez dwóch reszt tworzy AMP (monofosforan adenozyny}. Kaide odłącze nie reszty fosforanowej jest związane z wydzielaniem energii.

O

n

n

glutaminian

C-CH:z-CH:z-CH-C

l

l

OH

PODSUMOWANIE

l

NH 3.0H

o 11

N Hz-C H 1-C H ~H ~

l

OH

CABA

(kwas "Y-am in oma słowy)

Rysunek A.6 Struktura chemlcxna siedmiu najbardzlej rozpowszechnionych neuroprzekainlków

l . Materia składa s ię z 92 pierwiastków. Teb róine kombinacje stanowią podstawę wielkiej różnorodności związków c hemiemych (s. 494). 2. Atom jest najmniejszym składn i kiem pierwiastka. Czasteczka jest najmniejszym fragmentem związku c hemicznego, który zachowuje jego właściwości (s. 494). 3. Atomy niektórych pierwiastków mogą prqlączać lub tra·

Enzymy to hinlka. ktńro str.rują tr.mpcm 7.arhodmnia reakcji chemicznych,.,.. organizmie żywym. Każda z nich ma przypi· sany do niej, specyficzny euzym. Używając tenninologii chemicznej enzymy zaliczamy do katalizatorów, a wiQC substancji chemicznych. które oddzialuja na prUłbieg reakcji chemicznej między dwoma substancjami, ale sama nie ulegaja przemianom.

cić

elektrony, wskutek czego staj ą się jonami. Dodatnio naładowane jony przyciągają jony naładowane ujemnie i tworzą wiązania jonowe. Atomy mogą również .,uwspólniać" między sobą swoje elektrony, tworząc w ten sposób wiązania kowalencyjne (s. 496). 4. Gł ównym nośnlkiem energii w organizmie jest związek

chemiczny o nazwie ATP (s. 498).

Rola ATP Organizm kortysta z ATP (trifosforao adenozyny) jako głów­ nego źródła energii w reakcjar.h r.hnmicznych, które W)magają dostarczenia energii (rys. A.7). Du:źa część energii pozyskiwanej z pożywienia bierze udział w tworzen iu cząsteczek ATP, które dostarczają energii mięśniom i innym narz.1,dom ciała. ATP składa się z czasteczki adenozyny połączonej z ry· bota i trzema resztami fosforanowymi (P03 ). Reszty te łącza się z pozostałymi e lemontarni ATP poprzez wysokoenergetyczne wiązania kowalencyjne. Omacza lo, źe konieczna j."1 duia ilość energii, aby te wiązania utworzyć, ale ró"otie:i. d użo energii wydziela si ę podC?.as ich rozpad\'- W reakcjach, w których J\TP dostarcza energii innym procesom źyciowym, odłączają si ę od niego jedna lub d"~e reszty fosforanowe.

498

Dodatek A

Chemia w skrócie

INDEKS TERMINÓW a tom (s. 494)

pierwiastek (s. 494)

ATP (trifosforon adenozyny)(s. 498)

wiqzanie jonowe (s. 496)

cząsteczka

(p. 494)

enzym (s. 498) jon (s. 496) /ic-~ba

atomowa (s. 494)

masa atomowa (s. 496)

wiązanie kawaJencyjne

(s. 496)

zw;qzek chemiczny (s. 494)

~ 1.\.1

Zasady postępowania w badaniach 1< neurobiologicznych z udziałem Q o zwierząt i ludzi przyjęte przez Q Society for Neuroscience ZASADY POSTĘPOWANIA W BADANIACH NEUROBIOLOGICZNVCH Z UDZIAł.EM ZWIERZĄT The Policy on the Use of Animals in Neuroscience Research (Zasady postępowania w badaniach neurobiologicznych z udziałem zwierząt) przyjęte przez Society for Neuroscience (Towarzystwo Badań nad Układem Nerwowym) mają istotne znaczenie dla realizacji zadań Towarzystwa związanych z podejmowaniem decyzji dotyczących badań na zwierzętach prowadzonych przez indywidualnych członków. Do zadań tych należą planowanie listy wystą­ pień naukowych podczas dorocznego spotkania, recenzowanie i publikowanie oryginalnych prac badawczych w The fournal of Neuroscience oraz obrona członków, których etyczny sposób wykorzystania zwierząt w badaniach zostanie zakwestionowany przez przeciwników wiwisekcji. Odpowiedzialność za wdrażanie zasad w każdym z tych obszarów będzie spoczywać na właściwej jednostce organizacyjnej (odpowiednio Komisji Programowej, Komisji ds. Publikacji, Rady Redakcyjnej oraz Komisji ds. Zwierząt wykorzystywanych w badaniach) w porozumieniu z Radą Towarzystwa.

nerwowego. Ponieważ nie ma innej możliwości, więk­ szość takich badań trzeba przeprowadzać na zwierzętach. Towarzystwo zajmuje stanowisko, że neurobiologowie mają obowiązek przyczyniać się do rozwoju nauki poprzez odpowiedzialne i humanitarne badania na zwierzętach. Część zadań Towarzystwa związana jest z wykorzystywaniem zwierząt w badaniach. Sposób prowadzenia badań przez indywidualnych członków ma znaczenie dla podejmowanych przez Towarzystwo decyzji dotyczących planowania listy wystąpień naukowych podczas dorocznego spotkania, recenzowania i publikowania oryginalnych prac badawczych w The fournal of Neuroscience oraz obrony członków, których etyczny sposób wykorzystania zwierząt w badaniach zostanie zakwestionowany przez przeciwników wiwisekcji. Wszystkie te zadania polegające na wspieraniu przez Towarzystwo badań indywidualnych członków określają relację między Towarzystwem a jego członkami. Celem tego dokumentu jest określenie zasad obowiązujących w tej relacji. Zgodność z poniższymi zasadami będzie ważnym czynnikiem branym pod uwagę przy przyjmowaniu prac badawczych do prezentacji podczas dorocznego spotkania lub publikacji w The fournal of Neumscience oraz w sytuacjach, kiedy Towarzystwo zostanie poproszone o publiczne, aktywne wsparcie dla członka, którego sposób wykorzystania zwierząt w badaniach zostanie zakwestionowany.

Wstęp

Zasady ogólne

Society for Neuroscience, jako stowarzyszenie zawodowe na rzecz badań podstawowych i klinicznych w dziedzinie neurobiologii, propaguje i wspiera właściwe i odpowiedzialne wykorzystywanie zwierząt w eksperymentach. Odkrycia dokonane dzięki badaniom neurobiologicznym na zwierzętach umożliwiły znaczny postęp w zrozumieniu chorób i zaburzeń układu nerwowego oraz tworzeniu lepszych metod leczenia, które zmniejszają cierpienie ludzi i zwierząt. Wiedza ta ma również ważne znaczenie dla naszego rozumienia samych siebie, złożoności naszego mózgu oraz tego, co czyni nas ludźmi. Rozwój wiedzy o mechanizmach działania mózgu i dalszy postęp w leczeniu zaburzeń układu nerwowego wymagają badania złożo­ nych funkcji na wszystkich poziomach żywego układu

W badaniach neurobiologicznych wykorzystuje się skomplikowane, często inwazyjne metody, z którymi wiążą się różnorodne problemy, zagrożenia i specyficzne wymagania techniczne. Metoda eksperymentalna, która zostałaby uznana za niewłaściwą dla jednego rodzaju badań, może być metodą z wyboru w przypadku badań innego rodzaju. Towarzystwo nie jest zatem w stanie określić szczegóło­ wych zasad i procedur dotyczących wykorzystywania wszystkich zwierząt laboratoryjnych i opieki nad nimi oraz schematu badawczego i sposobu przeprowadzenia każdego eksperymentu neurobiologicznego. Dokumenty Policy on Humane Care and Use of Labaratory Animals amerykańskiej Public Health Service (Zasady humanitarnego wykorzystywania zwierząt laboratoryjnych

499

i opieki nad nimi - dalej Zasady PHS) oraz Guide for the Core and Use of Laboratary Animals (Wytyczne dotyczące wykorzystywania zwierząt laboratoryjnych i opieki nad nimi -dalej Wytyczne) zawierają zestaw ogólnych zasad i procedur, które mają zapewnić humanitarne i właściwe wykorzystywanie żywych zwierząt kręgowych we wszelkiego typu badaniach biomedycznych. Towarzystwo uważa zasady i procedury określone w Zasadach PHS i Wytycznych za konieczne i wystarczające do zapewnienia wysokich standardów wykorzystywania zwierząt i opieki nad nimi, i przyjmuje je jako swoje oficjalne Policy on the Use of Animais in Neumscience Research (Zasady postępowania w badaniach neurobiologicznych z udziałem zwierząt - dalej Zasady Towarzystwa). Wszyscy członkowie Towarzystwa powinni przeprowadzać swoje badania na zwierzętach zgodnie z Zasadami Towarzystwa i muszą to potwierdzić wysyłając streszczenia wystąpień na dorocznym spotkaniu lub rękopi­ sów do publikacji w The f o urn al of Neuroscience. Przestrzeganie Zasad Towarzystwa stanowi również warunek uzyskania pomocy Towarzystwa w przypadku pytań na temat wykorzystywania zwierząt w badaniach prowadzonych przez członków. Szczegółowy opis zasad i procedur Towarzystwa związanych z obroną członków, których badania staną się przedmiotem ataków, znajduje się w wydanym przez Towarzystwo Handbook for the Use of Animals in Neumscience Research (Podręczniku wykorzystywania zwierząt w badaniach neurobiologicznych).

elementem Zasad Towarzystwa jest ustanowienie lokalnej komisji odpowiedzialnej za opiniowanie i zatwierdzanie wszystkich proponowanych procedur związanych z wykorzystywaniem zwierząt i opieką nad nimi. Oprócz naukowców mających doświadczenie w badaniach na zwierzętach i weterynarza w skład komisji lokalnej powinna wejść osoba, która w żaden sposób nie jest powiązana z daną instytucją badawczą. Opiniując proponowane wykorzystanie zwierząt, komisja powinna ocenić adekwatność zasad instytucjonalnych, warunków hodowli zwierząt, opieki weterynaryjnej oraz instalacji i wyposażenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na proponowane procedury pozyskiwania zwierząt, kwarantanny i aklimatyzacji zwierząt, rozdzielania gatunków, diagnozowania i leczenia chorób, zabiegów znieczulających i przeciwbólowych, operacji i opieki pooperacyjnej oraz eutanazji. Komisja etyczna powinna również dbać o to, aby procedury z udziałem żywych zwierząt kręgo­ wych były opracowane i wykonywane z należytym uwzględnieniem ich znaczenia dla zdrowia ludzi lub zwierząt, rozwoju wiedzy lub dobra ogólnego. Opiniowanie i akceptacja przez komisję lokalną sposobu wykorzystywania żywych zwierząt kręgowych w badaniach stanowi niezbęd­ ny składnik Zasad Towarzystwa. Przy tworzeniu właści­ wych procedur wykorzystywania zwierząt i opieki nad nimi oraz powoływaniu lokalnej komisji etycznej można skorzy-

500

Dodatek B Zasady

postępowania

z wymienionych tutaj dokumentów lub o pomoc do Towarzystwa.

zwrócić się

Inne prawa, przepisy i zasady Oprócz zasad przedstawionych powyżej członkowie zwyczajni (tj. mieszkańcy Ameryki Północnej) Towarzystwa muszą przestrzegać również wszystkich obowiązujących przepisów krajowych, stanowych lub lokalnych, które dotyczą wykorzystywania zwierząt w badaniach neurobiologicznych. A zatem członkowie z USA muszą postępować zgodnie z amerykańską ustawą o ochronie zwierząt (Animai Welfare Act, zmodyfikowaną w 1985 roku) oraz aktami wykonawczymi do tej ustawy wydanymi przez amerykański Departament Rolnictwa. Członkowie z Kanady są zobowiązani do przestrzegania Guide to the Care and Use of Experimental Animais, a członkowie z Meksyku muszą stosować się do dokumentu Reglamen to de la Ley General de Salud en Materia de Investigacion para la Sal ud wydanego przez Secretaria de Salud (opublikowanego 6 stycznia 1987 roku). Członkowie zagraniczni Towarzystwa oprócz przepisów obowiązujących w swoich krajach powinni przestrzegać również przedstawionych tu oficjalnych Zasad Towarzystwa.

Zalecane

materiały źródłowe

Anesthesia and paralysis in experimental animals. Visual Neumscience 1984, 1, s. 421-426.

Lokalna komisja etyczna Ważnym

stać

The Biomedical Investigator's Handbook for Researchers Using AnimaJ Models , 1987. Foundation for Biomedical Research, 818 Connecticut Ave., N. W., Suite 303, Washington, D. C. 20006. Guide for the Care and Use of Labaratory Animals, wyd. 7, 1996. NRC (National Research Council), Institute o f Labaratory Animai Resources, National Academy of Sciences, 2101 Constitution Ave., N. W., Washington, D. C. 20418. Guide to the Care and Use of Experimental Animals, wyd. 2, t. l. 1993. Canadian Council on Animai Care, 350 Albert St., Suite 315, Ottawa, Ontario, Canada KlR 1Bl. Handbook for the Use of Animais in Neumscience Research , 1991. Society for Neuroscience, 11 Dupant Circle, N. W., Suite 500, Washington, D. C. 20036. OPRR Public Health Service Policy on Humane Care and Use of Labaratory Animals (znowelizowane we wrześniu 1986). Office for Protection from Research Risks, NIH, 6100 Executive Blvd., Suite 3B01-MSC 7507, Rockville, MD 20892-7507.

w badaniach neurobiologicznych z

udziałem zwierząt

i ludzi

.~i;~~M;>;rlft~.~i1

Preparation and Maintenance of Higher Mammals During Neumscience Experiments. Report of a National Institutes of Health Workshop. Publikacja NIH nr 91-3207, marzec 1991. National Eye Institute, Bldg. 31, Rm. 6A47, Bethesda, MD 20892. Seventh Ti tle o f the Regulations o f the Generał Law o f Health, Regarding Health Research, w: Laws and Codes of Mexico. Opublikowane w Porrua Collection, wyd. 12 poprawione, s. 430-431. Porrua Publishers, Meksyk 1995. Poniższe wytyczne, oparte głównie na dokumencie Zasady PHS, mogą być pomocne w opracowywaniu i wdrażaniu procedur eksperymentalnych z udziałem zwierząt laboratoryjnych. Zwierzęta wybrane do danego eksperymentu powinny być odpowiedniego gatunku i właściwości, w minimalnej liczbie niezbędnej do uzyskania pożądanych wyników. Nadrzędną sprawą jest stosowne wykorzystywanie zwierząt , co obejmuje unikanie lub, jeśli jest to zgodne z dobrymi praktykami naukowymi, minimalizowanie niepokoju, cierpienia i bólu. Eksperymenty na zwierzętach, które mogą spowodować długotrwały lub silny ból czy cierpienie, należy przeprowadzać z zastosowaniem odpowiednich środków uspokajających, przeciwbólowych lub znieczulających. Zabiegów chirurgicznych lub innych bolesnych procedur nie należy przeprowadzać na nieznieczulonych zwierzę­ tach, którym podano chemiczne środki paraliżujące. Zwierzętom należy zapewnić opiekę pooperacyjną,

która zminimalizuje ból i cierpienie, i jest zgodna ze standardami obowiązującymi w szkołach weterynaryjnych. Zwierzęta, które inaczej byłyby skazane na silny lub chroniczny ból czy cierpienie, których nie można uśmie­ rzyć, należy w sposób bezbolesny uśmiercić po zakończe­ niu lub w trakcie eksperymentu. Jeśli badanie wymaga uśmiercenia zwierzęcia, zwierzę musi być uśmiercone w sposób humanitarny. Warunki życia powinny być odpowiednie dla danego gatunku i służyć zdrowiu oraz wygodzie zwierząt. Zwykle trzymanie, karmienie i opieka nad wszystkimi zwierzętami wykorzystywanymi do celów biomedycznych muszą się odbywać pod nadzorem weterynarza lub innego naukowca mającego wykształcenie i doświadczenie w zakresie wła­ ściwej opieki, traktowania i wykorzystywania trzymanych lub badanych gatunków zwierząt. W każdym przypadku

[~ ZASADY POSTĘPOWANIA BADANIACH ~ NEUROBIOLOGICZNYCH fm Z UDZIAŁEM LUDZI

Iw ~t

~~\r~ii{~f;l'l!l1

Eksperymenty z udziałem ludzi muszą być przeprowadzane zgodnie z zasadami określonymi w dokumencie Federa] Policy for the Pmtection oj Human Subjects (wydanym przez amerykańskie Office of Science and Technology Policy) oraz Deklaracji Helsińskiej. Publikując artykuł w The fournal of Neumscience lub wysyłając streszczenie wystąpienia na dorocznym spotkaniu Towarzystwa, autorzy muszą podpisać oświadczenie o przestrzeganiu tych zasad.

Zalecane

materiały źródłowe

Deklaracja Helsińska. (Przyj ęta w 1964 roku przez 18. Walne Zgromadzenie Światowego Stowarzyszenia Lekarzy w Helsinkach i poprawiona przez 29. Walne Zgromadzenie Światowego Stowarzyszenia Lekarzy w Tokio w 1975 roku.) Tekst w języku polskim można przeczytać na stronie Naczelnej Izby Lekarskiej pod adresem: www.nil.org. pl/xml/nil/tematy/prawo_nil/inne/stbioetyka#helsinska Federal Policy for the Protection of Human Subjects; Notices and Rules. Federal Register, t. 56, nr 117 (18 czerwca 1991), s. 28002-28007. www.apa.org/science/anguide.html Na stronie tej znajdują się zalecenia etyczne przyjęte przez American Psychological Association (Amerykań­ skie Towarzystwo Psychologiczne). Są one w dużym stopniu zbliżone do wytycznych Society for Neumscience.

nal eży zapewnić właściwą opiekę weterynaryjną. Odstępstwa od powyższych zasad wymagają dokładne­ go rozważenia i powinny być dokonywane wyłącznie przez odpowiedni zespół opiniujący, na przykład przez lokalną komisję ds. wykorzystywania zwierząt i opieki nad nimi.

Zasady

postępowania

w badaniach neurobiologicznych z

udziałem zwierząt

i ludzi

Dodatek B 501

Bibliografia

Numery umieszczone w nawiasach odnoszą się do odpowiedniego rozdziału książki.

Abi-Dargham, A. , Rodenhiser, J., Printz, D., Zea-Ponce, Y. , Gil, R., Kegeles, L. S., Weiss, R. , Cooper, T. B. , Mann, J. J., Van Heertum, R. L., Gorman, J. M., Laruelle, M. (2000). Increased baseline occupancy o f D2 receptors by dopa-mine in schizophrenia. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 97, 8104-8109. (15) Adamec, R. E., Stark-Adamec, C. , Livingston, K. E. (1980). The development o f preclatory aggression and defense in the domestic cat (Felis catus): 3. Effects on development of hunger between 180 and 365 days of age. Behavioral and Neural Biology, 30, 435-447. (12) Adams, D. B., Gołd, A. R. , Burt, A. D. (1978). Rise in female-initiated sexual activity at ovulation and its suppression by orał contraceptives. New England fournal of Medicine, 299, 1145-1150. (11) Ader, R. (2001). Psychoneuroimmunology. Gurrent Directions in Psychological Science, 1O, 94- 98. (12) Adkins, E. K. , Adler, N. T. (1972). Hormonal eontroi of behavior in the Japanese quail. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 81 , 27-36. (11) Adkins-Regan, E. (1988). Sex hormones and sexual orientation in animals. Psychobiology, 16, 335-347. (11) Adler, E., Hoon, M. A. , Mueller, K. L., Chandrashekar, J., Ryba, N. J. P., Zuker, C. S. (2000) . Anovel famiły of mammalian taste receptors. Cell, 100, 693-702. (7) Adolphs, R., Damasio, H., Tranel, D. (2002). Neural systemsfor recognition of emotional prosody:

502

Bibliografia

A 3-D lesion study. Emotion , 2, 23-51. (14) Adolphs, R., Tranel, D. (1999). Preferences for visual stimuli following amygdala damage. f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 11, 610-616. (12) Adolphs, R., Tranel, D., Damasio, A. R. (1998). The human amygdala in social judgment. Nature, 393, 470-474. (4, 12) Adolphs, R. , Tranel, D., Damasio, H., Damasio, A. (1994). Impaired recognition of emotion in facial expressions following bilaterał damage to the human amygdala. Nature , 372, 669-672. (12) Adolphs, R. , Tranel, D., Damasio, H., Damasio, A. (1995). Fear and the human amygdala. fournal of Neuroscience, 15, 5879-5891. (12) Aggleton, J. P., Blindt, H. S., Rawlins, J. N. P. (1989). Effects of amygdaloid and amygdaloid-hippocampallesions on object recognition and spatial working mernory in rats. Behavioral Neuroscience, 103, 962-974. (13) Aglioti, S., Smania, N., Atzei, A., Berlucchi, G. (1997). Spatio-temporal properties o f the pattern of evoked phantom sensations in a left index amputee patient. Behavioral Neuroscience, 111 , 867-872. (5) Aglioti, S., Smania, N., Peru, A. (1999). Frames ofreference for mapping tactile stimuli in braindamaged patients. fournal of Cognitive Neuroscience, 11 , 67-79. (7)

Aglioti, S., Tassinari, G. , Corballis, M. C. , Berlucchi, G. (2000). Incomplete gustatory localization as shown by analysis o f taste discrimination after callosotomy. fournal of Cognitive Neuroscience, 12,238-245. (7, 14) Aharon, I., Etcoff, N., Ariely, D. , Chabris, C. F. , O'Connor, E. ,

Breiter, H. C. (2001). Beautiful faces have variable reward value: fMRI and behavioral evidence. Neuron , 32, 537-551. (15) Ahlskog, J. E., Hoebel, B. G. (1973). Overeating and obesity from damage to a noradrenergie system in the brain. Science, 182, 166-169. (10) Ahlskog, J. E. , Randall, P. K., Hoebel, B. G. (1975). Hypothalamic hyperphagia: Dissociation form hyperphagia following destruction of noradrenergie neurons. Science, 190, 399-401. (10) Ahmed, I. I., Shryne, J. E. , Gorski, R. A., Branch, B. J., Taylor, A. N. (1991). Prenatal ethanol and the prepubertal sexually dimorphic nucleus of the preoptic area. Physiology & Behavior, 49, 427-432. (11) Airaksinen, M. S., Saarma, M. (2002). The GDNF family: Signalling, biological functions and therapeutic value. Nature Reviews Neuroscience, 3, 383- 394. (5)

Akbarian, S., Kim, J. J., Potkin, S. G. , Hagman, J. 0. , Tafazzoli, A., Bunney, W. E. , Jr., Jones, E. G. (1995). Gene expression for glutamie acid decarboxylase is reduced without lossof neurons in prefrontal cortex of schizophrenics. Archives of General Psychiatry, 52, 258-266 (15) Akirav, I., Richter-Levin, G. (1999). Biphasic modulation o f hippocampal plasticity by behavioral stress and basolaterał amygdala stimulation in the rat. f aurnaJ of Neuroscience, 19, 1053Q-10535. (13) Albright, T. D. , Jessell, T. M., Kandel, E. R. , Posner, M. I. (2001). Progress in the n eural sciences in the century after Cajal (and the mysteries that remain). Annais

of the New York Academy of Sciences, 929, 11-40. (2) Aldrich, M. S. (1998). Diagnostic aspects of narcolepsy. Neurology, 50 (Suppl. 1), S2-S7. (9) Allison, T., Cicchetti, D. V. (1976). Sleep in mammals: Ecological and constitutional correlates. Science, 194, 732-734. (9) Almli, C. R., Fisher, R. S., Hill, D. L. (1979). Lateral hypothalamus destruction in infant rats produces eonsummatory deficits without sensory neglect or attenuated arousal. Experimental Neurology, 66, 146-157. (10) Al-Rashid, R. A. (1971). Hypothalamic syndrome in acute childhood leukemia. Clinical Pediatrics, 10, 53-54. (10) Amanzio, M., Pollo, A., Maggi, G., Benedetti , F. (2001). Response variabilityto analgesics: A role for non-specific activation of endogenous opioids. Pain, 90, 205-215. (7)

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical

manual of mental disorders (wyd. 4). Washington, DC: Author. (12, 15) Amidzie, 0., Riehle, H. J. , Fehr, T., Wienbruch, C., Elbert, T. (2001). Pattern of focal -y-bursts in chess players. Nature, 412, 603. (4) Amoore, J. E. (1977). Specific anosmia and the eoncep t o f primary odors. Chemical Senses and Flavor, 2, 267-281. (7) Amsterdam, J. D., Winokur, A., Dyson, W., Herzog, S., Gonzalez, F., Rott, R., Koprowski, H. (1985). Borna disease virus. Archives of General Psychiatry, 42, 1093- 1096. (15) Andersen, J. L., Klitgaard, H., Saltin, B. (1994). Myosin heavy chain isoforms in single fibres from m. vastus lateralis of sprinters: Influence o f training. Acta

Physiologica Scandinavica, 151, 135-142. (8) Andersen, S. L., Arvanitogiannis, A., Pliakas, A. M., LeBlanc, C., Carlezon, W. A., Jr. (2002). Altered responsiveness to cocaine in rats exposed to methylphenidate during development. Nature Neuroscience, 5, 13-14. (15) Anderson, A. K., Phelps, E. A. (2001). Lesions o f the human

amygdala impair enhanced perception of emotionally salient events. Nature, 411 , 305-309. (12) Anderson, A. K., Phelps, E. A. (2002). Is the human amygdala critical for the subjective experience of emotion? Evidence of intact dispositional affect in patients with amygdala lesions. fournal of

Cognitive Neuroscience, 14, 709-720. (12) Anderson, S. W., Bechara, A., Damasio, H., Tranel, D. , Damasio, A. R. (1999). Impairment of social and morał behavior related to early damage in human prefrontal cortex. Nature Neuroscience, 2, 1032-1037. (12) Andersson, K.-E. (2001). Pharmacology of penile erection.

Pharmacological Reviews, 53, 417-450. (11) Andreasen, N. C. (1988). Brain imaging: Applications in psychiatry. Science, 239, 1381-1388. (4) Andreasen, N. C. (1999). A unitary model of schizophrenia. Archives

of General Psychiatry, 56, 781-787. (15) Andreasen, N. C., Arndt, S., Alliger, R., Miller, D., Flaum, M. (1995). Symptoms of schizophrenia: Methods, meanings, and mechanisms. Archives of Gen era] Psychiatry, 52, 341-351. (15) Andreasen, N. C., Swayze, V. W., II, Flaum, M., Yates, W. R., Arndt, S., McChesney, C. (1990). Ventricular enlargement in schizophrenia evaluated with computed tomographic scanning. Archives of General Psychiatry, 47, 1008-1015. (15) Andrew, D., Craig, A. D. (2001). Spinothalamic lamina I neurons selectively sensitive to histamine: A central neural pathway for itch. Nature Neuroscience, 4, 72-77. (7) Andrews, T. J., Halpern, S. D., Purves, D. (1997) . Correlated size variations in human visual cortex, lateral geniculate nucleus, and optic tract. Journal of Neuroscience, 17, 2859-2868. (6) Antanitus, D. S. (1998). A theory of cortical neuron-astrocyte interaction. Neuroscientist, 4, 154-159. (2)

Antle, M. C., Mistlberger, R. E. (2000). Circadian clock resetting by sleep deprivation without exercise

in the Syrian hamster. fournal of Neuroscience, 20, 9326-9332. (9) Apostolakis, E. M. , Garai, J., Fox, C., Smith, C. L. , Watson, S. J., Clark, J. H., O'Malley, B. W. (1996). Dopaminergic regulation of progesterone receptors: Brain D5 dopamine receptors mediate induction of lordosis by D1-like agonists in rats. fournal of Neuroscience, 16, 4823-4834. (11) Appley, M. H. (1991). Motivation, equilibrium, and stress. W: R. Dienstbier (red.), Nebraska

Symposium on Motivation 1990 (s. 1-67). Lincoln: University of Nebraska Press. (10) Araneda, R. C., Kini, A. D., Firestein, S. (2000). The molecular receptive range of an odorant receptor. Nature Neuroscience, 3, 1248-1255. (7) Archer, J. (2000). Sex differences in aggression between heterosexual partners: A meta-analytic review.

Psychological Bulletin, 126, 651-680. (12) Arendt, J. (1997). Safety of melatonin in long-term use(?). fournal

of Riological Rhythms, 12, 673-681. (9) Arkin, A. M. , Toth, M. F., Baker, J., Hastey, J. M. (1970). The frequency of sleep tal king in the laboratary among chronic sleep talkers and good dream recallers. fournal of

Nervous and Mental Disease, 151 , 369-374. (9) Arnold, A. P., Breedlove, S. M. (1985). Organizational and activational effects of sex steraids on brain and behavior: A reanalysis.

Hormones and Behavior, 19, 469-498. (11) Arnold, S. E. (2000). Cellular and molecular neuropathology o f the parahippocampal region in schizophrenics. Annais ofthe New York

Academy of Sciences, 911, 275-292. (15) Arvidson, K., Friberg, U. (1980) . Human taste: Response and taste bud number in fungiform papillae. Science, 209, 807-808. (7) Aserinsky, E., Kleitman, N. (1955). Two types of ocular motility occurring in sleep. fournal of Applied Physiology, 8, 1-10. (9) Asston-Jones, G., Chen, S., Zhu, Y., Oshinsky, M. L. (2001). A neural circuit for circadian regulation of

Bibliografia

503

arousal. Nature Neuroscience, 4, 732-738. (9) Atack, J. R. (1996). Inositol monophosphatase, the putative therapeutic target for lithium.

Brain Research Reviews, 22, 183-190. (15) Au, T. K., Knightly, L. M., Jun, S.-A., Oh, J. S. (2002). Overhearing a language during childhood.

Psychological Science, 13, 238-243. (14) Azrin, N. H., Sisson, R. W., Meyers, R., Godley, M. (1982). Alcoholism treatment by disulfiram and community reinforcement therapy. Journal of Behavior Therapy and

Experimental Psychiatry, 13, 105-112. (15) Babich, F. R., Jacobson, A. L., Bubash, S., Jacobson, A. (1965). Transfer of a response to naive rats by injection o f ribonucleic acid extracted from trained rats. Science, 149, 656-657. (13) Backlund, E.-0., Granberg, P.-0., Hamberger, B., Sedvall, G., Seiger, A., Olson, L. (1985). Transplantatian of adrenal merluliary tissue to striatum in Parkinsonism. W: A. Bjorklund, U. Stenevi (red.), Neural grafting in the mammalian CNS (s. 551-556). Amsterdam: Elsevier. (8) Baddeley, A. D., Hitch, G. J. (1994). Developments in the concept o f working mernory. Neuropsychology, 8, 485-493. (13) Badenhop, R. F., Moses, M. J., Scimone, A., Mitchell, P. B., Ewen, K. R., Rosso, A., Donald, J. A., Adams, L. J., Schofield, P. R. (2001). A genorne screen of a large bipolar affective disorder pedigree supports evidence for a suscepUhility locus on chromosame 13q. MolecuJar Psychiatry, 6, 396-403. (15) Baghdoyan, H. A., Spotts, J. L., Snyder, S. G. (1993). Simultaneous pontine and basa! forebrain microinjections of carbachol suppress REM sleep. fournal of Neuroscience, 13, 229-242. (9) Bailey, C. H., Giustetto, M., Huang, Y.-Y., Hawkins, R. D., Kandel, E. R. (2000). Is heterosynapUc modulation essential for stabilizing Hebbian plasticity and m emory?

504

Bibliografia

Nature Reviews Neuroscience, 1, 11-20. (13) Bailey, J. M., Bell, A. P. (1993). Familiality of female and małe homosexuality. Behavior Genetics, 23, 313-322. (11) Bailey, J. M., Benishay, D. S. (1993). Familia! aggregation of female sexual orientation. American

fournal of Psychiatry, 150, 272-277. (11) Bailey, J. M., Pillard, R. C. (1991). A genetic study o f małe sexual orientation. Archives of General Psychiatry, 48, 1089-1096. (11) Bailey, J. M., Pillard, R. C., Dawood, K., Miller, M. B., Farrer, L. A ., Trivedi, S., Murphy, R. L. (1999). A famiły history study o f małe sexual orientation using three independent samples. Behavior Genetics, 29, 79-86. (11) Bailey, J. M., Pillard, R. C., Neale, M. C., Agyei, Y. (1993). Heritable factors influence sexual orientation in women. Archives of Gen era] Psychiatry, 50, 217-223. (11) Bailey, J. M., Willerman, L., Parks, C. (1991). A test ofthe maternal stres s theory of human małe homosexuality. Archives of Sexual Behavior, 20, 277-293. (11) Bakker, J., Honda, S.-I., Harada, N., Balthazart, J. (2002). The aromatase knock-out mouse provides new evidence that estradiol is required during development in the female for the expression of sociosexual behaviors in adulthood. Journal of Neuroscience, 22, 9104-9112. (11) Baldwin, A. E., Holahan, M. R., Sadeghian, K., Kelley, A. E. (2000). N-methyl-D-aspartate receptordependent plasticity within a distributed corticostriatal netwark mediates appetitive instrumental learning. Behavioral Neuroscience, 114,84-98. (13) Ballard, P. A., Tetrud, J. W., Langston, J. W. (1985). Permanent human parkinsonism due to 1methyl-4-p hen yl-1 ,2 ,3 ,6-tetrahydropyridine (MPTP). Neurology, 35, 949-956. (8) Bao, S., Chan, V. T., Merzenich, M. M. (2001). Cortical remodeling induced by activity of ventral tegmental dopamine neurons. Nature, 412, 79-83. (5)

Bao, S., Chen, L., Thompson, R. F. (2000). Learning- and cereheilumdependent neuronal activity in the lateral pontine nucleus. Behavioral Neuroscience, 114, 254-261. (13) Barch, D. M., Carter, C. S., Braver, T. S., Sabb, F. W., MacDonald, A. III, Noll, D. C., Cohen, J. D. (2001). Selective deficits in prefrontal cortex function in medicationnaive patients with schizophrenia.

Archives of Genera l Psychiatry, 58, 280-288. (15) Barinaga, M. (1996). Finding new drugs to treat stroke. Science, 272, 664-666. (5) Barnes, B. M. (1996, wrzesień/ październik). Sang froid. The Sciences, 36(5), 13-14. (9) Barnes, J., Anderson, L. A., Phillipson, J. D. (2001) . St John' s wart (Hypericum perforatum L.): A review of i ts chemistry, pharmacology and clinical properties.

f aurnaJ of?harmacy and Pharmacology, 53, 583-600. (15) Barone, F. C., Feuerstein, G. Z., White, R. F. (1997). Brain cooling during transient focal ischemia provides complete neuroprotection. Neumscience and

Biobehavioral Reviews, 21, 31-44. (5) Barth, T. M., Grant, M. L., Schallert, T. (1990). Effects of MK-801 on recovery from sensarimotor cortex lesions. Stroke, 21(Suppl. III), III-153-III-157. (5) Barton, R. A., Harvey, P. H. (2000). Mosaic evolution o f brain structure in mammals. Nature, 405, 1055-1058. (5) Bartoshuk, L. M . (1991). Taste, smell, and pleasure. W: R. C. Bolles (red.), The hedonics oftaste (s. 15-28). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (7) Bartoshuk, L. M. (2000). Comparing sensory experiences across individuals: Recent psychophysical advances illuminate genetic variation in taste perception. Chemical Senses, 25, 447-460. (7) Bartoshuk, L. M., Gentile, R. L., Moskowitz, H. R., Meiselman, H. L. (1974). Sweet taste induced by miracle fruit (Synsephalum

dulcificum). Physiology & Behavior, 12, 449-456. (7) Bartoshuk, L. M., Lee, C.-H., Scarpellino, R. (1972) . Sweet taste

o f w ater induced by artichoke (Cynara scolymus). Science, 178, 988-990. (7) Basheer, R., Rainnie, D. G., PorkkaHeiskanen, T., Ramesh, V., McCarley, R. W. (2001). Adenosine, prolonged wakefulness, and A1-activated NF-kB DNA binding in the hasał forebrain of the rat. Neuroscience, 104, 731-739. (9) Basil, J. A., Kamil, A. C., Balda, R. P., Fite, K. V. (1996). Differences in hippocampal volume among food storing corvids. Brain, Behavior and Evolution, 47, 156-164. (13) Hasso, A., Rusconi, M. L. (1998). Aphasia in left-handers. W: P. Coppens, Y. Lebrun, A. Hasso (red.), Aphasia in atypical populations (s. 1-34). Mahwah, NJ: Erlbaum. (14) Bastien, C., Campbell, K. (1992). The evoked K-complex: All-ornone phenomenon? Sleep, 15, 236-245. (9) Battaglia, M., Bertella, S., Ogliari, A., Bellodi, L., Smeraldi, E. (2001). Modulation by muscarinie antagonists o f the response to carbon dioxide challenge in panie disorder. Archives of General Psychiatry, 58, 114-119. (12) Battersby, S. (1997). Plus c'est le meme chews. Nature, 385, 679. (10) Baulac, S., Huberfeld, G., Gourfinkel-An, I., Mitropoulou, G., Beranger, A., Prud'homme, J.-F., Baulac, M., Brice, A., Bruzzone, R., LeGuern, E. (2001). First genetic evidence of GABAA receptor dysfunction in epilepsy: A mutation in the -y2-subunit gene. Nature Genetics, 28, 46-48. (14) Baum, A., Gatchel, R. J., Schaeffer, M. A. (1983). Emotional, behavioral, and physiological effects of chronic stresss at Three Mile Island. f o urna] of Consulting and Clinical Psychology, 51, 565-582. (12) Baum, M. J., Tobet, S. A., Cherry, J. A., Paredes, R. G. (1996). Estrogenie eontroi of preoptic area development in a carnivore, the ferret. Cellular and Molecufar Neurobiology, 16, 117-128. (11) Baum, M. J., Vreeburg, J. T. M. (1973). Copulation in castrated

małe rats following combined treatment with estradiol and dihydrotestosterone. Science, 182, 283-285. (11) Baxter, L. R., Phelps, M. E., Mazziotta, J. C., Schwartz, J. M. , Gerner, R. H., Selin, C. E. , Sumida, R. M. (1985). Cerebral metabalie rates for glucose in mood disorders. Archives of General Psychiatry, 42, 441-447. (15) Baxter, M. G., Murray, E. A. (2002). The amygdala and reward. Nature Reviews Neuroscience, 3, 563-573. (12) Baylis, G. C., Driver, J. (2001). Shape-coding in IT cells generalizes over contrast and mirror reversal but not figure-ground reversal. Nature Neuroscience, 4, 937-942.

(6)

Bechara, A., Damasio, H., Damasio, A. R., Lee, G. P. (1999). Different contributions o f the human amygdala and ventromedial prefrontal cortex to decision-making. fournal of Neuroscience, 19, 5473-5481. (12) Becker, C., Thiebot, M.-H., Touitou, Y., Hamon, M., Cesselin, F., Benoliel, J.-J. (2001). Enhanced cortical extracellular levels of cholecystokinin-like material in a model of anticipation of social defeat in the rat. Journal of Neuroscience, 21, 262-269. (12) Becker, H. C. (1988). Effects ofthe imidazobenzodiazepine Ro15-4513 on the stimulant and depressant actions of ethanol on spontaneous locomotor activity. Life Sciences, 43, 643-650. (12) Beeman, M. J., Chiarello, C. (1998). Complementary rightand left-hemisphere language comprehension. Gurrent Directions in Psychological Science, 7, 2-8. (14) Behl, C. (2002). Oestrogen as a neuroprotective hormone. Nature Reviews Neuroscience, 3, 433-442. (11) Bellugi, U., Lichtenberger, L., Jones, W., Lai, Z., St George, M. (2000). I. The neurocognitive profile o f Williams syndrome: A complex pattern of strengths and weak-nesses. fournal of Cognitive Neuro-science, 12 (Suppl.), 7-29. (14)

Bellugi, U., Lichtenberger, L., Mills, D., Galaburda, A., Korenberg, J. R. (1999). Bridging cognition, the brain and molecutar genetics: Evidence from Williams syndrome. Trendsin Neurosciences, 22, 197-207. (14) Bellugi, U., Wang, P. P., Jernigan, T. L. (1994). Williams syndrome: An unusual neuropsychological profile. W: S. H. Broman, J. Grafman (red.), AtypicuJ cognitive deficits in developmental disorders (s. 23-56). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (14) Benca, R. M., Obermeyer, W. H., Thisted, R. A., Gillin, J. C. (1992). Sleep and psychiatrie disorders. Archives of General Psychiatry, 49, 651-668. (9) Benes, F. M. (1995). Is there a neumanatomie basis for schizophrenia? An old question revisited. The Neuroscientist, 1, 104-115. (15) Benes, F. M., Bird, E. D. (1987). An analysis o f the arrangement o f neurons in the cingulate cortex of schizophrenic patients. Archives of General Psychiatry, 44, 608-616. (15) Benes, F. M., Turtle, M., Khan, Y., Farol, P. (1994). Myelination of a key relay zone in the hippocampal formation occurs in the human brain during childhood, adolescence, and adulthood. Archives of General Psychiatry, 51,477-484. (5)

Benjamin, J. , Li, L., Patterson, C., Greenberg, B. D., Murphy, D. L., Hamer, D. H. (1996). Population and familia! association between the D4 dopamine receptor gene and measures o f novelty seeking. Nature Genetics, 12, 81-84. (3) Benoit, S. C. , Air, E. L., Coolen, L. M., Strauss, R., Jackman, A. , Clegg, D. J., Seeley, R. J., Woods, S. C. (2002). The catabolic action of insulin in the brain is mediated by melanocortins. Journal of Neuroscience, 22, 9048-9052. (10) Benschop, R. J. , Godaert, G. L. R. , Geenen, R., Brosschot, J. F. , DeS met, M. B. M., Olff, M., Heijnen, C. J., Beilleux, R. E. (1 995). Relationships between cardiovascular and immunologie changes in an experimental stress

Bibliografia

505

model. Psychological Medicine, 25, 323-327. (12) Berdoy, M., Webster, J. P., Macdonald, D. W. (2000). Fatal attraction in rats infected with

Toxoplasma gondii. Proceedings of the Royal Society of London, B, 267, 1591-1594. (12) Berenbaum, S. A. (1999). Effects of early androgens on sex-typed activities and interests in adolescents with eongenital adrenal hyperplasia. Hormones and Behavior, 35, 102-110. (11) Berger, R. J., Phillips, N. H. (1995) . Energy conservation and sleep.

Behavioural Brain Research, 69, 65-73. (9) Berger-Sweeney, J., & Hohmann, C. F. (1997). Behavioral consequences of abnormal cortical development: Insights into developmental disabilities. Behavioural Brain Research, 86, 121-142. (5) Berlucchi, G., Mangun, G. R., Gazzaniga, M. S. (1997). Visuospatial attention and the split brain. News in Physiological Sciences, 12, 226-231. (14) Berman, K. F., Torrey, E. F., Daniel, D. G., Weinberger, D. R. (1992). Regional cerebral blood flow in monozygotic twins discordant and concordant for schizophrenia.

Archives of Genera l Psychiatry, 49, 927- 934. (15) Bernhardt, P. C. (1997) . Influences of serotonin and testasterone in aggression and dominance: Convergence with social psychology. Gurrent Directions in Psychological Science, 6, 44-48. (12) Bernstein, J. J., Gelderd, J. B. (1970). Regeneration o f the long spinał tracts in the goldfish. Brain Research, 20, 33-38. (5) Bernstein, L. J., Robertson, L. C. (1998). Illusory conjunctions of color and motion with shape following bilaterał parietallesions. Psychological Science, 9, 167-175. (4)

Berridge, K. C., Robinson, T. E. (1995). The mind of an addicted brain: Neural sensitization of wanting versus liking. Gurrent

Directions in Psychological Science, 4, 71- 76. (15) Berridge, K. C., Robinson, T. E. (1998). What is the role of

506

Bibliografia

dopamine in reward: Heclonie impact, reward learning, or incentive salience? Brain Research Reviews, 28, 309-369. (15) Berridge, K. C. , Venier, l. L. , Robinson, T. E. (1989). Taste reactivity analysis of 6-hydroxydopamine-induced aphagia: Implications for arousal and anhedonia hypotheses of dopamine function. Behavioral Neuroscience, 103, 36-45. (10) Berson, D. M., Dunn, F. A., Takao, M. (2002). Phototransduction by retinal ganglion cells that set the circadian clock. Science, 295, 1070-1073. (9) Bertram, L., Blacker, D., Mullin, K., Keeney, D., Jones, J., Basu, S., Yhu, S., Mclnnis, M. G., Go, R. C. P., Vekrellis, K., Selkow, D. J., Saunders, A. J., Tanzi, R. E. (2000). Evidence for genetic linkage of Alzheimer's disease to chromosorne 10q. Science, 290, 2302-2303. (13) Best, C. T., Avery, R. A. (1999). Left-hemisphere advantage for click consonants is determined by linguistic significance and experience. Psychological Science, 10, 65-70. (14) Betarbet, R., Sherer, T. B., MacKenzie, G., Garcia-Osuna, M., Panov, A. V., Greenamyre, J. T. (2000). Chronic systemie p esticide exposure reproduces features of Parkinson's disease. Nature Neuroscience, 3, 1301-1306. (8) Bi, S., Ladenheim, E. E., Schwartz, G. J., Moran, T. H. (2001). A role for NPY overexpression in the dorsomedial hypothalamus in hypoerphagia and obesity of OLETF rats. American Journal of Physiology, 281, R254-R260. (10) Biben, M. (1979). Predation and preclatory play behaviour of domestic cats. Animai Behaviour, 27, 81-94. (12) Bierut, L. J., Heath, A. C., Bucholz, K. K., Dinwiddie, S. H., Madden, P. A. F., Statham, D. J., Dunne, M. P., Martin, N. G. (1999). Major depressive disorder in a community-based twin sample. Archives

of Gen era] Psychiatry, 56, 557-563. (15) Billington, C. J., Levine, A. S. (1992). Hypothalamic neuropeptide Y regulation of feeding and

energy metabolism. Gurrent

Opinion in Neurobiology, 2, 847-851. (10) Binder, G. K., Griffin, D. E. (2001). Interferon-g-mediated site-specific clearance of alphavirus from CNS neurons. Science, 293, 303-306. (2)

Blackless, M., Charuvastra, A., Derryck, A., Fausta-Sterling, A., Lauzanne, K., Lee, E. (2000). How sexually dimorphic are we? Review and synthesis. American

fournal of Human Biology, 12, 151-166. (11) Blackwell, A., Bates, E. (1995 ). Inducing agrammatic profiles in normals: Evidence for the selective vulnerability of morphology under cognitive resource limitation.

fournal of Gognitive Neuroscience, 7, 228- 257. (14) Blackwood, D. H. R., He, L., Morris, S. W., McLean, A. , Whitton, C. , Thomson, M. , Walker, M. T., Woodburn, K., Sharp, C. M., Wright, A. F., Shibasaki, Y., St. Clair, D. M., Porteous, D. J. , Muir, W. J. (1996). A locus for bipolar affective disorder on chromosame 4p. Nature Genetics, 12, 427-430. (15) Blake, R., Hirsch, H. V. B. (1975). Deficits in binocular depth perception in cats after alternating monocular deprivation. Science, 190, 1114-1116. (6) Blakemore, S.-J., Wolpert, D. M., Frith, C. D. (1998). Central cancellation of self-produced tickle sensation. Na tu re Neuroscience, l, 635-640. (7) Bliss, T. V. P. , L0mo, T. (1973). Long-lasting potentiation of synaptic transmission in the dentate area o f the anaesthetized rabbit following stimulation of the perforant path. fournal of Physiology (London), 232, 331-356. (13) Bloch, G. J., Butler, P. C., Kohlert, J. G. (1996). Galanin microinjected into the media! preoptic nucleus facilitates female- and male-typical sexual behaviors in the female rat.

Physiology Er Behavior, 59, 1147-1154. (11) Bloch, G. J., Mills, R. (1995). Prepubertal testasterone treatment o f neonatally gonadectomized małe rats: Defeminization and masculinization of behavioral and

endocrine function in adulthood. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 19, 187-200. (11) Bloch, G. J., Mills, R., Gale, S. (1995). Prepubertal testasterone treatment of female rats: Defeminization of behavioral and endocrine function in adulthood. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 19, 177-186. (11) Bloch , M., Schmidt, P. J., Danaceau , M., Murphy, J., Nieman, L. , Rubinow, D. R. (2000) . Effects of gonada! steraids in women with a history of postpartum depression. American Journal of Psychiatry, 157, 924-930. (15) Blouin, J.-L., Dombroski, B. A., Nath, S. K., Lasseter, V. K., Wolyniec, P. S., Nestadt, G., Thornquist, M., Ullrich, G., McGrath, J., Kasch, L., Lamacz, M., Thomas, M. G., Gehrig, C. , Radhakrishna, U., Snyder, S. E. , Balk, S. E. , Neufeld, K. , Swartz, K. L., DeMarchi, N., Papadimitriou, G. N., Dikeos , D. G., Stefanis, C. N., Chakravarti, A. , Childs, 8., Housman, D. E., Kazazian, H. H., Antonarakis, S. E., Pulver, A. E. (1998). Schizophrenia susceptibility loci on chromosomes 13q32 and 8p21. Nature Genetics, 20, 70-73. (15) Blum, D. (1994). The monkey wars. New York: Oxford University Press. (1) Blum, K., Cull, J. G., Braverman, E. R., Comings, D. E. (1996). Reward deficiency syndrome. American Scientist, 84, 132-145. (3) Boatman, D., Freeman, J., Vining, E., Pulsifer, M. , Miglioretti, D. , Minahan, R., Carson, B., Brandt, J., McKhann, G. (1999). Language recovery after left hemispherectomy in children with late-onset seizures. Annais of Neurology, 46, 579-586. (14) Bobrow, D. , Bailey, J. M. (2000). Is male homosexuality maintained via kin selection? Evolution and Human Behavior, 22, 361-368. (11) Bode, L., Ferszt, R., Czech, G. (1993). Borna disease virus infection and affective disorders in man. Archives of Virology (Su ppł. 7), 159-167. (15) Bode, L., Ludwig, H. (1997). Clinical similarities and close

genetic relationship of human and animai Borna disease virus. Archives of Virology (Su ppł. 13), 167-182. (15) Bode, L., Riegel, S., Lange, W. , Ludwig, H. (1992). Human infections with Borna disease virus: Seroprevalence in patients with chronic diseases and healthy individuals. fournal of Medical Virology, 36, 309-315. (15) Bogerts, B., Meertz, E. , SchtinfeldtBausch, R. (1985). Basa! ganglia and limbie system pathology in schizophrenia. Archives of Genera l Psychiatry, 42, 784-791. (15) Bohbot, V. D., Allen, J. J. B., Nade!, L. (2000). Mernory deficits characterized by patterns of lesions to the hippocampus and parahippocampal cortex. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 911, 355-368. (13) Bohn, M. C. , Cupit, L., Marciano, F., Gash, D. M. (1987). Adrenal medulla grafts enhance recovery of s triatal dopaminergic fibers. Science, 237, 913-916. (8) Boivin, D. B., Duffy, J. F., Kronauer, R. E., Czeisler, C. A. (1996). Doseresponse relationships for resetting of human circadian clock by light. Nature, 379, 540-542. (9) Bomze, H. M. , Bulsara, K. R. , Iskandar, B. J., Caroni, P. , Skene, J. H. P. (2001) . Spinał axon regeneration evoked by replacing two growth cone proteins in adult neurons. Nature Neuroscience, 4, 38-43. (5) Bontempi, B., Laurent-Demir, C. , Destrade, C., Jaffard, R. (1999). Time-dependent reorganization of brain circuitry underlying longterm mernory storage. Nature, 400, 671-675. (13) Booth-Kewley, S., Friedman, H. S. (1987). Psychological predictors of heart disease: A quantitative review. Psychological Bulletin, 1Ol, 343- 362. (12) Bornstein, R. F. (1989). Subliminal techniques as propaganda tools: Review and critique. Journal of Mind and Behavior, 10, 231-262. (7)

Botvinick, M., Cohen, J. (1998). Rubber hands "feel" touch that eyes see. Nature, 391, 756. (4) Boucher, T. J., Okuse, K., Bennett, D. L. H. , Munson, J. B., Wood, J. N. ,

McMahon, S. B. (2000). Potent analgesic effects o f GDNF in neuropathic pain states. Science, 290, 124-127. (7) Bouton, M. E., Mineka, S., Barlow, D. H. (2001). A modern learning theory perspective on the etiology o f panie disorder. Psychological Review, 108, 4-32. (12) Boutrel, B., Franc, B., Hen, R., Hamon, M. , Adrien, J. (1999). Key role of 5-HTlB receptorsin the regulation of paradoxical sleep as evidenced in 5-HTlB knock-out mice. fournal of Neuroscience, 19, 3204-3212. (9) Bowmaker, J. K. (1998). Visual pigments and molecular genetics of color blindness. Newsin Physiological Sciences, 13, 63-69. (6)

Bowmaker, J. K. , Dartnall, H. J. A. (1980). Visual pigments ofrods and cones in a human retina. fournal of Physiology (London), 298, 501-511. (6) Bradbury, E. J., Moon, L. D. F., Popat, R. J. , King, V. R. , Benett, G. S., Patel, P . N., Fawcett, J. W., McMahon, S. B. (2002) . Chondroitinase ABC promotes functional recovery after spinał cord injury. Nature, 416, 636-640. (5) Bradley, S. J. , Oliver, G. D. , Chernick, A. B., Zucker, K. J. (1998). Experiment of nature: Ablatio penis at 2 months , sex reassignment at 7 months, and a psychosexual follaw-up in young adulthood. Pediatrics, 102, p. e9. (11) (www.pediatrics.org/cgi/content/full/ 102/1/e9) Brady, J. V., Porter, R. W. , Conrad, D. G., Mason, J. W. (1958). Avoidance behavior and the development of gastroduodenal ulcers. fournal of the Experimental Anal-ysis of Behavior, 1, 69-72. (12) Brambilla, F., Brunetta, M., Draisci, A., Peirone, A., Perna, G., Sacerdote, P., Manfredi, B., Panerai, A. E. (1995). T-lymphocyte concentrations of cholecystokinin-8 and beta-endorphin in eating disorders: II. Bulimia nervosa. Psychiatry Research, 59, 51-56. (10) Brandt, T. (1991). Man in motion: Hislorical and clinical aspects of

Bibliografia

507

vestibular function. Brain, 114, 2159-2174. (7)

Brasted, P. J., Watts, C., Robbins, T. W., Dunnett, S. B. (1999). Associative plasticity in striatal transplants. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 96, 10524-10529. (8) Braun, A. R., Balkin, T. J., Wesensten, N. J., Guadry, F., Carson, R. E., Varga, M., Baldwin, P., Belenky, G., Herscovitch, P. (1998). Dissociated pattern of activity in visual cortices and their projections during human rapid eye movement sleep. Science, 279, 91-95. (8 , 9)

Braus, H. (1960). Anatomie des Menschen, 3. Band: Periphere Leistungsbahnen II. Centrales Nervensystem , Sinnesorgane. 2. Auflage. Berlin: Springer-Verlag. (4)

(12)

Brody, A. L., Saxena, S., Stoesssel, P., Gillies, L. A., Fairbanks, L. A., Alborzian, S., Phelps, M. E., Huang, S.-C., Wu, H.-M., Ho, M. L., Ho, M. K., Au, S. C., Maidment, K., Baxter, L. R., Jr. (2001). Regional brain metabalie changes in patients with major depression treated with either paroxetine or interpersonal therapy. Archives of General Psychiatry, 58, 631-640. (15) Brooks, D. C., Bizzi, E. (1963). Brain steru electrical activity during deep sleep. Archives Italiennes de Biologie, 101, 648-665. (9)

Bray, G. A., Tartaglia, L. A. (2000). Medicinal strategiesin the treatment of obesity. Nature, 404, 672-677. (10)

Breiter, H. C., Etcoff, N. L., Whalen, P. J., Kennedy, W. A., Rauch, S. L., Buckner, R. L., Strauss, M. M., Hyman, S. E., Rosen, B. R. (1996). Response and habituation o f the human amygdala during visual processing of facial expression. Neuron , 17, 875-887. (12)

Brennan, P. A., Grekin, E. R., Mednick, S. A. (1999). Maternal smoking during pregnancy and adult małe criminal outcomes. Archives of Gen era] Psychiatry, 56, 215-219. (5, 12)

Bridgeman, B., Staggs, D. (1982). Plasticity in human blindsight. Vision Research, 22, 1199-1203. (6)

Brightman, M. W. (1997). Bloodbrain barrier: Penetration by solutes and cells. W: G. Adelman, B. H. Smith (red.), Elsevier encyclopedia of neuroscience. New York: Elsevier. (2) Brinkmann, R. R., Mezei, M. M., Theilmann, J., Almqvist, E., Hayden, M. R. (1997). The Iikelihood o f being affected with Buntington disease by a particular age, for a specific CAG size. American Journal of Hum a n Genetics, 60, 1202-1210. (8)

508

Brodkin, E. S., Goforth, S. A., Keene, A. H., Fossella, J. A., Silver, L. M. (2002). Identification of quantitative trait loci that affect aggressive behavior in mice. fournal of Neuroscience, 22, 1165-1170.

Bibliografia

Brooks, J. H., Reddon, J. R. (1996). Serum testasterone in vialent and nonvialent young offenders. fournal of Clinical Psychology, 52, 475-483. (12)

Broughton, R., Billlings, R., Cartwright, R., Doucette, D., Edmeads, J., Edwardh, M., Ervin, F., Orchard, B., Hill, R., Turrell, G. (1994) . Harnicidal somnambulism: A case report. Sleep, 17, 253-264. (9) Brown, A. S., Cohen, P., HarkavyFriedman, J., Babulas, V. , Malaspina, D., Gorman, J. M., Susser, E. S. (2001). Prenatal rubella, premorbid abnormalities, and adult schizophrenia. Biological Psychiatry, 49, 473-486. (15)

Brown, G. L. , Ebert, M. H., Goyer, P. F., Jimerson, D. C., Klein, W. J., Bunney, W. E., Goodwin, F. K. (1982). Aggression, suicide, and serotonin: Relationships of CSF amine metabolites. American fournal of Psychiatry, 139, 741-746. (12)

Brown, J., Babor, T. F., Litt, M. D., Kranzler, H. R. (1994). The type A/type B distinction. Annais of the New York Academy of Sciences, 708, 23-33 . (15)

Brown, J. R., Ye, H., Bronson, R. T., Dikkes, P., Greenberg, M. E. (1996). A defect in nurturing in mice lack-

ing the immediate early gene fos B. Cell, 86, 297-309. (11) Bruce-Keller, A. J. , Umberger, G., McFall, R. , Mattson, M. P. (1999). Food restriction reduces brain damage and improves behavioral outcome following excitotoxic and metabalie insults. Annais of Neurology, 45, 8-15. (5) Briining, J. C., Gautham, D., Burks, D. J., Gillette, J. , Schubert, M., Orban, P. C., Klein, R., Krone, W. , Miiller-Wieland, D. , Kahn, C. R. (2000). Role of brain insulin receptor in eontroi of body weight and reproduction. Science, 289, 2122-2125. (10)

Brunner, D., Hen, R. (1997). Insights into the neurobiology o f impulsive behavior from serotonin receptor knockout mice. Annais of the New York Academy of Sciences, 836, 81-105. (12)

Bruyer, R., Dupuis, M. , Ophoven, E. , Rectem, D., Reynaert, C. (1985) . Anatomical and behavioral study of a case of asymptomatic callosal agenesis. Cortex, 21,417-430. (14) Brysbaert, M., Vitu, F., Schroyens, W. (1996). The right visual field advantage and the optimal viewing position effect: On the relation between foveal and parafoveal word recognition. Neuropsychology, 10, 385-395. (14) Biichel, C., Morris, J., Dolan, R. J., Friston, K. J. (1998). Brain systems mediating aversive conditioning: An event-related fMRI study. Neuron, 20, 947-957. (12) Buck, L., Axel, R. (1991). Anovel multigene famiły may encode odorant receptors: A molecutar basis for odor recognition. Cell, 65, 175-187. (7)

Buck, R. , Duffy, R. J. (1980). Nonverbal communication of affect in brain-damaged patients. Cortex, 16, 351-362. (12 , 14)

Budney, A. J., Hughes, J. R., Moore, B. A., Novy, P. L. (2001). Marijuana abstinence effects in marijuana smokers maintained in their home environment. Archives of Gen era] Psychiatry, 58, 917-924. (15)

Buell, S. J., Coleman, P. D. (1981). Quantitative evidence for selective dendritic growth in normal human aging but not in senile dementia. Brain Research, 214, 23-41. (5)

Buka, S. L., Tsuang, M. T., Torrey, E. F., Klebanoff, M. A., Bernstein, D., Yolken, R. H. (2001). Maternal infections and subsequent psychosis among offspring. Archives of General Psychiatry, 58, 1032-1037. (15) Bundgaard, M. (1986). Pathways across the vertebrate blood-brain barrier: Morphological viewpoints. Annais ofthe New York Academy ofSciences, 481,7-19. (2) Bunney, W. E., Jr., Murphy, D. L., Goodwin, F. K., Borge, G. F. (1972). The "switch process" in manic-depressive illness. Archives of General Psychiatry, 27, 295-302. (15) Burgess, C. E., Lindblad, K., Sigransky, E., Yuan, Q.-P., Long, R. T., Breschel, T., Ross, C. A., Mclnnis, M., Lee, P., Ginns, E., Lenane, M., Kumra, S., Jacobsen, L., Rapaport, J., Schalling, M. (1998). Large CAG/CTG repeats are associated with childhood-onset schizophrenia. MolecuJar Psychiatry, 3, 321-327. (15) Burgess, P. W., McNeil, J. E. (1999). Content-specific confabulation. Cortex, 35, 163-182. (13) Burr, D. C., Morrone, M. C., Ross, J. (1994). Selective suppression of the magnocellular visual pathway during saccadic eye movements. Nature, 371, 511-513. (6) Burton, R. F. (1994). Physiology by numbers. Cambridge, England: Cambridge University Press. (10) Buss, D. M. (1994). The strategies o f human mating. American Scientist, 82, 238-249. (11) Buss, D. M. (2000). Desires in human mating. Annais of the New York Academy of Sciences, 907, 39-49. (11) Butler, A. A., Marks, D. L., Fan, W., Kuhn, C. M., Bartholome, M., Cone, R. D. (2001). Melanocortin-4 receptor is required for acute homeostatic responses to increased dietary fat. Nature Neuroscience, 4, 605-611. (10) Butzlaff, R. L., Hooley, J. M. (1998). Expressed emotion and psychiatrie relapse. Archives of General Psychiatry, 55, 547-552. (15) Byl, N. N., McKenzie, A., Nagarajan, S. S. (2000). Differences in

somatosensory band organization in a healthy flutist and a flutist with focal hand dystonia: A case report. fournal of Hand Therapy, 13, 302-309. (5) Byne, W., Tobet, S., Mattiace, L. A., Lasco, M. S., Kemether, E., Edgar, M. A., Morgello, S., Buchsbaum, M. S., Jones, L. B. (2001). The interstitial nuclei o f the human anterior hypothalamus: An investigation of variation with sex, sexual orientation, and HIV status. Hormones and Behavior, 40, 86-92. (11) Cadoret, R., Troughton, E., Woodworth, G. (1994). Evidence o f heterogeneity of genetic effect in lawa adoption studies. Annais of the New York Academy of Sciences, 708, 59-71. (15) Cadoret, R. J., Yates, W. R., Troughton, E., Woodworth, G., Stewart, M. A. (1995). Geneticenvironmental interaction in the genesis of aggressivity and eonduet disorders. Archives of General Psychiatry, 52, 916-924. (12) Cahill, L., McGaugh, J. L. (1998). Mechanisms of emotional arousal and lasting declarative memory. Trendsin Neurosciences, 21, 294-299. (13) Cahn, R. , Borziex, M.-G., Aldinio, C., Toffano, G., Cahn, J. (1989). Influence of monosialoganglioside inner ester on neurologie recovery after global cerebral ischemia in monkeys. Stroke, 20, 652-656. (5)

Cahn, W., Hulshoff, H. E., Lems, E. B. T. E., van Haren, N. E. M. , Schnack, H. G., van der Linden, J. A., Schothorst, P. F., van Engeland, H., Kahn, R. S. (2002). Brain volume changes in firstepisode schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 59, 1002-1010. (15) Caicedo, A. , Roper, S. D. (2001). Taste receptor cells that discriminate between bitter stimuli. Science, 291, 1557-1560. (7) Cajal, S. R. (1937). Recollections of my life. Memoirs of the American Philosophical Society, B. (2) Calder, A. J., Keane, J., Manes, F., Antoun, N., Young, A. W. (2000). Impaired recognition and experience of disgust following brain

injury. Nature Neuroscience, 3, 1077-1078. (12) Calder, A. J., Lawrence, A. D., Young, A. W. (2001). Neuropsychology of fear and loathing. Nature Reviews Neuroscience, 2, 352-363. (12) Calignano, A., LaRana, G., Giuffrida, A., Piomelli, D. (1998). Control of pain initiation by endogenous cannabinoids. Nature, 394, 277-281. (15) Calne, D. B. (2002, wiosna). What triggers the "shaking palsy"? Cerebrum, 4(2), 58-70. (8) Cameron, H. A., McKay, R. D. G. (1999). Restoring production of hippocampal neurons in old age. Nature Neuroscience, 2, 894-897. (12) Campbell, S. (2000). Is there an intrinsic period o f the circadian clock? Science, 288, 1174. (9) Campbell, S. S., Tobler, L (1984). Animal sleep: A review of sleep duration across phylogeny. Neumscience and Biobehavioral Reviews, B, 269-300. (9) Campfield, L. A., Smith, F. J., Burn, P. (1998). Strategiesand potential molecutar targets for obesity treatment. Science, 280, 1383-1387. (10) Campfield, L. A., Smith, F. J., Guisez, Y., Devos, R., Burn, P. (1995). Recombinant mouse OB protein: Evidence for a peripheral signallinking adiposity and central neural networks. Science, 269, 546-552. (10) Can, S., Zhu, Y.-S., Cai, L.-Q., Ling, Q., Katz, M. D., Akgun, S., Shackleton, C. H. L. , lmperatoMcGinley, J. (1998). The identification of 5u-reductase 2 and 17~­ hydrosteroid dehydrogenase-3 gene defects in male pseudohermaphrodites from a Turkish kindred. f aurnaJ of Clinical Endocrinology Er Metabolism , 83, 560-569. (11) Canavan, A. G. M., Sprengelmeyer, R., Diener, H.-C., Homberg, V. (1994). Conditional associative learning is impaired in cereheHar disease in humans. Behaviorol Neuroscience, 108, 475-485. (4)

Canli, T. (1999). Hemispheric asymmetry in the experience of emotion: A perspective from functional

Bibliografia

509

imaging. Neuroscientist, 5, 201-207. (14) Cannon, W. B. (1929). Organization for physiological homeostasis. Physiological Reviews, 9, 399-431. (10) Cannon, W. B. (1942). "Voodoo" death. American Anthropologist, 44, 169-181. (12) Cannon, W. B. (1945). The way of an investigator. New York: Norton. Cantalupo, C., Hopkins, W. D. (2001). Asymmetric Broca's area in great apes. Nature, 414, 505. (14) Cao, Y. Q., Mantyh, P. W., Carlson, E. J., Gillespie, A.-M., Epstein, C. J., Basbaum, A. l. (1998). Primary afferent tachykinins are required to experience moderate to intense pain. Nature, 392, 390-394. (7) Cardno, A. G., Marshall, E. J., Coid, B., Macdonald, A. M., Ribchester, T. R., Davies, N. J., Venturi, P., Jones, L. A., Lewis, S. W., Sham, P. C., Gottesman, l. l., Farmer, A. E., McGuffin, P., Reveley, A. M., Murray, R. M. (1999). Heritability estimates for psychotic disorders. Archives of General Psychiatry, 56, 162-168. (15) Carello, C., LeVasseur, V. M., Schmidt, R. C. (2002). Movement sequencing and phonological fluency in (putatively) nonimpaired readers. Psychological Science, 13, 375-379. (14) Carlezon, W. A., Jr., Thome, J., Olson, V. G., Lane-Ladd, S. B., Brodkin, E. S., Hiroi, N., Duman, R. S., Neve, R. L., Nestler, E. J. (1998). Regulation of cocaine reward by CREB. Science, 282, 2272-2275. (15) Carlsson, A. (2001). A paradigm shift in brain research. Science, 294, 1021-1024. (3) Carpenter, G. A., Grossberg, S. (1984). A neural theory of circadian rhythms: Aschoff's rule in diurnał and nocturnal mammals. American Journal of Physiology, 247, Rl067-Rl082. (9) Carruth, L. L., Reisert, 1., Arnold, A. P. (2002). Sex chromosame genes directly affect brain sexual differentiation. Nature Neuroscience, 5, 933-934. (11) Carter, C. S. (1992). Hormonal influences on human sexual behavior. W: J. B. Becker, S. M. Breedlove,

510

Bibliografia

D. Crews (red.), Behavioral endocrinology (s. 131-142). Cambridge, MA: MIT Press. (11) Castellucci, V. F., Pinsker, H., Kupfermann, l., Kandel, E. (1970). Neuronal mechanisms of habituation and dishabituation of the gill-withdrawal reflex in Aplysia. Science, 167, 1745-1748. (13) Catalano, S. M., Shatz, C. J. (1998). Activity-dependent cortical target selection by thalamic axons. Science, 281, 559-562. (5) Catchpole, C. K., Slater, P. J. B. (1995). Bird song: Biological themes and variations. Cambridge, England: Cambridge University Press. (l) Caterina, M. J., Leffler, A., Malmberg, A. B., Martin, W. J., Trafton, J., Petersen-Zeitz, K. R., Koltenburg, M., Basbaum, A. 1., Julius, D. (2000). lmpaired nocicepbon and pain sensation in mice lacking the capsaicin receptor. Science, 288, 306-313. (7) Catterall, W. A. (1984). The molecular basis of neuronal excitability. Science, 223, 653-661. (2) Censits, D. M., Ragland, J. D., Gur, R. C., Gur, R. E. (1997). Neuropsychological evidence supporting a neurodevelopmental model of schizophrenia: A longitudinal study. Schizophrenia Research , 24, 289-298. (15) Cerletti, U., Bini, L. (1938). L'Elettro-shock. Archivio Generale di Neurologia e Psichiatria e Psicoanalisi, 19, 266-268. (15) Chalmers, D. J. (1995). Facing up to the problem of consciousness. fournal of Consciousness Studies, 2, 200-219. (l) Chandra, V., Bharucha, N. E., Schoenberg, B. S. (1984). Martality data for the U.S. for deaths due to and related to twenty neurologie diseases. Neuroepidemiology, 3, 149- 168. (8) Chapin, J. K., Moxon, K. A., Markowitz, R. S., Nicolelis, M. A. L. (1999). Real-time eontroi of a robot arm using simultaneously recorded neurons in the motor cortex. Nature Neuroscience, 2, 664-670. (8) Chase, T. N., Wexler, N. S., Barbeau, A. (1979). Advances in

neurology: Vol. 23. Huntington's disease. New York: Raven Press. (8)

Chaudhari, N., Landin, A. M., Roper, S. D. (2000). A metabotropie glutamate receptor variant functions as a taste receptor. Nature Neuroscience, 3, 113-119. (7) Chawla, D., Rees, G., Friston, K. J. (1999). The physiological basis of attentional modulation in extrastriate visual areas. Nature Neuroscience, 2, 671-676. (6) Chen, G., Chen, K. S., Knox, J., Inglis, J., Bernard, A., Martin, S. J., Justice, A., McConlogue, L., Games, D., Freedman, S. B., Morris, R. G. M. (2000). A learning deficit related to age and J3-amyloid plaques in a mouse model of Alzheimer's disease. Nature, 408, 975-979. (13) Cheour-Luhtanen, M., Alho, K., Sainio, K., Rinne, T., Reinikainen, K., Pohjavuoir, M., Renlund, M., Aaltonen, 0., Eerola, 0., Naatanen, R. (1996). The ontogenetically earliest discriminative response of the human brain. Psychophysiology, 33, 478-481. (14) Chiueh, C. C. (1988). Dopamine in the extrapyramidal motor function: A study based upon the MPTPinduced primate model of Parkinsonism. Annais of the New York Academy of Sciences, 515, 226-248. (8) Cha, K. (2001). Chronic "jet lag" produces temporallobe atrophy and spatial cognitive deficits. Nature Neuroscience, 4, 567-568. (9)

Choi-Lundberg, D. L., Lin, Q., Chang, Y.-N., Chiang, Y. L., Hay, C. M., Mohajeri, H., Davidson, B. L., Bohn, M. C. (1997). Dopaminergic neurons protected from degeneration by GDNF gene therapy. Science, 275, 838-841. (5) Chollet, F., Weiller, C. (1994) . Imaging recovery o f function following brain injury. Gurrent Opinion in Neurobiology, 4, 226-230. (5) Chomsky, N. (1980). Rules and representations. New York: Columbia University Press. (14) Chuang, H., Prescott, E. D., Kong, H., Shields, S., Jordt, S.-E., Basbaum,

A. I., Chao, M. V., Julius, D. (2001). Bradykinin and nerve growth factor release the capsaicin receptor from Ptdlns(4,5)P2-mediated inhibition. Nature, 411, 957-962. (7) Churchland, P. S. (1996). The hornswoggle problem. fournal of Consciousness, 3, 402-408. (1) Cicone, N., Wapner, W., Foldi, N. S., Zurif, E., Gardner, H. (1979). The relation between gesture and language in aphasic communication. Brain and Language, B, 324-349. (14)

Cirelli, C. , Shaw, P. J., Rechtschaffen , A., Tononi, G. (1999). No evidence ofbrain cell degeneration after long-term sleep deprivation in rats. Brain Research, 840, 184-193. (9) Clahsen, H., Almazen, M. (1998). Syntax and morphology in Williams syndrome. Cognition, 68, 167-198. (14) Clark, D. A., Mitra, P. P., Wang, S. S.-H. (2001). Scalable architecture in mammalian brains. Nature, 411, 189-193. (5) Clark, K. B., Naritoku, D. K., Smith, D. C., Browning, R. A., Jensen, R. A. (1999). Enhanced recognition mernory following vagus nerve stimulation in human subjects. Nature Neuroscience, 2, 94-98. (13) Clark, R. E., Lavond, D. G. (1993). Reversible lesions of the red nudeus during acquisition and retention of a elassieaBy conditioned behavior in rabbits. Behavioral Neuroscience, 107, 264-270. (13) Clarke, D. L., Johansson , C. B., Wilbertz, J. , Veress, B., Nilsson, E., Karlstrom, H., Lendahl, U., Frisen, J. (2000). Generalized potential o f adult neural s tern cells. Science, 288, 1660-1663. (5) Clarke, S., Assal, G., deTribolet, N. (1993). Left hemisphere strategies in visual recognition, topographical orientation and time planning. Neuropsychologia, 31,99-113. (14) Clayton, E. C., Williams, C. L. (2000). Glutamatergic influences on the nucleus paragigantocellularis: Contribution to performance in avoidance and spatial mernory tasks. Behavioral Neuroscience, 114, 707-712. (9)

Cleary, L. J., Hammer, M. , Byrne, J. H. (1989). Insights into the cellular mechanisms of short-term sensitization in Aplysia. W: T. J. Carew, D. B. Kelley (red.) , Perspectives in neural systems and behavior (s. 105-119). New York: Liss. (1 3) Clement, K. , Vaisse, C., Lahlou, N., Cabrol, S., Pelloux, V., Cassuto, D., Gourmelen, M. , Dina, C., Chambaz, J., Lacorte, J.-M., Basdevant, A., Bougneres, P ., Lebouc, Y., Froguel, P., Guy-Grand, B. (1998). A mutation in the human leptin receptor gene causes obesity and pituitary dysfunction. Nature, 392, 398-401. (lO)

Clohessy, A. B., Posner, M. I., Rothbart, M. K., Veccra, S. P. (1991). The development ofinhibition of return in early infancy. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 3, 345-350. (6) Cloninger, C. R., Bohman, M., Sigvardsson, S. (1981). Inheritance of aleobol abuse: Cross-fostering of adopted m en. Archives of Genera l Psychiatry, 38, 861-868. (15) Clutton-Brock, T. H., O'Riain, M. J., Brotherton, P. N. M., Gaynor, D., Kansky, R. , Griffin, A. S., Manser, M. (1999). Selfish sentinels in cooperative mammals. Science, 284, 1640-1644. (l) Coenen, A. M. L. (1995) . Neuronal activities underlying the electroencephalogram of sleeping and waking: lmplications for information processing. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 19, 447-463. (9) Cohen, B., Novick, D. , Rubinstein, M. (1996). Modulation of insulin activities by leptin. Science, 274, 1185-1188. (10) Cohen, B. M. , Ennulat, D. J. , Centorrino, F., Matthysse, S., Konieczna, H., Chu, H.-M., Cherkerzian, S. (1999). Polymorphisms of the dopamine D4 receptor and response to antipsychotic drugs. Psychopharmacology, 141, 6-10. (3) Cohen, L. G., Weeks, R. A., Sadato, N., Celnik, P., Ishii, K., Hallett, M. (1999). Period of susceptibility for cross-modal plasticity in the blind. Annais of Neurology, 45, 451-460. (6)

Cohen, R. A., Paul, R., Zawacki, T. M., Maser, D. J. , Sweet, L. , Wilkinson, H. (2001). Emotional and personality changes following cingulotomy. Emotion , l , 38-50. (12) Cohen, S., Frank, E., Doyle , W. J., Skaner, D. P., Rabin, B. S., Swaltney, J. M., Jr. (1998). Types of stressors that increase suscepUhility to the common cold in healthy adults. Health Psychology, 17, 214-223. (12) Cohen, S., Williamson, G. M. (1991). Stress and infectious disease in humans. Psychological Bulletin, 109, 5-24. (12) Cohen-Tannoudji, M., Babinet, C., Wassef, M. (1994). Early determi nation of a mouse somatosensory cortex marker. Nature, 368, 460-463. (5) Colantuoni, C., Rada, P., McCarthy, J. , Patten, C., Avena, N. M. , Chadeayne, A., Hoebel, B. G. (2002). Evidence that intermittent, excessive sugar intake causes endogenous opioid dependence. Obesity Research, 10, 478- 488. (lO)

Colantuoni, C., Schwenker, J., McCarthy, J., Rada, P., Ladenheim, B., Cadet, J.-L. , Schwartz, G. J., Moran, T. H., Hoebel, B. G. (2001). Excessive sugar intake alters binding to dopamine and mu-opioid receptors in the brain. NeuroReport, 12, 3549-3552. (10) Colapinto, J. (1997 , 11 grudnia). The true story of John/Joan. Rolling Stane, pp. 54-97. (11) Colbourne, F. , Corbett, D. (1 995). Delayed postischemic hypothermia: A six-month survival study using behavioral and histological assessments o f neuroprotection. fournal of Neuroscience, 15, 7250-7260. (5) Colbourne, F. , Sutherland, G. R. , Auer, R. N. (1999). Electron microscopic evidence againsi apoptosis as the mechanism o f n euronal death in global ischemia. fournal of Neuroscience, 19, 4200-4210. (5)

Collier, D. A. (2002). FISH, flexible joints and panie: Are anxiety disorders really expressions of instability in the human genome? British fournal of Psychiatry, 181, 457-459. (12)

Bibliografia

511

Collier, T. J., Sortwell, C. E., Daley, B. F. (1999). Diminished viability, growth, and behavioral efficacy of fetal dopamine neuron grafis in aging rats with long-term dopamine depletion: An argument for neurotrophic supplementation. fournai of Neuroscience, 19, 5563-5573. (8)

Comings, D. E. (2001). Clinical and molecular genetics of ADHD and Tourette syndrome. Annais of the New York Academy of Sciences, 931, 50-83. (7) Comings, D. E., Amromin, G. D. (1974). Autosomai dominant insensitivity to pain with hyperplastic myelinopathy and autosomai dominant indifference to pain. Neuroiogy, 24, 838-848. (7) Comuzzie, A. G., Allison, D. B. (1998). The search for human obesity genes. Science, 280, 1374-1377. (10)

Considine, R. V., Sinha, M. K., Heiman, M. L., Kriauciunas, A., Stephens, T. W., Nyce, M. R., Ohannesian, J. P., Maarco, C. C., McKee, L. J. , Bauer, T. L., Caro, J. F. (1996). Serum immunoreactive-leptin concentrations in normal-weight and obese humans. New Engiand fournai of Medicine, 334, 292-295. (10) Constantinidis, C., Franowicz, W. N., Goldman-Rakic, P. S. (2001). The sensory nature of mnemonic representation in the primate prefrontal cortex. Nature Neuroscience, 4, 311-316. (13) Conti, A. C., Raghupathi, R., Trojanowski, J. Q., Mclntosh, T. K. (1998). Experimental brain injury induces regionally distinct apoptosis during the acute and delayed post-traumatic period. fournai of Neuroscience, 18, 5663-5672. (5)

Cooke, B. M., Tabibnia, G., Breedlove, S. M. (1999). A brain sexual dimorphism controlled by adult circulating androgens. Proceedings of the Nationai Academy of Sciences, USA, 96, 7538-7540. (11)

Coppola, D. M., Purves, H. R., McCoy, A. N., Purves, D. (1998). The distribution of oriented contours in the real world. Proceedings of the Nationai

512

Bibliografia

Academy of Sciences, USA, 95, 4002-4006. (6)

Corballis, M. C. (1999). The gesturai origins of language. American Scientist, 87, 138-145. (14) Corbetta, M., Shulman, G. L. (2002). Control of goal-directed and stimulus-driven attention in the brain. Nature Reviews Neuroscience, 3, 201-215. (7)

Corder, E. H. , Saunders, A. M. , Strittmatter, W . ]. , Schmechel, D. E., Gaskell, P. C., Smali, G. W., Roses, A. D., Haines, J. L., Pericak-Vance, M. A. (1993). Gene dose of apolipoprotein E type 4 allele and the risk of Alzheimer' s disease in late onset families. Science, 261,921-923. (13) Coren, S., Porac, C. (1977). Fifty centuries of right-handedness: The historical record. Science, 198,631-632. (14) Corkin, S. (1984). Lasting consequences o f bilaterał medial temporallobectomy: Clinical course and experimental findings in H. M. Seminars in Neuroiogy, 4, 249-259. {13)

Corkin, S. (2002). What's new with the aronesic patient H. M.? Nature Reviews Neuroscience, 3, 153-159. (13)

Cornelissen, P., Richardson, A., Mason, A., Fowler, S., Stein, J. (1995). Contrast sensitivity and coherent motion detection measured at photopic Iurninance levels in dyslexics and controls. Vision Research, 35, 1483-1494. (14) Cornette, L., Dupont, P. , Rosier, A., Sunaert, S., Van Hecke, P., Michiels, J., Mortelmans, L., Orban, G. A. (1998). Human brain regions involved in direction discrimination. fournai of Neurophysioiogy, 79, 2749-2765. (6)

Coss, R. G. , Brandon, J. G., Globus , A. (1980). Changes in morphology of dendritic spines on honeybee całycal interneurons associated with cumulative nursing and foraging experiences. Brain Research, 192, 49-59. {5) Cotman, C. W., Nieto-Sampedro, M. (1982). Brain function, synapse renewal, and plasticity. Annuai Review of Psychoiogy, 33, 371-401. (5)

(Video) Rozdział 1: Czym jest psychologia?

Cotter, D., Mackay, D., Landau, S., Kerwin, R., Everall, l. {2001). Reduced glial cell density and neuronal size in the anterior cingulate cortex in major depressive disorder. Archives of Generai Psychiatry, 58, 545-553. (15) Cowey, A., Stoerig, P. {1995). Blindsight in monkeys. Nature, 373, 247-249. (6) Crabbe, J. C., Wahlsten, D., Dudek, B. C. (1999). Genetics of mouse behavior: Interactions with laboratary environment. Science, 284, 1670-1672. (l)

Craddock, N., Jones, l. (1999). Genetics o f bipolar disorder. fournai of Medicai Genetics, 36, 585-594. {15)

Craft, S., Asthana, S., Newcomer, J. W., Wilkinson, C. W., Matos, l. T., Baker, L. D. , Cherrier, M., Lofgreen, C., Latandresse, S., Petrova, A., Plymate, S., Raskind, M., Grimwood, K., Veith, R. C. (1999). Enhancement ofmemory in Alzheimer's disease with insulin and somatostatin, but not glucose. Archives of Generai Psychiatry, 56, 1135-1140. (13)

Craig, A. D., Krout, K., Andrew, D. (2001). Quantitative response characteristics of thermoreceptive and nociceptive lamina I spinethalamie neurons in the cat. f aurnaJ of Neurophysiology, 86, 1459-1480. (7)

Craig, A. M. , Boudin, H. (2001). Molecular heterogeneity of central synapses: Afferent and target regulation. Nature Neuroscience, 4, 569-578. (3)

Crair, M. C., Gillespie, D. C., Stryker, M. P. (1998). The role of visual experience in the development of columns in cat visual cortex. Science, 279, 566-570. (6)

Crair, M. C., Malenka, R. C. (1995). A critical period for long-term potentiation at thalamocortical synapses. Nature , 375, 325-328. (6)

Cravchik, A., Goldman, D. (2000). Neurochemical individuality. Archives of Generai Psychiatry, 57, 1105-1114. (3)

Cremers, C. W. R. J., van Rijn, P. M. (1991). Acquired causes of deafness in childhood. Annais of the

New York Academy of Sciences, 630, 197-202. (7) Crick, F., Mitchison, G. (1983). The function of dream sleep. Nature, 304, 111-114. (9) Critchley, H. D., Mathias, C. J., Dolan, R. J. (2001). Neuroanatomical basis for first- and second-order representations of bodily states. Nature Neuroscience, 4, 207-212. (12) Critchley, H. D., Rolls, E. T. (1996). Hunger and satiety modify the responses of olfactory and visual neurons in the primate orbitofranta! cortex. fournal of Neurophysiology, 75, 1673-1686. (10) Crosio, C., Cermakian, N., Allis, C. D., Sassone-Corsi, P. (2000). Light induces chromatin modification in cells o f the mammalian circadian clock. Nature Neuroscience, 3, 1241-1247. (9) Culebras, A. (1996). Clinical handbook of sleep disorders. Boston: Butterworth-Heinemann. (9) Curran, S., Mill, J., Tahir, E. , Kent, L., Richards, S., Gould, A., Huckett, L., Sharp, J. Batten, C., Fernando, S., Ozbay, F., Yazgan,Y., Simonoff, E., Thompson, M., Taylor, E., Asherson, P. (2001). Association study o f a dopamine transporter polymorphism and attention deficit hyperactivity disorder in UK and Turkish samples. Molecufar Psychiatry, 6, 425-428. (7) Curtis, A. L., Bella, N. T., Valentine, R. J. (2001). Evidence for functional release of endogenous apiaids in the locus ceruleus during stress termination. fournal of Neuroscience, 21, RC 152: 1-5. (15) Curtiss, S., de Bode, S., Mathern, G. W. (2001). Spoken language outcomes after hemispherectomy: Factoring in etiology. Brain and Language, 79,379-396. (5, 14) Cusack, R. , Carlyon, R. P., Robertson, l. H. (2000). Neglect between but not within auditory objects. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 12, 1056-1065. (7) Cutler, W. B., Preti, G., Krieger, A., Huggins, G. R. , Garcia, C. R., Lawley, H. J. (1986). Human axillary secretions influence women's menstrual cycles: The role of donor extract from men. Hormones and Behavior, 20, 463-473. (7)

Cynader, M., Chernenko, G. (1976). Abolition of direction selectivity in the visual cortex o f the cat. Science, 193, 504-505. (6) Cyranowski, J. M., Frank, E., Young, E., Shear, K. (2000). Adolescent onset of the gender difference in lifetime rates of major depression. Archives of General Psychiatry, 57, 21-27. (15) Czeisler, C. A., Duffy, J. F., Shanahan, T. L., Brown, E. N., Mitchell, J. F., Rimmer, D. W., Ronda, J. M., Silva, E. J. , Allan, J. S., Emens, J. S., Dijk, D.-J., Kronauer, R. E. (1999). Stability, precision, and near-24-hour period o f the human circadian pacemaker. Science, 284, 2177-2181. (9) Czeisler, C. A., Johnson, M. P., Duffy, J. F., Brown, E. N., Ronda, J. M., Kronauer, R. E. (1990). Exposure to bright light and darkness to treat physiologic maladaptation to night wark. New England Journal of Medicine, 322, 1253-1259. (9) Czeisler, C. A., Weitzman, E. D. , Moore-Ede, M. C., Zimmerman, J. C., Knauer, R. S. (1980). Human sleep: lts duration and organization depend on its circadian phase. Science, 210, 1264-1267. (9) Dabbs, J. M., Jr., Carr, T. S., Frady, R. L. , Riad, J. K. (1995). Testosterone, crime, and misbehavior among 692 małe prison inmates. Personality and Individual Differences, 18, 627-633. (12) Dale, N., Schacher, S., Kandel, E. R. (1 988). Long-term facilitation in Aplysia involves increase in transmitter release. Science, 239, 282-285. (13) Dalman, C., Allebeck, P., Cullberg, J., Grunewald, C., Kostler, M. (1999). Obstetric complications and the risk o f schizophrenia. Archives of Generai Psychiatry, 56, 234-240. (15) Dalterio, S., Bartke, A. (1979). Perinatal exposure to cannabinoids alters male reproductive function in mice. Science, 205, 1420-1422. (11) Dalton, K. (1968). Ante-natal progesterone and intelligence. British fournal of Psychiatry, 114, 1377-1382. (11) Damasio, A. (1999). The feeling of what happens. New York: Harcourt Brace [wyd. pol. (2000).

Tajemnica świadomości: cialo i emocje wspóltworzq świadomość. Tłum. Maciej Karpiński . Poznań: Rebis). (12) Damasio, A. R. (1994). Descartes' error. New York: Putnam's Sons [wyd. pol. (1999). Blqd Kartezjusza: emocje, rozum i ludzki mózg. Tłum. Maciej Karpiński. Poznań: Rebis]. (12) Damasio, A. R. , Grabowski, T. J. , Bechara, A., Damasio, H., Ponto, L. L. B., Parvizi, J., Hichwa, R. D. (2000). Subcortical and cortical brain activity during the feeling of self-generated emotions. Nature Neuroscience, 3, 1049-1056. (12) Damsma, G. , Pfaus, J. G., Wenkstern, D. , Phillips, A. G., Fibiger, H. C. (1992). Sexual behavior increases dopamine transmission in the nucleus accumbens and striatum of male rats: A comparison with novelty and locomotion. Bahaviorai Neuroscience, 106, 181-191. (15) Darwin, C. (1859). The origin of species. New York: D. Appleton [wyd. pol. (2001). O powstawaniu gatunków drogq doboru naturalnego, czyli o utrzymaniu się doskonalszych ras w walce o byt. Tłum. Szymon Dickensen, Józef Nusbaum. Warszawa: De Agostini).

(1) Dauvilliers, Y., Neidhart, E., Lecendreux, M., Billiard, M. , Tafii, M. (2001). MAO-A and COMT polymorphisms and gene effects in narcolepsy. Molecufar Psychiatry, 6, 367-372. (9) Davalos, A., Castillo, J. , MartinezVila, E. (1995). Delay in n eurological attention and stroke outcome. Stroke, 26, 2233-2237. (5) Davidson, R. J. (1984). Affect, cognition, and hemispheric specialization. W: C. E. Izard, J. Kagan, R. B. Zajonc (red.) , Emotions, cognition, & behavior (s. 320-365). Cambridge, England: Cambridge University Press. (15) Davidson, R. J., Putnam, K. M., Larson, C. L. (2000). Dysfunction in the neural circuitry of emotion regulation: A possible prelude to violence. Science, 289, 591-594. (12) Davies, P. (2000). A very incomplete comprehensive theory of

Bibliografia

513

Alzheimer' s disease. Annols of the New York Academy of Sciences, 924, 8-16. (13) Davis, E. C., Shryne, J. E., Gorski, R. A. (1995). A revised critical period for the sexual differentiation of the sexuaBy dimorphic nucleus of the preoptic area in the rat. N euroendocrinology, 62, 579-585. (11) Davis, K. D. , Kiss, Z. H. T., Luo, L., Tasker, R. R., Lozano, A. M., Dostrovsky, J. O. (1998). Phantom sensations generated by thalamic microstimulation. Nature, 391, 385-387. (5) Davis, N. , LeVere, T. E. (1982). Recovery of function after brain damage: The question of individual behaviors or functionality. Experimental Neurology, 75, 68- 78. (5) Dawkins, R. (1989). The selfish gene. Oxford, England: Oxford University Press [wyd. pol. (1996). Samolubny gen. Tłum . Marek Słoneczny. Warszawa: Prószyi1ski] .

(l) Dawson, T. M., Gonzalez-Zulueta, M., Kuse!, J., Dawson, V. L. (1998). Nitric oxide: Diverse actions in the central and peripheral nervous system. Neuroscientist, 4, 96-112. (3)

de Castro, J. M. (2000). Eating behavior: Lessans from the real world of humans. Nutrition, 16, 800-813. (lO)

de Castro, J. M. (2002). Independence o f heritable influences on the food intake of free-living humans. Nutrition, 18, 11-16. (10) de Castro, J. M. , Plunkett, S. (2002). A generał model o f intake regulation. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 26, 581-595. (10) de Jong, W. W., Hendriks, W. , Sanyal, S., Nevo, E. (1990). The eye of the blind mole rat (Spalax ehrenbergi): Regressive evolution at the molecular level. W: E. Nevo , O. A. Reig (red.), Evolution of subterranean mammals at the organismal and molecuJar levels (s. 383-395). New York: Liss (9) de Jonge, F. H., Louwerse, A. L. , Ooms, M. P., Evers, P., Endert, E., Van De Poll, N. E. (1989). Lesions o f the SDN-POA inhibit sexual behavior of m ale Wistar rats. Brain Research Bulletin, 23, 483-492. (11)

514

Bibliografia

de la Iglesia, H. 0 ., Meyer, J., Carpino, A. , Jr., Schwartz, W. J. (2000). Antiphase oscillation of the left and right suprachiasmatic nuclei. Science, 290, 799-801. (9) De Luca, M., Di Page, E., Judica, A., Spinelli, D., Zoccolotti, P. (1999) . Eye movement patterns in linguistic and non-linguistic tasks in developmental surface dyslexia. Neuropsychologia, 37, 1407-1420. (14) de Winter, W., Oxnard, C. E. (2001). Evolutionary radiations and convergences in the structural organization o f maromalian brains. Nature, 409, 710-714. (5) de Wit, H., Crean, J., Richards, J. B. (2000). Effects of d-amphetamine and ethanol on a measure of behavioral inhibition in humans. Behavioral Neuroscience, 114, 830-837. (7) Deacon, T., Schumacher, J., Dinsmore, J., Thomas , C. , Palmer, P., Katt, S., Edge, A., Penney, D. , Kassissieh, S., Dempsey, P ., Isacson, O. (1997). Histological evidence o f feta! pig neural cell survival after transplantalion into a patient with Parkinson' s disease. Nature Medicine, 3, 350-353. (8) Deacon, T. W. (1990). Problemsof antogeny and phylogeny in brainsize evolution. International fournal of Primatology, 11 , 237-282. (4) Deacon, T. W. (1992). Brain-language coevolution. W: J. A. Hawkins, M. Gell-Mann (red.), The evolution of human languages (s. 49-83). Reading, MA: Addison-Wesley. (14) Deacon, T. W. (1997). The symbolic species. New York: Norton (14) DeArmond, S. J., Fusco, M. M., Dewey, M. M. (1974). Structure ofthe human brain. New York: Oxford University Press. (10) DeCoursey, P. (1960). Phase eontroi of activity in a rodent. Cold Spring Harbor symposia on quantitative biology, 25, 49-55. (9) DeFelipe, C., Herrero, J. F., O'Brien, J. A., Palmer, J. A., Doyle, C. A., Smith, A. J. H., Laird, J. M. A. , Belmonte, C., Cervero, F. , Hunt, S. P. (1998). Altered nociception , analgesia and aggression in mice lacking the receptor for substance P. Nature, 392, 394-397. (7) Degn, B., Lundorf, M. D., Wang, A., Vang, M., Ors, 0., Kruse, T. A.,

Ewald, H. (2001). Further evidence for a bipolar risk gene on chromosorne 12q24 suggested by investigation of haplotype sharing and allelic association in patients from the Faroe Islands. MolecuJar Psychiatry, 6, 450-455. (15) Dehaene, S., Naccache, L., Cohen, L., LeBihan, D., Mangin, J.-F., Poline, J.-B., Riviere, D. (2001). Cerebral mechanisms of word masking and unconscious repetition priming. Nature Neuroscience, 4, 752-758. (7) Dei Cerro, M. C. R. , Perez Izquierdo, M. A., Rosenblatt, J. S., Johnson, B. M., Pacheco, P., Komisaruk, B. R. (1995). Brain 2-deoxyglucose levels related to maternal behavior-inducing stimuli in the rat. Brain Research , 696, 213-220. (11) Del Punta, K. , Leinders-Zufall, T. , Rodriguez, 1., Jukam, D., Wysocki, C. J. , Ogawa, S., Zufall, F., Mombaerts, P. (2002). Deficient pheromone responses in mice lacking a eluster of vomeronasal receptor genes. Nature, 419, 70-74. (7) Delahanty, D. L., Raimonde, A. J., Spoonster, E. (2000). Initial posttraumalic urinary cortisollevels predict subsequent PTSD symptoms in motor vehicle accident victims. Siological Psychiatry, 48, 940-947. (12) Delgado, J. M. R. (1981). Neuronal constellations in aggressive behavior. W: L. Valzelli, L. Morgese (red.), Aggression and violence: A psycho!biological and clinical approach (s. 82-98). Milan, Italy: Edizioni Saint Vincent. (12) Deliagina, T. G. , Orlovsky, G. N., Pavlova, G. A. (1983). The capacity for generalian of rhythmic oscillations is distributed in the lumbosacral spinał cord of the cat. Experimental Brain Research, 53, 81-90. (8) Delville, Y., Mansour, K. M., Ferris, C. F. (1996). Testasterone facilitates aggression by modulating vasopressin receptors in the hypothalamus. Physiology & Behavior, 60, 25-29. (12) Dement, W. (1960). The effect of dream deprivation. Science, 131, 1705-1707. (9) Dement, W. (1972) . Samemust watch while samemust sleep. San Francisco: Freeman. (9)

Dement, W. C. (1990). A personał history of sleep disorders medicine. fournal of Clinica l Neurophysiology, 7, 17-47. (9) Dement, W. , Ferguson, J., Cohen, H., Barchas, J. (1969) . Non-cheroical methods and data using a biochemical model: The REM quanta. W: A. J. Mandeli, M. P. Mandell (red.), Psychochemical research in man (s. 275-325). New York: Academic Press. (9) Dement, W., Kleitman, N. (1957a). Cyclic variations in EEG during sleep and their relation to eye movements, body motility, and dreaming. Electroencephalography and Clinical Neurophysiology, 9, 673-690. (9) Dement, W. , Kleitman , N. (1957b). The relation of eye movements during sleep to dream activity: An objective method for the study of dreaming. fournal of Experimental Psychology, 53, 339-346. (9) Dennett, D. C. (1991). Consciousness explained. Boston, MA: Little, Brown. (1 , 6) Dennett, D. C. (1996). Facing backwards on the problem of consciousness. fournal of Consciousness, 3, 4-6. (1) deQuervain, D. J.-F., Roozendaal, B., McGaugh, J. L. (1998) . Stressand glucocorticoids impair retrieval of long-term spatial memory. Nature, 394, 787-790. (13) deQuervain, D. J.-F. , Roozendaal, B., Nitsch, R. M., McGaugh, J. L. , Hock, C. (2000). Acute cortisone administration impairs retrieval of long-term declaralive mernory in humans. Nature Neuroscience, 3, 313-314. (12) Desiderato, 0., MacKinnon, J. R., Hissom, H. (1974). Development o f gastric ulcers in rats following stress termination. fournal of Comparative and Physioloigcal Psychology, 87, 208-214. (12) DeSimone, J. A., Heck, G. L., Bartoshuk, L. M. (1980). Surface active taste modifiers: A comparisan of the p hysical and psychap hysical properties of gymnemic acid and sodium lauryl sulfate. Cheroical Senses, 5, 317-330. (7) DeSimone, J. A., Heck, G. L., Mierson, S., DeSimone, S. K. (1984). The active i on transport properties of canine lingual epithelia in vitro. Journal of General Physiology, 83, 633-656. (7)

Detre, J. A., Floyd, T. F. (2001). Functional MRI and its applications to the clinical neurosciences. Neuroscientist, 7, 64-79. (6) Deutsch, J. A., Ahn, S. J. (1986) . The splanchnic nerve and food intake regulation. Behavioral and Neural Biology, 45, 43-47. (10) Deutsch, J. A., Young, W. G., Kalogeris, T. J. (1978). The stomach signals satiety. Science, 201, 165-167. (10) DeValois, R. L., Albrecht, D. G., Thorell, L. G. (1982). Spatial frequency selectivity of cells in macaque visual cortex. Vision Research, 22, 545-559. (6) DeValois, R. L. , Jacobs, G. H. (1968). Primate color vision. Science, 162, 533-540. (6) Devane, W. A., Dysarz, F. A. III, Johnson, M. R., Melvin, L. S., Howlett, A. C. (1988). Determina-tion and characterization of a cannabinoid receptor in rat brain. Moleculor Pharmacology, 34, 605-613. (15) Devor, E. J., Abell, C. W., Hoffman, P. L., Tabakoff, B. , Cloninger, C. R. (1994). Platelet MAO activity in Type I and Type II alcoholism. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 708, 119-128. (15) Devor, M. (1996). Pain mechanisms. The Neuroscientist, 2, 233-244. (7) Dew, M. A., Reynolds, C. F., III, Buysse, D. J. , Houck, P. R., Hoch , C. C., Monk, T. H., Kupfer, D. J. (1996). Electroencephalographic sleep profiles during depression. Archives of General Psychiatry, 53, 148-156. (15) DeYoe, E. A., Felleman, D. J., Van Essen, D. C. , McClendon, E. (1994). Multiple processing streams in occipitotemporal visual cortex. Nature, 371 , 151-154. (6) Di Pasquale, M. (1997). Amino acids andproteinsfor the athlete: The onabalie edge. Baca Raton, FL: CRC Press. (11) Diamond, D. M., Bennett, M. C., Fleshner, M., Rose, G. M. (1992). lnverted-U relationship between the level of peripheral carlicosterane and the magnitu de of hip pacampal primed burst potentiation. Hippocampus, 2, 421-430. (12) Diamond, M., Sigmundson, H. K. (1997). Management ofintersexuality: Guidelines for dealing with persans with ambiguous genitalia.

Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 151 , 1046-1050. (11) Diamond, M. C., Scheibel, A. B., Murphy, G. M. , Harvey, T. (1985). On the brain of a scientist: Albert Einstein. Experimental Neurology, 88, 198-204. (4) Dichgans, J. (1984). Clinical symptoms of cerebellar dysfunction and their topodiagnostic significance. Human Neurobiology, 2, 269-279. (8)

Dick, D. M., Johnson, J. K., Viken, R. J., Rose, R. J. (2000). Testing between-family associations in within-family comparisons. Psychological Science, 11, 409-413. (15) Dick, F., Bates, E., Wulfeck, B. , Utman, J. A., Dronkers, N., Gernsbacher, M. A. (2001). Language deficits, localization, and grammar: Evidence for a distributive model of language breakclown in aphasic patients and neurologically intact individuals. Psychological Review, 108, 759-788. (14) Dickens, W. T., Flynn, J. R. (2001). Heritability estimates versus large environmental effects: The IQ paradox resolved. Psychological Review, 108, 346-369. (1) Diedrichsen, J., Hazeltine, E., Kennerley, S., Ivry, R. B. (2001). Moving to directly cued locations abolishes spatial interference during bimanual actions. Psychological Science, 12, 493-498. (14) Dierks, T., Linden, D. E. J., Jandl, M., Formisano, E., Goebel, R. , Lanfermann, H. , Singer, W. (1999) . Activation of Heschl's gyrus during auditory hallucinations. Neuron, 22, 615-621. (4) Dijk, D.-J. , Cajochen, C. (1997). MeJatonin and the circadian regulation of sleep initiation, consolidation, structure, and the sleep EEG. Journal of Biological Rhythms, 12, 627-635. (9) DiMarzo, V., Fontana, A., Cadas, H., Schinelli, S. , Cimino, G. , Schwartz, J.-C., Piomelli, D. (1994). Formalian and inactivation of endogenous cannabinoid anandamide in central neurons. Nature , 372, 686-691. (15) DiMarzo, V., Goparaju, S. K., Wang, L., Liu, J., Batkai, S., Jarai, Z.,

Bibliografia

515

Fessa, F., Miura, G. L, Palmiter, R. D., Sugiura, T., Kunos, G. (2001). Leptin-regulated endocannabinoids are involved in maintaining food intake. Nature, 410, 822-825. (10, 15) Dimberg, U., Thunberg, M., Elmehed, K. (2000). Unconscious facial reactions to emotional facial expressions. Psychological Science, 11 , 86-89. (7) Dimond, S. J. (1979). Symmetry and asymmetry in the vertebrate brain. W: D. A. Oakley, H. C. Plotkin (red.), Brain, behaviour, and evolution (s. 189-218). London: Methuen. (14) Dixon, N. F. (1981). Preconscious processing. New York: Wiley. (7) Dong, E., Maatsumoto, K., Tohda, M., Kaneko, Y., Watanabe, H. (1999). Diazepam binding inhibitor (OBI) gene expression in the brains of socially isolated and group-housed mice. Neumscience Research, 33, 171-177. (12) Dorner, G. (1974). Sex-hormonedependent brain differentiation and sexual functions. W: G. Dorner (red.), Endocrinology of sex (s. 30-37). Leipzig: Barth. (11) Dorner, G., Gotz, F., Rohde, W., Plagemann, A., Lindner, R. , Peters, H., Ghanaati, Z. (2001). Genetic and epigenetic effects on sexual brain organization mediated by sex hormones. Neuroendocrinology Letters, 22,403-409. (11) Dowling, J. E. (1987). The retina. Cambridge, MA: Harvard University Press. (6) Dowling, J. E., Boycott, B. B. (1966). Organization o f the primate retina. Proceedings of the Royal Society of London, B, 166, 80-111. (6) Drachman, D. B. (1978). Myasthenia gravis. New England fournal of Medicine, 298, 136-142, 186-193. (8)

Dragoi, V., Rivadulla, C., Sur, M. (2001). Foci of orientation plasticity in visual cortex. Nature, 411,80-86. (6)

Dreger, A. D. (1998). Hermaphrodites and the medical invention of sex. Cambridge, MA: Harvard University Press. (11) Drewnowski, A. , Henderson, S. A., Shore, A. B., Barratt-Fornell, A. (1998). Sensory responses to 6-n-

516

Bibliografia

propylthiouracil (PROP) ar sucrose solutions and food preferences in young women. Annais of the New York Academy of Sciences, 855, 797-801. (7) Driver, J., Frith, C. (2000). Shifting baselines in attention research. Nature Reviews Neuroscience, 1, 147-148. (6) Driver, J., Mattingley, J. B. (1998). Parietal neglect and visual awareness. Nature Neuroscience, 1, 17-22. (7) Duara, R., Kushch, A., Gross-Glenn, K., Barker, W. W. , Jallad, B. , Pascal, S. , Loewenstein, D. A., Sheldon, J., Rabin, M., Levin, B., Lubs, H. (1991). Neumanatomie differences between dyslexic and normai readers on magnetic resonance imaging seans. Archives of Neurology, 48, 410-416. (14) Dudchenko, P. A., Taube, J. S. (1997). Correlation between head direction cell activity and spatial behavior on a radia} arm maze. Behavioral Neuroscience, 111 , 3-19. (13) Duelli, R., Kuschinsky, W. (2001). Brain glucose transporters: Relationship to local energy demand. Newsin Physiological Sciences, 16, 71-76. (2) Duman, R. S., Heninger, G. R., Nestler, E. J. (1997). A molecular and cellular theory of depression. Archives of General Psychiatry, 54, 597-606. (15) Dunlap, J. L., Zadina, J. E., Gougis, G. (1978). Prenatal stress interacts with prepubertal social isolation to reduce małe capulatory behavior. Physiology & Behavior, 21 , 873-875. (11) Dunnett, S. B., Bjorklund, A. (1999). Prospects for new restorative and neuroprotective treatments in Parkinson's disease. Nature, 399(Suppl.), A32-A39. (8) Dunnett, S. B., Ryan, C. N., Levin, P. D., Reynolds, M., Bunch, S. T. (1987). Functional consequences of embryonic neocortex transplanted to rats with prefrontal cortex lesions. Behavioral Neuroscience, 101,489-503. (8) DuPaul, G. J., McGoey, K. E., Eckert, T. L., vanBrakle, J. (2001). Preschool children with attentiondeficit/hyperactivity disorder: lmpairments in behavioral, social,

and school functioning. fournal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 40, 508-515. (7) During, M. J., Ryder, K. M. , Spencer, D. D. (1995). Hippocampal GABA transporter function in temporallobe epilepsy. Nature, 376, 174-177. (14) Dyal, J. A. (1971). Transfer ofbehavioral bias: RealiŁy and specificity. W: E. J. Fjerdingstad (red.), Chemical transfer of learned information (s. 219-263). New York: American Elsevier. (13) Earnest, D. J., Liang, F.-Q., Ratcliff, M., Cassone, V. M. (1999). Immortal time: Circadian clock properties o f rat suprachiasmatic cell lines. Science, 283, 693-695. (9) Eastman, C. L , Hoese, E. K. , Youngstedt, S. D., Liu, L. (1995). Phase-shifting human circadian rhythms with exercise during the night shift. Physiology & Behavior, 58, 1287-1291. (9) Eastman, C. L, Young, M. A., Fogg, L. F. , Liu, L., Meaden, P. M. (1998). Bright light treatment of winter depression. Archives of General Psychiatry, 55, 883-889. (15) Ebstein, R. P., Novick, 0., Umansky, R., Priel, B., Osher, Y., Blaine, D., Bennett, E. R., Nemanov, L., Katz, M., Belmaker, R. H. (1996) . Dopamine D4 receptor (D4DR) exon III polymorphism associated with the personality trait of Novelty Seeking. Nature Genetics, 12, 78-80. (3) Eccles, J. C. (1964). The physiology of synapses. Berlin: SpringerVerlag. (3) Eccles, J. C. (1986). Cheroical transmission and Dale's principle. W: T. Hokfelt, K. Fuxe, B. Pernaw (red.), Progressin brain research (Vol. 68, s. 3-13). Amsterdam: Elsevier. (3) Eckhorn, R. , Bauer, R., Jordan, W., Brosch, M., Kruse, W., Munk, M., Reitboeck, H. J. (1988). Coherent oscillations: A mechanism of feature linking in the visual cortex? Biological Cybernetics, 60, 121-130. (4) Edelman, G. M. (1987). Neural Darwinism. New York: Basic Books. (5)

Edelman, G. (2001). Consciousness: The remembered present. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 929, 111-122. (1) Edinger, J. D., McCall, W. V. , Marsh, G. R. , Radtke, R. A., Erwin, C. W., Lininger, A. (1992). Periodic limb movement variabiliŁy in older DIMS patients across consecutive nights of home monitoring. Sleep, 15, 156-161. (9) Edman, G., Asberg, M., Levander, S., Schalling, D. (1986). Skin conductance habituation and cerebrospinal fluid 5-hydroxyindoleacetic acid in suicidal patients. Archives of Gen era] Psychiatry, 43, 586-592. (12) Egan, M. F., Goldberg, T. E., Kolachana, B. S., Callicott, J. H., Mazzanli, C. M., Straub, R. E., Goldman , D., Weinberger, D. R. (2001). Effect of COMT Val 1 0811 5 8 Met genotype on frontallobe function and risk for schizophrenia. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA , 98, 6917-6922. (15) Egeland, J. A., Gerhard, D. S., Pauls, D. L. , Sussex, J. N., Kidd, K. K., Allen, C. R., Hostetter, A. M., Housman, D. E. (1987). Bipolar affeclive disorders linked to DNA markers on chromosame 11. Nature, 325, 783-787. (15) Ehrhardt, A. A., Meyer-Bahlburg, H. F. L., Rosen, L. R., Feldman, J. F., Veridiano, N. P. , Zimmerman, I. , McEwen, B. S. (1985). Sexual orientation after prenatal exposure to exogenous estrogen. Archives of Sexual Behavior, 14, 57-77. (11) Ehrhardt, A. A. , Money, J. (1967). Progeslin-induced h ermaphroditism: IQ and psychosexual identiŁy in a study o f ten girls. Journal of Sex Research, 3, 83-100. (11) Eichenbaum, H. (2000). A corticalhippocampal system for declarative memory. Nature Reviews Neuroscience, l , 41-50.(13) Eichenbaum, H. (2002). The cognitive neumscience of m emory. New York: Oxford University Press. (13) Eidelberg, E., Stein, D. G. (1974). Functional recovery after lesions of the n ervous system . Neurosciences Research Program Bulletin, 12, 191-303. (5) Eisenstein, E. M., Cohen, M. J. (1965). Learning in an isolated

prothoracic insect ganglion. AnimaJ Behaviour, 13, 104-108. (13) Ek, M., Engblom, D. , Saha, S., Blomqvist, A., Jakobsson, P.-J., Ericsson-Dahlstrand, A. (2001). Pathway across the blood-brain barrier. Nature, 410, 430-431. (10) Elbert, T. , Candia, V., Altenmiiller, E., Rau, H., Sterr, A., Rockstroh , B., Pantev, C., Taub, E. (1998). Alteration of digital representalions in somatosensory cortex in focal band dystonia. Neuroreport, 9, 3571-3575. (5) Elbert, T., Pantev, C., Wienbruch, C., Rockstroh, B., Taub, E. (1995). Increased cortical representation of the fingers of the left band in string players. Science, 270, 305-307. (4, 5) Elia, J., Ambrosini, P. J., Rapaport, J. L. (1999). Treatment of attentiondeficit hyperactivity disorder. New England f aurnaJ of Medicine, 340, 780-788. (7) Elias, C. F. , Lee, C., Kelly, J., Aschkenazi, C., Ahima, R. S., Couceyro, P. R. , Kuhar, M. J., Saper, C. B., Elmquist, J. K. (1998). Leplin aclivates hypothalamic CART neurons projecting to the spinał cord. Neuron , 21 , 1375-1385. (10) El-Islam, M. F. (1982). Rebabilitatian of schizophrenics by the extended family. A cta Psychiatrica Scandinavica, 65, 112-119. (15) Elliott, T. R. (1905). The action of adrenalin. Journal of Physiology (London), 32, 401-467. (3) Ellis, L. , Ames, M. A. (1987). Neurohormonal functioning and sexual orientalion: A theory of homosexuality-heterosexuality. Psychological Bulletin, 101, 233-258. (11) Ellis, L., Ames, M. A., Peckham, W. , Burke, D. (1988). Sexual orientalian of human offspring may be altered by severe maternal stress during pregnancy. Journal of Sex Research, 25, 152-157. (11) Ellis , L., Cole-Harding, S. (2001). The effects of prenatal stress, and of prenatal aleobol and nicotine exposure, on human sexual orientation. Physiology & Behavior, 74, 213- 226. (11) Elston, G. N. (2000). Pyramidal cells of the frontallobe: All the more

spinous to think with. fournal of Neuroscience, 20, RC95: 1-4. (4) Emery, N. J., Capitanio, J. P. , Mason, W. A., Machado, C. J., Mendoza, S. P., Amaral, D. G. (2001). The effects of bilaterał lesions o f the amygdala on dyadic social interactions in rhesus monkeys (Macaca mulatta). Behavioral Neuroscience, 115, 515-544. (12) Enard, W. , Przeworski, M. , Fisher, S. E. , Lai, C. S. L. , Wiebe, V., Kitano, T., Monaco, A. P., Pii.ii.bo, S. (2002). Molecular evolution of FOXP2, a gene involved in speech and language. Nature, 418, 869-872. (14) Engel, S. A. (1999) . Using n euroimaging to measure mental representations: Finding coloropponent n euronsin visual cortex. Gurrent Directions in Psychological Science, 8, 23-27. (6)

Engelien, A., Huber, W., Silbersweig, D., Stern, E. , Frith, C. D., Di.iring, W., Thron, A., Frackowiak, R. S. J. (2000). The n eural correlates o f "deaf hearing" in man: Conscious sensory awareness enabled by attentional modulation. Brain, 123, 532-545. (7) Engert, F., Bonhoeffer, T. (1999). Dendritic spine changes associated with hippocampallong-term synaptic plasticity. Nature, 399, 66- 70. (13) Ensor, D. M. , Morley, J. S., Redfern, R. M., Miles, J. B. (1993). The activity of an analogue of MPF (b-endorphin 28-31) in a rat model of Parkinson's disease. Brain Research, 610, 166-168. (8) Epping-Jordan , M. P., Watkins, S. S., Koob, G. F., Markou, A. (1998). Dramalic decreases in brain reward function during nicotine withdrawaL Nature, 393, 76-79. (15) Epstein, A. N. (1983). The neuropsych ology of drinking behavior. W: E. Satinoff, P. Teitelbaum (red.), Handbook of behavioral neurobiology: Vol. 6. Motivation (s. 367-423). New York: Plenum Press. (10) Erickson, C. A., Jagadeesh, B., Desimone, R. (2000). Cłustering of p erirhinal neuron s with similar properties following visual experience in adult monkeys. Nature Neuroscience, 3, 1143-1148. (6)

Bibliografia

517

Erickson, C., Lehrman, D. (1964). Effect o f castration of małe ring doves upon ovarian activity of females. fournal of Comparative

and Physiological Psychology, 58, 164-166. (11) Erickson, R. P. (1982). The acrossfiber pattern theory: An organizing principle for molar neural function. Contributions to Sensory Physiology, 6, 79-110. {7) Erickson, R. P. , DiLorenzo, P. M., Woodbury, M. A. {1994). Classification o f taste responses in brain stem: Membership in fuzzy sets. fournal of Neurophysiology, 71, 2139-2150. (7) Ericsson, K. A., Charness , N. (1994). Expert performance: Its structure and acquisition.

American Psychologist, 49, 725-747. (5) Eriksson, P. S., Perfilieva, E., Bjork-Eriksson, T. , Albom, A.-M. , Nordborg, C., Peterson, D. A., Gage, F. H. (1998). Neurogenesis in the adult human hippocampus. Nature Medicine, 4, 1313-1317. (5) Erlenmeyer-Kimling, L., Adamo, U. H., Rock, D., Roberts, S. A., Bassett, A. S., Squires-Wheeler, E., Cornblatt, B. A., Endicott, J., Pape, S., Gottesman, I. l. (1997). The New York high-risk project.

Archives of General Psychiatry, 54, 1096-1102. (15) Ertekin-Taner, N., Graff-Radford, N., Younkin, L. H., Eckman, C., Baker, M., Adamson, J., Ronald, J., Blangero, J., Hutton, M. , Younkin, S. G. (2000). Linkage of plasma AJj42 to a quantitative locus on chromosame 10 in late-onset Alzheimer's disease pedigrees. Science, 290, 2303- 2304. (13) Etcoff, N. L., Ekman, P., Magee, J. J. , Frank, M. G. (2000). Lie detection and language comprehension. Nature , 405, 139. (12, 14) Etgen, A. M., Chu , H.-P., Fiber, J. M., Karkanias, G. B., Morales, J. M. (1999). Hormonal integration of neurochemical and sensory signals governing female reproductive behavior.

Behavioural Brain Research, 105, 93-103. (11) Evans, D. A., Funkenstein, H. H. , Albert, M. S., Scherr, P. A., Cook, N. R. , Chown, M . J., Hebert, L. E. , Hennekens, C. H., Taylor, J. O.

518

Bibliografia

(1989). Prevalence of Alzheimer's disease in a community populabon of older persons. f o urna/ of tile

American Medical Association, 262, 2551-2556. (13) Evans, M. D., Hollon, S. D., DeRubeis, R. J., Piasecki, J. M., Grove, W. M., Garvey, M. J., Tuason, V. B. (1992). Differential relapse following cognitive therapy and pharmacotherapy for depression. Archives of General Psychiatry, 49, 802-808. (15) Evarts, E. V. (1979) . Brain mechanisms o f movement. Scientific American, 241(3), 164-179. (8) Everson, C. A. (1995). Functional consequences of sustained sleep deprivation in the rat. Behavioural Brain Research, 69, 43-54. (9) Evoli, A., Batocchi, A. P., Bartoccioni, E., Lino, M. M., Minisci, C. , Tonali , P. (1998). Juvenile myasthenia gravis with prepubertal onset. Neuromuscular Disorders, B, 561-567. (8) Eyre, J. A., Taylor, J. P., Villagra, F., Smith, M., Miller, S. {2001). Evidence of activity-dependent withdrawal of corticospinal projections during human development. Neurology, 57, 1543-1554. (8) Fadda, F. (2000). Tryptophan-free diets: A physiological tool to study brain serotonin function. News in

Physiological Sciences, 15, 260-264. (3) Fagiolini, M., Hensch, T. K. (2000). Inhibitory threshold for critical-period activation in primary visual cortex. Nature, 404, 183-186. (6) Famy, C., Streissguth, A. P., Unis, A. S. (1998). Mental illness in adults with feta! alcohol syndrome or feta! alcohol effects. American

fournal of Psychiatry, 155, 552-554. (5) Fan, P . (1995). Cannabinoid agonists inhibit the activation of 5-HT3 receptors in rat nodose ganglion neurons. fournal of Neurophysiology, 73, 907-910. (15) Fantz, R. L. (1963). Pattern vision in newbom infants. Science, 140, 296-297. (6) Farah, M. J. (1990). Visual agnosia. Cambridge, MA: MIT Press. (6) Farah, M. J., Wilson, K. D., Drain, M., Tanaka, J. N. (1998). What is

"special" about face perception?

Psychological Review, 105, 482-498. (6) Faraone, S. V., Doyle, A. E., Mick, E., Biederman, J. (2001). Metaanalysis of the association between the 7-repeat allele o f the dopamine D4 receptor gene and attention deficit hyperactivity disorder.

American f aurnaJ of Psychiatry, 158, 1052-1057. (7) Farber, N. B. , Newcomer, J. W. , Olney, J. W. {1999). Glycine agonists: What can they teach us about schizophrenia? Archives of General Psychiatry, 56, 13-17. (15) Farmer, M. E., Klein, R. M. (1995). The evidence for a temporał processing deficit linked to dyslexia: A review. Psychonomic Bulletin Er Review, 2, 460-493. (14) Farooqi, l. S. , Keogh, J. M., Kamath, S. , Jones , S., Gibson, W. T., Trussell, R., Jebb, S. A., Lip, G. Y. H., O'Rahilly, S. (2001). Partialleptin deficiency and human adiposity. Nature, 414, 34-35. (10) Faust, M., Kravetz, S., Babkoff, H. (1993). Hemispheric specialization or reading habits: Evidence from lexical decision research with Hebrew words and sentences. Brain and Language, 44, 254-263. (14) Featherstone, R. E., Fleming, A. S., Ivy, G. O. (2000). Plasticity in the maternal circuit: Effects of experience and partum condition on brain astrocyte number in female rats. Behavioral Neuroscience, 114, 158-172. (11) Federman, D. D. (1967). Abnormal sexual development. Philadelphia: Saunders. (11) Feeney, D. M. (1987). Human rights and animai welfare. American Psychologist, 42, 593-599. (1) Feeney, D. M., Sutton, R. L. (1988) . Catecholamines and recovery of function after brain damage. W: D. G. Stein, B. A. Sabel (red.),

Pilarmacological approaches to the treatment of brain and spinaJ cord injury (s. 121-142). New York: Plenum Press. (5) Feeney, D. M., Sutton, R. L., Boyeson, M. G., Hovda, D. A., Dail, W. G. (1985). The locus coeruleus and cerebral metabolism: Recovery of function after

cerebral injury. Physiological Psychology, 13, 197-203. (5) Feeney, D. M., Weisend, M. P., Kline, A. E. (1993). Noradrenergie pharmacotherapy, intracerebral infusion and adrenal transplantation promate functional recovery after cortical damage. fournal of Neural Transplantatian Er Plasticity, 4, 199-213. (5) Feighner, J. P., Gardner, E. A., Johnston, J. A. , Batey, S. R., Khayrallah, M. A., Ascher, J. A., Lineberry, C. G. (1991) . Doubleblind comparison o f bupropion and fluoxetine in depressed outpatients. fournal of Glinical Psychiatry, 52, 329-335. (15) Feitosa, M. F., Borecki, I. B., Rich, S. S., Arnett, D. K., Sholinsky, P. , Myers, R. H., Leppert, M., Province, M. A. (2002) . Quantitative-trait loci influencing body-mass index reside on chromosomes 7 and 13: The National Heart, Lung, and Blood Institute family heart study. American

fournal of Human Genetics, 70, 72-82. (10) Fendrich, R., Wessinger, C. M., Gazzaniga, M. S. (1992). Residual vision in a scotoma: Implications for blindsight. Science, 258, 1489-1491. (6} Fendt, M., Koch, M., Schnitzler, H.-U. (1996}. Lesions ofthe central gray block conditioned fear as measured with the potentiated startle paradigm. Behavioural Brain Research, 74, 127-134. (12) Fentress, J. C. (1973 ). Development of grooming in mice with amputated forelimbs. Science, 179, 704-705 . (8) Ferger, B., Spratt, C., Earl, C. D., Teisman, P., Oertel, W. H., Kuschinsky, K. (1998). Effects of nicotine on hydroxyl free radical formation in vitro and on MPTPinduced neurotoxicity in vivo.

Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology , 358, 351-359. (8) Ferguson, N. B. L., Keesey, R. E. (1975). Effect of a quinine-adulterated diet upon body weight maintenance in małe rats with ventromedial hypothalamic lesions.

fournal of Gomparative and Physiological Psychology, 89, 478-488. (10}

Fergusson, D. M ., Woodward, L. J., Horwood, J. (1998}. Maternal smoking during pregnancy and psychiatrie adjustment in lale adolescence. Archives of General Psychiatry, 55, 721-727. (5 , 12) Ferreira, F., Bailey, K. G. D., Ferraro, V. (2002). Good-enough representations in language comprehension. Gurrent Directions in Psychological Science, 11 , 11-15. (14} Fettiplace, R. (1990). Transduction and tuning in auditory h air cells.

Seminars in the Neurosciences, 2, 33-40. (7) Fields, R. D., Schwab, M. E., Silver, J. (1999}. Does CNS myelin inhibit axon regeneration? Neuroscientist, 5, 12-18. (5) Filoteo, J. V., Maddox, W. T., Davis, J. D. (2001}. A possible role of the striatum in linear and nonlinear category learning: Evidence from patients with Huntington's disease.

Behavioral Neuroscience, 115, 786-798. (8) Fils-Aime, M.-1., Eckardt, M . J., George, D. T. , Brown, G. L., Mefford, I. , Linnoila, M. (1996). Early-onset alcoholics have !ower cerebrospinal fluid 5-hydroxyindoleacetic acid levels than lateonset alcoholics. Archives of General Psychiatry, 53, 211-216. (15) Finette, B. A., O'Neill, J. P., Vacek, P. M., Albertini, R. J. (1998}. Gene mutations with characteristic deletions in cord blood T lymphocytes associated with passive materna! exposure to tobacco smoke. Nature Medicine, 4, 1144-1151. (5) Finger, S., Roe, D. (1996}. Gustave Dax and the earły history of cerebrał dominan ce. Archives of Neurology, 53, 806-813. (14) Fink, G., Sumner, B. E. H. , Rosie, R. , Grace, 0. , Quinn, J. P. (1996). Estrogen eontroi of central neurotransmission: Effect on mood, mental state, and memory. Gellular

and Moleculor Neurobiology, 16, 325-344. (11) Fink, G. R. , Halligan, P. W. , Marshall, J. C., Frith, C. D., Frackowiak, R. S. J., Dolan, R. J. (1 996}. Where in the brain does visual attention select the forest and the trees? Nature, 382, 626-628. (14)

Fink, M. (1985}. Convulsive therapy: Fifty years of progress. Gon vulsive Therapy, 1 , 204-216. (15} Finlay, B. L. , Darlington, R. B. (1995). Linked regularities in the development and evolution of mammalian brains. Science, 268, 1578-1584. (5} Finlay, B. L. , Pallas, S. L. (1989}. Control of cell number in the developing mammalian visual system. Progressin Neurobiology, 32, 207-234. (5} Fisher, S. E., DeFries, J. C. (2002). Developmental dyslexia: Genetic dissection of a complex cognitive trait. Nature Reviews Neuroscience, 3, 767-780. (14) Fisher, S. E. , Vargha-Khadem, F., Watkins, K. E., Monaco, A. P., Pembrey, M. E. (1 998). Localisation of a gene implicated in a severe speech and language disorder. Nature Genetics, 18, 168-170. (14} Fitts, D. A., Starbuck, E. M. , Ruhf, A. (2000}. Circumventricular organs and ANGII-induced salt appetite: Blood pressure and connectivity. American fournal of Physiology, 279, R2277-R2286. (10} Fitzgerald, P. B., Brown, T. L. , Daskalakis, Z. J. (2002}. The application of transcranial m agnetic stimulation in psychiatry and neurosciences research. Acta

Psychiatrica Scandinavica, 105, 324-340. (4) Fjerdingstad, E. J. (1973). Transfer of learning in rodents and fish. W: W. B. Essman, S. Nakajima (red.),

Gurrent biochemical approaches to leaming and m emory (s. 73-98}. Flushing, NY: Spectrum. (13) Flatz, G. (198 7). Genetics of lactose digestion in humans. Advances

in Human Genetics, 16, 1-77. (10) Fleet, W. S., Heilman, K. M. (1 986}. The fatigue effect in hemispatial neglect. Neurology, 36(Suppl. 1), 258. (5} Fletcher, P. C., McKenna, P. J. , Frith, C. D. , Grasby, P. M. , Friston, K. J. , Dolan, R. J. (1998). Brain activations in schizophrenia during a graded mernory task studied with functional neuroimaging. Archives

of General Psychiatry, 55, 1001- 1008. (15)

Bibliografia

519

Fletcher, R., Voke, J. (1985). Defective colaur vision. Bristol, England: Hilger. (6) Fli:iel, A., Knecht, S., Lohmann, H., Deppe, M., Sommer, J., Drager, B., Ringelstein, E.-B. , Henningsen, H. (2001). Language and spatial attention can lateralize to the same hemisphere in healthy humans. Neurology, 57, 1018-1024. (14) Flor, H., Elbert, T., Knecht, S., Wienbruch, C., Pantev, C., Birbaumer, N., Larbig, W., Taub, E. (1995). Phantom-limb pain as a percep tu al correlate o f cortical reorganization following arm amputation. Nature, 375, 482-484. (5) Florence, S. L., Kaas, J. H. (1995). Large-scale reorganization at multiple levels of the somatosensory pathway follows therapeutic amputation of the hand in monkeys.

fournal of Neuroscience, 15, 8083-8095. (5) Florence, S. L., Taub, H. B., Kaas, J. H. (1998). Large-scale sprouting of cortical connections after peripheral injury in adult macaque monkeys. Science, 282, 1117- 1121. (5) Flynn, J. M., Boder, E. (1991). Clinical and electrophysiological correlates of dysphonetic and dyseidetic dyslexia. W: J. F. Stein (red.), Vision and visual dyslexia (s. 121-131). Tom 13 pod red. J. R. Cronly-Dillon, Vision and visual dysfunction. Boca Raton, FL: CRC Press. (14) Folkard, S., Hume, K. 1. , Minors, D. S., Waterhouse, J. M., Watson, F. L. (1985). Independence ofthe circadian rhythm in alertness from the sleep/wake cycle. Nature, 313, 678-679. (9) Follesa, P., Serra, M., Cagetti, E., Pisu, M. G., Porta, S., Floris, S. , Massa, F., Sanna, E., Biggio, G. (2000). Allopregnanolone synthesis in cerebellar granule cells: Roles in regulation o f GABAA receptor expression and function during progesterane treatment and withdrawal. MolecuJar Pharmacology, 57, 1262-1270. (11) Foltz, E. L., Millett, F. E. (1964). Experimental psychosomatic disease states in monkeys: l. Peptic ulcer-"executive monkeys."

Journal of Surgical Research, 4, 445-453. (12)

520

Bibliografia

Ford, D. E., Cooper-Patrick, L. (2001). Sleep disturbances and mood disorders: An epidemiological perspective. Depression and Anxiety, 14, 3-6. (15) Forger, N. G., Breedlove, S. M. (1987). Motoneuronal death during human fetal development. fournal

of Comparative Neurology, 264, 118-122. (5) Forster, B., Corballis, M. C. (2000). Interhemispheric transfer of colour and shape information in the presence and absence of the corpus callosum. Neuropsychologia, 38, 32-45. (14) Fortin, N. J., Agster, K. L., Eichenbaum, H. B. (2002). Critical role of the hippocampus in mernory for sequences of events. Nature Neuroscience, 5, 458-462. (13) Fox, P. T ., Ingham, R. J. , Ingham, J. C., Zamarripa, F., Xiong, J.-H., Lancaster, J. L. (2000). Brain correlates of stuttering and syllable production: A PET performancecorrelation analysis. Brain, 123, 1985-2004. (14) Frank, R. A., Mize, S. J. S., Kennedy, L. M., de los Santos, H. C., Green, S. J. (1992). The effect of Gymnema sylvestre extracts on the sweetness of eight sweeteners. Chemical Senses, 17, 461-479. (7)

Frankland, P. W., Josselyn, S. A., Bradwejn, J., Vaccarino, F. J., Yeomans, J. S. (1997). Activation of amygdala chalecystokinin B receptors potentiates.the acoustic startle response in the rat. fournal of Neuroscience, 17, 1838-1847. (12) Frankland, P. W., O'Brien, C., Ohno, M., Kirkwood, A., Silva, A. J. (2000). a-CaMKII-dependent plasticity in the cortex is required for permanent m emory. Nature, 411, 309-313. (13) Franz, E. A., Waldie, K. E., Smith, M. J. (2000). The effect of callosotomy on novel versus familiar bimanual actions: A neural dissociation between controlled and automatic processes? Psychological Science, 11, 82-85. (14) Frassinetti, F. , Pavani, F., Ladavas, E. (2002). Acoustical vision of neglected stimuli: Interaction among spatially converging audiovisual inputs in neglect patients.

fournal of Cognitive Neuroscience, 14, 62-69. (7) Freed, C. R., Greene, P. E., Breeze, R. E., Tsai, W.-Y., DuMouchel, W., Kao, R., Dillon, S., Winfield, H. , Culver, S. , Trojanowski, J. Q., Eidelberg, D., Fahn, S. (2001). Transplantatian of embryonic dopamine neurons for severe Parkinson' s disease. New England Journal of Medicine, 344, 710-719. (8)

Freedman, M. S., Lucas, R. J., Soni, B., von Schantz, M., Mufioz, M. , David-Gray, Z., Foster, R. (1999). Regulation of mammalian circadian behavior by non-rod, noncone, ocular photoreceptors. Science, 284, 502-504. (9) Freedman, R. D., Thibos, L. N. (1975). Contrast sensitivity in humans with abnormal visual experience. Journal of Physiology, 247, 687-710. (6) Freimer, N. B., Reus, V. l., Escamilla, M. A., Mclnnes, L. A., Spesny, M., Leon, P., Service, S. K. , Smith, L. B., Silva, S., Rojas, E., Gallegos, A., Meza, L., Fournier, E., Baharloo, S., Blankenship, K., Tyler, D. J., Batki, S., Vinogradov, S., Weissenbach, J., Barondes, S. H., Sandkuijl, L. A. (1996). Genetic mapping using haplotype, association and linkage methods suggests a locus for severe bipolar disorder (BP1) at 18q22-q23. Nature Genetics, 12, 436-441. (15) Frese, M., Harwich, C. (1984). Shiftwark and the length and quality of sleep. fournal of

Occupational Medicine, 26, 561-566. (9) Fried, 1., Wilson, C. L. , MacDonald, K. A., Behnke, E. J. (1998) . Electric current stimulates laughter. Nature, 391, 650. (12) Fried,I., Wilson, C. L. , Morrow, J. W., Cameron, K. A. , Behnke, E. D., Ackerson, L. C., Maidment, N. T. (2001). Increased dopamine release in the human amygdala during performance of cognitive tasks. Nature Neuroscience, 4, 201-206. (13) Friedburg, D., Kli:ippel, K. P. (1996). Friihzeitige Korrektion von Hyperopie und Astigmatismus bie Kindern fiihrt zu besserer Entwicklung des Sehschii.rfe.

Klinische Monatsblatt der

Augenheilkunde, 209, 21-24. (6)

Friedlander, W. J. (1986). Whowas "the father ofbromide treatment of epilepsy"'? Archives of Neurology, 43, 505-507. (15)

Friedman, M. 1., Stricker, E. M. (1976). The physiological psychology of hunger: A physiological perspective. Psychological Review, 83, 409-431. (10) Fritsch, G., Hitzig, E. (1870). Uber die elektrische Erregbarkeit des Grosshirns. Archiv fur Anatomie Physiologie und Wissenschaftliche Medicin, 300-332. (8) Fritschy, J.-M., Grzanna, R. (1992). Degeneration of rat locus coeruleus neurons is not accompanied by an irreversible lass of ascending projections. Annais of the New York Academy of Sciences, 648, 275-278. (5)

Frye, C. A. (1995). Estrus-associated decrements in a water maze task are limited to acquisition. Phy-siology & Behavior, 57, 5-14. (11)

Fuller, R. K., Roth, H. P. (1979). Disulfiram for the treatment of alcoholism: An evaluation in 128 men. Annais of Interna] Medicine, 90, 901-904. (15) Furey, M. L., Pietrini, P., Haxby, J. V., (2000). Cholinergic enhancement and increased selectivity of perceptual processing during working memory. Science, 290, 2315-2319. (13)

Fuster, J. M. (1989). The prefrontal cortex (wyd. 2). New York: Raven Press. (4) Fuster, J. M., Bodner, M., Kroger, J. K. (2000). Cross-modal and cross-temporał associations in neurons of frontal cortex. Nature, 405, 347-351. (4) Gabrieli, J. D. E., Corkin, S., Mickel, S. F., Growdon, J. H. (1993). Intact acquisition of mirror-tracing skill in Alzheimer' s disease and in global amnesia. Behavioral Neuroscience, 107, 899-910. (13)

Gage, F. H. (2000). Maromalian neural stem cells. Science, 287, 1433-1438. (5)

Gainetdinov, R. R., Wetsel, W. C., Jones, S. R., Levin, E. D., Jaber, M., Caron, M. G. (1999). Role of

serotonin in the paradoxical calming effect of psychostimulants on hyperactivity. Science, 283, 397-401. (15)

Gais, S., Plihal, W., Wagner, U., Barn, J. (2000). Early sleep triggers mernory for early visual discrimination skills. Nature Neuroscience, 3, 1335-1339. (9)

Galaburda, A. M., Sherman, G. F., Rosen, G. D., Aboitiz, F., Geschwind, N. (1985). Developmental dyslexia: Four consecutive patients with cortical anomalies. Annais of Neurology, 18, 222-233. (14)

Galarreta, M., Hestrin, S. (2001). Electrical synapses between GABA releasing interneurons. Nature Reviews Neuroscience, 2, 425-433. (3)

Galea, L. A. M., Kavaliers, M. , Ossenkopp, K.-P., Hampson, E. (1995). Gonadal hormone levels and spatiallearning performance in the Morris water maze in małe and female meadow voles, Microtus pennsylvanicus. Hormones and Behavior, 29, 106-125. (11) Galef, B. G., Jr. (1992). Weaning from mother's milkto solid foods: The developmental psychobiology of self-selection of foods by rats. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 662, 37-52. (10) Galin, D., Johnstone, J., Nakell, L., Herron, J. (1979). Development of the capacity for tactile information transfer between hemispheres in normal children. Science, 204, 1330-1332. (14)

Gallopin, T., Fort, P., Eggermann, E., Cauli, B., Luppi, P.-H., Rossier, J., Audinat, E., Mtihlethaler, M. , Serafin, M. (2000). Identification of sleep-promoting neurons in vitro. Nature, 404, 992-995. (9) Gangestad, S. W., Simpson, J. A. (2000). The evolution of human mating: Trade-offs and strategie pluralism. Behavioral and Brain Sciences, 23, 573-644. (11) Ganguly, K., Kiss, L., Poo, M. (2000). Enhancement of presynaptic neuronal excitability by correlated presynaptic and postsynaptic spiking. Nature Neuroscience, 3, 1018-1026. (13)

Gao, J.-H., Parsons, L. M., Bower, J. M., Xiong, J., Li, J., Fox, P. T. (1996). Cerebellum implicated

in sensory acquisition and discrimination rather than motor control. Science, 272, 545-547. (8) Garcia, R., Vouimba, R.-M., Baudry, M., Thompson, R. F. (1999). The amygdala modulates prefrontal cortex activity relative to conditioned fear. Nature, 402, 294-296. (12)

Garcfa-Perez, M. A., Peli, E. (2001). Intrasaccadic perception. fournal of Neuroscience, 21, 7313-7322. (6)

Gardner, E. P., Ro, J. Y., Debowy, D., Ghosh, S. (1999). Facilitation of neuronal activity in somatosensory and posterior parietal cortex during prehension. Experimental Brain Research, 127, 329-354. (8) Gardner, B. T., Gardner, R. A. (1975). Evidence for sentence constituents in the early utterances of child and chimpanzee. fournal of Experimental Psychology: General, 104, 244-267. (14) Gardner, H., Zurif, E. B. (1975). Bee but not be: Orał reading of single words in aphasia and alexia. Neuropsychologia, 13, 181-190. (14)

Garpenstrand, H., Annas, P., Ekblom, J., Oreland, L., Fredrikson, M. (2001). Human fear conditioning is related to dopa-minergic and serotonergic biological markers. Behavioral Neuro-science, 115, 358-364. (12)

Garris, P. A., Kilpatrick, M., Bunin, M. A., Michael, D., Walker, Q. D., Wightman, R. M. (1999). Dissociation of dopamine release in the nucleus accumbens from intracranial self-stimulation. Nature, 398, 67-69. (15) Gash, D. M., Zhang, Z., Ovadia, A., Cass, W. A., Yi, A., Simmerman, L., Russell, D., Martin, D., Lapchak, P. A., Collins, F., Hoffer, B. J. , Gerhardt, G. A. (1996). Functional recovery in parkinsonian monkeys treated with GDNF. Nature, 380, 252-255. (8) Gauthier, I., Tarr, M. J., Anderson, A. W., Skudlarski, P., Gore, J. C. (1999). Activation ofthe middle fusiform "face area" increases with experience in recognizing novel objects. Nature Neuroscience, 2, 568-573. (6)

Geiger, G., Lettvin, J. Y., Fahle, M. (1994). Dyslexic children learn

Bibliografia

521

a new visual strategy for reading: A controlled experiment. Vision Research, 34, 1223-1233. (14) Geiger, G., Lettvin, J. Y., ZegarraMoran, O. (1992). Task-determined strategies of visual proces s. Cognitive Brain Research, 1, 39-52. (14) Gell-Mann, M. (2001). Consciousness, reduction, and emergence. Annais oJ the New York Academy oJ Sciences, 929, 41-49. (1) Genoux, D., Haditsch, U., Knobloch, M., Michalon, A., Storm, D., Mansuy, L M. (2002). Protein phosphatase 1 is a molecular constraint on learning and memory. Nature, 418, 970-975. (13) George, D. T., Nutt, D. J., Walker, W. V., Porges, S. W., Adinoff, B., Linnoila, M. (1989). Lactate and hyperventilation substantially attenuate vagal tone in normai volunteers. Archives oJ Gen era] Psychiatry, 46, 153-156. (12) George, M. S., Wasserman, E. M., Kimbrell, T. A., Little, J. T., Williams, W. E., Danielson, A. L., Greenberg, B. D., Hallett, M., Post, R. M. (1997). Mood improvement following daily left prefrontal repetitive transcranial magnetic stimulation in patients with depression: A placebo-controlled crossover trial. American fournal oJ Psychiatry, 154, 1752-1756. (15) Gerardin, D. C. C., Pereira, O. C. M. (2002). Reproductive changes in male rats treated perinatally with an aromatase inhibitor. Pharmacology Biochemistry and Behavior, 71, 309-313. (11) Gerdeman, G. L., Ronesi, J., Lovinger, D. M. (2002). Post-synaptic endocannabinoid release is critical to long-term depression in the striatum. Nature Neuroscience, 5, 446-451. (15) Geschwind, N. (1965). Disconnexion syndrames in animals and man. Brain,88,237- 294,585-644. Geschwind, N., Levitsky, W. (1968). Human brain: Left-right asymmetries in temporał speech region. Science, 161, 186-187. (14) Ghosh, E. P., Ro, J. Y., Debowy, D., Ghosh, S. (1999) . Facilitation of neuronal activity in somatosensory and posterlor parietal cortex dur-

522

Bibliografia

ing prehension. Experimental Brain Research, 127, 329-354. (8) Giancola, P. R. (1995). Evidence for dorsolaterał and orbita! prefrontal cortical involvement in the expression of aggressive behavior. Aggressive Behavior, 21,431-450. (12) Gibbs, F. P. (1983). Temperature dependence o f the bamster circadian pacemaker. American fournal oJ Physiology, 244, R607-R610. (9) Gibbs, J., Young, R. C., Smith, G. P. (1973). Chalecystokinin decreases food intake in rats. fournal oJ Comparative and Physiological Psychology, 84, 488-495. (10) Giedd, J. N., Blumenthal, J., Jeffries, N. 0., Castellanos, F. X., Liu, H., Zijdenbos, A., Paus, T., Evans, A. C., Rapaport, J. L. (1999). Brain development during childhood and adolescence: A longitudinal MRI study. Nature Neuroscience, 2, 861-863. (5) Giedd, J. N., Blumenthal, J., Molloy, E., Castellanos, F. X. (2001). Brain imaging of attention deficit/hyperactivity disord er. Annais oJ the New York Academy oJ Sciences, 931, 33-49. (7) Gillette, M. U., McArthur, A. J. (1996). Circadian actions ofmelatonin at the suprachiasmatic nudeus. Behavioural Brain Research, 73, 135-139. (9) Gillin, J. C., Buchsbaum, M., Wu, J., Clark, C., Bunney, W., Jr. (2001). Sleep deprivation as a model experimental antidepressant treatment: Findings from functional brain imaging. Depression and Anxiety, 14, 37-49. (15) Ginns, E. L, Ott, J., Egeland, J. A., Allen, C. R., Fann, C. S. J., Pauls, D. L., Weissenbach, J., Carulli, J. P., Falls, K. M., Keith, T. P., Paul, S. M. (1996). A genome-wide search for chromosomalloci linked to bipolar affective disorder in the Old Order Amish. Nature Genetics, 12, 431-435. (15) Ginsberg, M. D. (1995). Neuroprotection in brain ischemia: An update (Część I). The Neuroscientist, 1, 95-103. (5) Giraud, A. L., Price, C. J. (2001). The constraints functional neuroimaging places on classical models of auditory word processing.

fournai oJ Cognitive Neuroscience, 13, 754-765. (14) Giraux, P., Sirigu, A., Schneider, F., Dubernard, J.-M. (2001). Cortical reorganization in motor cocrtex after graft of both hands. Nature Neuroscience, 4, 691-692. (5) Giros, B., Jaber, M., Jones, S. R., Wightman, R. M., Caro n, M. G. (1996). Hyperlocomotion and indifference to cocaine and amphetamine in mice lacking the dopamine transporter. Nature, 379, 606-612. (15) Giuliani, D., Ferrari, F. (1996). Differential behavioral response to dopamine D2 agonists by sexually naive, sexually active, and sexually inactive male rats. Behavioral Neuroscience, 11 O, 802-808. (3, 11) Glantz, L. A., Lewis, D. A. (1997). Reduction of synaptophysin immunoreactivity in the prefrontal cortex o f subjects with schizophrenia. Archives oJ General Psychiatry, 54, 660-669. (15) Glantz, L. A., Lewis, D. A. (2000). Decreased dendritic spine density on prefrontal cortical pyramidal neurons in schizophrenia. Archives oJ General Psychiatry, 57, 65-73. (15) Glass, M. (2001). The role of cannabinoids in neurodegenerative diseases. Progressin NeuroPsychopharmacoiogy & Biologicai Psychiatry, 25, 743-765. (15) Glendenning, K. K., Baker, B. N., Hutson, K. A., Masterton, R. B. (1992). Acoustic chiasm V: Inhibition and excitation in the ipsilateral and contralateral projections o f LSO. fournal oJ Comparative Neurology, 319, 100-122. (7) Glick, S. D. (1974). Changes indrug sensitivity and mechanisms of functional recovery following brain damage. W: D. G. Stein, J. J. Rosen, N. Butters (red.), Piasticity and recovery oJJunction in the central nervous system (s. 339-372). New York: Academic Press. (5) Glick, S. D., Maisonneuve, L M. (2000). Development of novel medications for drug addiction: The legacy of an African shrub. Annais oJ the New York Academy oJ Sciences, 909, 88-103. (15)

Goate, A., Chartier-Harlin, M. C., Mullan, M., Brown, J., Crawford, F., Fidani, L., Giuffra, L., Haynes, A., lrving, N., James, L., Mant, R., Newton, P., Rooke, K., Roques, P., Talbot, C., Pericak-Vance, M., Roses, A., Williamson, R., Rossor, M., Owen, M., Hardy, J. (1991). Segregation of a missense mutation in the amyloid precursor protein gene with familia! Alzheimer' s disease. Nature, 349, 704-706. (13) Godecke, I., Bonhoeffer, T. (1996) . Development of identical orientation maps for twa eyes without common visual experience. Nature, 379, 251-254. (6) Goff, D. C., Tsai, G., Levitt, J., Amico, E., Manoach, D., Schoenfeld, D. A., Hayden, D. L., McCarlety, R., Coyle, J. T. (1999). A placebo-controlled tria! of Dcycloserine added to conventional neuroleptics in patients with schizophrenia. Archives oj Gen era] Psychiatry, 56, 21-27. (15) Gogos, J. A., Osborne, J., Nemes, A., Mendelsohn, M., Axel, R. (2000). Genetic ablation and restoration of the olfactory topographic map. Cell, 103, 609-620. (5) Gołd, P. E., Cahill, L., Wenk, G. L. (2002). Gingko biloba: A cognitive enhancer? Psychological Science in the Public Interest, 3, 2-11. (13) Gołd, R. M. (1973). Hypothalamic obesity: The myth of the ventromedial hypothalamus. Science, 182, 488-490. (10) Goldberg, T. E., Weinberger, D. R., Berman, K. F., Pliskin, N. H., Podd, M. H. (1987). Further evidence for dementia of the prefrontal type in schizophrenia? Archives oj General Psychiatry, 44, 1008-1014. (15) Goldin-Meadow, S., McNeill, D., Singleton, J. (1996). Silence is liberating: Removing the handcuffs on grammatical expression in the manuał modality. Psychological Review, 103, 34-55. (14) Goldin-Meadow, S., Mylander, C. (1998). Spontaneous sign systems created by deaf children in twa cultures. Nature, 391, 279-281. (14) Goldman, D., Urbanek, M., Guenther, D., Rabin, R., Long, J. C. (1998). A functionally deficient DRD2 variant [Ser311Cys] is not

linked to alcoholism and substance abuse. Alcohol, 16, 47-52. (3) Goldman, P. S. (1971). Functional development of the prefrontal cortex in early life and the problem of neuronal plasticity. Experimental Neurology, 32, 366-387. (15) Goldman, P. S. (1976). The role o f experience in recovery o f function following orbita! prefrontallesions in infant monkeys. Neuropsychologia, 14, 401-412. (15) Goldman-Rakic, P. S. (1987). Development o f cortical circuitry and cognitive function. Child Development, 58, 601-622. (5) Goldman-Rakic, P. S. (1988). Topography of cognition: Parallel distributed networks in primate association cortex. Annual Review oj Neuroscience, 11, 137-156. (4) Goldstein, A. (1980). Thrills in response to musie and other stimuli. Physiological Psychology, 8, 126-129. (7) Goldstein, J. M., Seidman, L. J., Horton, N. J., Makris, N., Kennedy, D. N., Caviness, V. S., Jr., Faraone, S. V., Tsuang, M. T. (2001). Normai sexual dimorphism o f the adult human brain assessed by in vivo magnetic resonance imaging. Cerebral Cortex, 11 , 490-497. (11) Goldstein, L. B. (1993). Basic and clinical studies of pharmacologic effects on recovery from brain injury. fournal oj Neural Transplantatian fr Plasticity, 4, 175-192. (5) Gollin, E. S. (1960). Developmental studies o f visual recognition of incomplete objects. Perceptual and Motor Skills, 11, 289-298. (13) Goodale, M. A. (1996). Visuornotor modules in the vertebrate brain. Canadian fournal oj Physiology and Pharmacology, 74, 390-400. (6, 8)

Goodale, M. A., Milner, A. D., Jakobson, L. S., Carey, D. P. (1991). A neurological dissociation between perceiving objects and grasping them. Nature, 349, 154-156. (6 , 8) Gopnik, M., Crago, M. B. (1991). Familia! aggregation o f a developmentallanguage disorder. Cognition, 39, 1-50. (14)

Goreli, J. M., Rybicki, B. A., Johnson, C. C. , Peterson, E. L. (1999). Smoking and Parkinson's disease: A dose-response relationship. Neurology, 52, 115-119. (8) Gorman, J. M. , Kent, J., Martinez, J., Browne, S., Coplan, J., Papp, L. A. (2001). Physiological changes during carbon dioxide inhalation in patients with panie disorder, major depression, and premenstrual dysphoric disorder. Archives oj General Psychiatry, 58, 125-131. (12) Gorski, R. A. (1980). Sexual differentiation of the brain. W: D. T. Krieger, J. C. Hughes (red.), Neuroendocrinology (s. 215-222). Sunderland, MA: Sinauer. (11) Gorski, R. A. (1985). The 13th J. A. F. Stevenson memoriallecture. Sexual differentiation o f the brain: Possible mechanisms and implications. Canadian fournal oj Physiology and Pharmacology, 63, 577-594. (11) Gorski, R. A., Allen, L. S. (1992). Sexual orientation and the size of the anterior commissure in the human brain. Proceedings oj the National Academy oj Sciences, USA, 89, 7199-7202. (11) Gosler, A. G., Greenwood, J. J. D., Perrins, C. (1995). Predation risk and the cost o f being fa t. Nature, 377, 621-623. (10) Gottesman, I. I. (1991). Schizophrenia genesis. New York: Freeman. (15l Gould, E., Reeves, A. J., Graziano, M. S. A., Grass, C. G. (1999). Neumgenesis in the neocortex of adult primates. Science, 286, 548-552. (5) Gratacos, M., Nadal, M., MartinSantos, R., Pujana, M. A., Gago, J., Peral, B., Armengol, L., Ponsa, I., Miró, R., Bulbena, A., Estivill, X. (2001). A polymorphic genomie duplication on human chromosorne 15 is a susceptibility factor for panie and phobic disorders. Cell, 106, 367-379. (12) Graves, J. A. M. (1994). Maromalian sex-determining genes. W : R. V. Short, E. Balaban (red.), The differences between the sexes (s. 397-418). Cambridge, England: Cambridge University Press. (11)

Bibliografia

523

Gray, C. M., Konig, P ., Engel, A. K., Singer, W. (1989). Oscillatory responses in cat visual cortex exhibit inter-columnar synchronization which reflects global stimulus properties. Nature, 338, 334-337. (4)

Graybiel, A. M. (1998). The basal ganglia and chunking of action repertoires. Neurobiology of Learning and Memory, 70, 119-136. (8) Graybiel, A. M., Aosaki, T., Flaherty, A. W., Kimura, M. (1994). The basal ganglia and adaptive motor control. Science, 265, 1826-1831. (4)

Graybiel, A. M., Rauch, S. L. (2000). Toward a neurobiology of obsessive-compulsive disorder. Neuron, 28, 343-347. (8) Graziadei, P. P. C., deHan, R. S. (1973). Neuronal regeneration in frog olfactory system. fournal of Cell Biology, 59, 525-530. (5) Graziano, M. S. A., Taylor, C. S. R., Moore, T. (2002). Complex movements evoked by microstimulation of precentral cortex. Neuron, 34, 841-851. (4, 8) Greene, J. D., Sommerville, R. B., Nystrom, L. E., Darley, J. M., Cohen, J. D. (2001). An fMRI investigation of emotional engagement in maral judgment. Science, 293, 2105-2108. (12) Greenlee, M. W., Lang, H.-J., Mergner, T., Seeger, W. (1995). Visual short-term mernory of stimulus velocity in patients with unilateral posterior brain damage. Journal of Neuroscience, 15, 2287-2300. (6) Greenough, W. T. (1975). Experiential modification of the developing brain. American Scientist, 63, 37-46. (5) Gribkoff, V. K., Starrett, J. E., Jr., Dworetzky, S. 1. , Hewawasam, P., Boissard, C. G., Cook, D. A., Frantz, S. W., Heman, K., Hibbard, J. R., Huston, K., Johnson, G., Krishnan, B. S., Kinney, G. G., Lombardo, L. A., Meanwell, N. A., Molinoff, P. B. , Myers, R. A., Moon, S. L., Ortiz, A. , Pajor, L., Pieschl, R. L., Post-Munson, D. J. , Signor, L. J., Srinivas, N., Taber, M. T., Thalody, G., Trojnacki, J. T ., Wiener, H., Yeleswaram, K., Yeola, S. W. (2001). Targeting

524

Bibliografia

acute ischemic stroke with a calcium-sensitive opener of maxi-K potassium channels. Nature Medicine, 7, 471-477. (5) Grice, D. E., Halmi, K. A., Fichter, M. M., Strober, M., Woodside, D. B., Treasure, J. T., Kaplan, A. S., Magistretti, P. J., Goldman, D., Bulik, C. M., Kaye, W. H., Berrettini, W. H. (2002). Evidence for a susceptibility gene for anorexia nervosa on chromosame 1. American fournal of Human Genetics, 70, 787-792. (10) Griffin, D. R., Webster, F. A., Michael, C. R. (1960). The echolocation of flying insects by bats. AnimaJ Behaviour, 8, 141-154. (7)

Griffiths, T. D., Uppenkamp, S., Johnsrude, 1., Josephs, 0., Patterson, R. D. (2001). Encoding of the temporał regularity o f sound in the human brainstem. Nature Neuroscience, 4, 633-637. (7) Grillon, C., Morgan, C. A., III, Davis, M., Southwick, S. M. (1998). Effect of darkness on acoustic startle in Vietnam veterans with PTSD. American f aurnaJ of Psychiatry, 155, 812-817. (12) Grass, C. G. (1999). The fire that comes from the eye. The Neuroscientist, 5, 58-64. (6) Grass, C. G., Graziano, M. S. A. (1995 ). Multiple representations of space in the brai n. The Neuroscientist, 1, 43-50. (4) Grosshans, D. R., Clayton, D. A., Coultrap, S. J., Browning, M. D. (2002). LTP leads to rap id surface expression of NMDA but not AMPA receptors in adult rat CA 1. Nature Neuroscience, 5, 27-33. (13) Grossman, E. D., Blake, R. (2001). Brain activity evoked by inverted and imagined biological motion. Vision Research , 41, 1475-1482. (6)

Grossman, E., Donnelly, M., Price, R., Pickens, D., Morgan, V., Neighbor, G., Blake, R. (2000). Brain areas involved in perception o f biological motion. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 12, 711-720. (6) Grossman, S. P., Dacey, D., Halaris, A. E., Collier, T., Routtenberg, A. (1978). Aphagia and adipsia after preferential destruction o f nerve

cell bodies in hypothalamus. Science, 202, 537-539. (10) Gubernick, D. J., Alberts, J. R. (1983). Maternallicking of young: Resource exchange and proximate controls. Physiology Er Behavior, 31, 593-601. (11) Guidotti, A., Ferrero, P., Fujimoto, M., Santi, R. M. , Costa, E. (1986). Studies on endogenous ligands (endocoids) for the benzodiazepine/beta carboline binding sites. Advances in Biochemical Pharmacology, 41, 137-148. (12) Guidotti, A. , Forchetti, C. M., Corda, M. G., Konkel, D., Bennett, C. D., Costa, E. (1983). Isolation, characterization, and purification to homogeneity of an endogenous polypeptide with agonistic action on benzodiazepine receptors. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA , 80, 3531-3535. (12) Guilleminault, C., Heinzer, R., Mignot, E., Black, J. (1998). Investigations into the neurologie basis of narcolepsy. Neurology, 50 (Suppl. 1). S8-S15. (9) Guillery, R. W., Feig, S. L., Lozsadi, D. A. (1998). Paying attention to the thalamic reticular nucleus. Trendsin Neurosciences, 21, 28-32. (4, 9) Guillery, R. W., Feig, S. L. , van Lieshout, D. P. (2001). Connections o f higher order visual relays in the thalamus: A study of corticothalamic pathways in cats. fournal of Comparative Neurology, 438, 66-85. (6) Guillin, 0., Diaz, J., Carroll, P., Griffon, N. , Schwartz, J-C., Sokoloff P. (2001) . BDNF controls dopamine D3 receptor expression and triggers behavioural sensitization. Nature, 412, 86-89. (15) Guo, S.-W., Reed, D. R. (2001). The genetics of phenylthiocarbamide perception. Annais of Human Biology, 28, 111-142. (7) Gur, R. E., Chin, S. (1999). Laterality in functional brain imaging studies of schizophrenia. Schizophrenia Bulletin, 25, 141-156. (15) Gur, R. E., Cowell, P. E., Latshaw, A., Turetsky, B. 1. , Grossman, R. 1., Arnold, S. E., Bilker, W. B., Gur, R. C. (2000). Reduced dorsal and

orbita! prefrontal gray matter volumes in schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 57, 761-768. (15) Gur, R. E., Turetsky, B. I., Cowell, P. E., Finkelman, C., Maany, V., Grossman, R. I., Arnold, S. E., Bilker, W. B., Gur, R. C. (2000). Ternporolimbie volume reductions in schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 57, 769-775. (15) Gurevich, E. V., Bordelon, Y., Shapiro, R. M., Arnold, S. E., Gur, R. E., Joyce, J. N. (1997). Mesolimbie dopamine D3 receptors and use of antipsychotics in patients with schizophrenia. Archives of Gen era] Psychiatry, 54, 225-232. (15) Gusella, J. F. , MacDonald, M. E. (2000). Molecular genetics: Unmasking polyglutamine triggers in neurodegenerative disease. Nature Reviews Neuroscience, 1, 109-115. (8) Gusnard, D. A. , Raichle, M. E. (2001). Searching for a baseline: Functional imaging and the resting human brain. Nature Reviews Neuroscience, 2, 685-694. (4) Gustafsson, B., Wigstrt:im, H. (1990). Basic features o f long-term potentiation in the hippocampus. Seminars in the Neurosciences, 2, 321-333. (13) Gwinner, E. (1986). Circannual rhythmsin the eontroi of avian rhythms. Advances in the Study of Behavior, 16, 191-228. (9) Hadjikhani, N., Liu, A. K., Dale, A. M., Cavanagh, P. , Tootell, R. B. H. (1998) . Retinotopy and color sensitivity in human visual cortical area V8. Nature Neuroscience, 1, 235-241. (6) Hii.fner, H., an der Heiden, W., Behrens, S. , Gattaz, W. F., Hambrecht, M., Li:iffler, W., Maurer, K. , Munk-J0rgensen, P. , Nowotny, B., Riecher-Rt:issler, A., Stein, A. (1998). Causes and consequences of the gender difference in age of onset of schizophrenia. Schizophrenia Bulletin, 24, 99-113. (15) Haggarty, J. M., Cernovsky, Z. , Husni , M. , Minor, K., Kermean , P. , Merskey, H. (2002). Seasonal affective disorder in an arctic

community. A cta Psychiatrica Scandinavica, 105, 378-384. (15) Haidt, J. (2001). The emotional dog and its rational tail: A social intuitionist approach to maral judgment. Psychological Review, 108, 814-834. (12) Haimov, I., Arendt, J. (1999). The prevention and treatment of jet lag. Sleep Medicine Reviews, 3, 229-240. (9) Haimov, I., Lavie, P. (1996) . Melatonin-A soporific hormone. Gurrent Directions in Psychological Scien ce, 5, 106-111. (9)

Haist, F., Gore, J. B., Mao, H. (2001). Consolidation of human mernory over decades revealed by functional magnetic resonance imaging. Nature Neuroscience, 4, 1139-1145. (13) Hajnal, A. , Takenouchi, K., Norgren, R. (1999). Effect o f intraduodenallipid on parabrachial gustatory coding in awake rats. Journal of Neuroscience, 19, 7182-7190. (10) Halaas, J. L, Gajiwala, K. S., Maffei, M., Cohen, S. L., Chait, B. T. , Rabinowitz, D., Lallone, R. L., Burley, S. K., Friedman, J. M. (1995). Weight-reducing effects of the plasma protein encoded by the obese gene. Science, 269, 543-546. (10) Hale, S., Myerson, J., Rhee, S. H., Weiss, C. S., Abrams, R. A. (1996) . Selective interference with the maintenance of location information in working memory. Neuropsychology, 10, 228-240. (1 3) Haley , J. (1959). An interactional description of schizophrenia. Psychiatry, 22, 321-332. (15) Halford, J. C. G., Blundell, J. E. (2000). Pharmacology of appetite suppression. Progress in Drug Research, 54, 25- 58. (10) Hall, J., Thomas, K. L., Everitt, B. J. (2000). Rapid and selective induction of BDNF expression in the hippocampus during contextual learning. Nature Neuroscience, 3, 533-535. (13) Hall, S. M., Reus, V. I. , Muiioz, R. F., Sees, K. L. , Humfleet, G., Hartz, D. T., Frederick, S., Triffleman, E. (1998). Nortriptyline and cognitive-behavioral therapy in the

treatment of cigarette smoking. Archives of Gen era] Psychiatry, 55, 683-690. (15) Halpern, S. D., Andrews, T. J. , Purves, D. (1999). Interindividual variation in human visual p erformance. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 11, 521-534. (6) Hamann, S. B., Ely, T. D., Hoffman, J. M., Kilts, C. D. (2002). Ecstasy and agony: Activation of the human amygdala in positive and negative emotion. Psychological Science, 13, 135-141. (12 , 14) Hamann, S. B. , Squire, L. R. (1995). On the acquisition of new declarative knowledge in amnesia. Behavioral Neuroscience, 109, 1027-1044. (13) Hamer, D. H., Hu, S., Magnuson, V. L. , Hu, N., Pattatucci, A. M. L. (1993). A linkage between DNA markers on the X chromosame and male sexual orientation. Science, 261 , 321-327. (11) Hameroff, S. (2001). Consciousness, the brain, and spacetime geometry. Annais of the New York Academ y of Scien ces, 929, 74-104. (1) Hamilton, W. D. (1964). The genetical evolution of social behavior (I and II). f aurnaJ of Theoretical Biology, 7, 1-16; 17-52. (1) Hampson, R. E. , Simeral, J. D. , Deadwyler, S. A. (1999). Distribution of spatial and nonspatial information in dorsal hippocampus. Nature, 402, 610-614. (13) Han, C. J., Robinson, J. K. (2001). Cannabinoid modulation o f time estimation in the rat. Behavioral Neuroscience, 115, 243-246. (15) Hanaway, J., Woolsey, T. A. , Gada, M. H., Roberts , M. P. , Jr. (1998) . The brain atlas. Bethesda, MD: Fitzgerald Science Press. (12) Hannibal, J., Hindersson , P., Knudsen, S. M., Georg, B. , Fahrenkrug, J. (2001). The photopigment meJanopsin is exclusively present in pituitary adenylate cyclase-activating polypeptide-containing retinal ganglion cells of the retinohypothalamic tract. fournal of Neuroscien ce, 21 , RC191 : 1-7. (9) Haqq, C. M. , Donahoe, P. K. (1998). Regulation of sexual dimorphism in mammals. Physiological Reviews, 78, 1-33. (11)

Bibliografia

525

Hara, J., Beuckmann, C. T., Nambu, T., Willie, J. T. , Chemelli, R. M. , Sinton, C. M., Sugiyama, F., Yagami, K.-i., Goto, K., Yanagisawa, M., Sakurai, T. (2001). Genetic ablation of orexin neurons in mice results in narcolepsy, hypophagia, and obesity. Neuron, 30, 345-354. (9) Harel, M., Kasher, R., Nicolas, A., Guss, J. M. , Balass, M., Fridkin, M., Smith, A. B., Breje, K., Sixma, T. K., Katchalski-Katzir, E., Sussman, J. L., Fuchs, S. (2001). The binding site of acetylcholine receptor as visualized in the x-ray structure of a complex between a-bungarotoxin and a mimotope peptide. Neuron, 32, 265-275. (3) Hari, R. (1994) . Human cortical functions revealed by magnetoencephalography. Progressin Brain Research, 100, 163-168. (5) Harley, B., Wang, W. (1997). The critical period hypothesis: Where are we now? W: A. M. B. deGroot, J. F. Knoll (red.), Tutorialsin bilingualism (s. 19-51). Mahwah, NJ: Erlbaum. (14) Harmer, C. J., Thilo, K. V., Rothwell, J. C., Goodwin, G. M. (2001). Transcranial magnetic stimulation of medial-frontal cortex impairs the processing of angry facial expressions. Nature Neuroscience, 4, 17-18. (12) Harris, C. H. (2002). Sexual and romantic jealousy in heterosexual and homosexual adults. Psychological Science, 13, 7-12. (11) Harris, C. R. (1999, lipiec/sierpień). The mystery of ticklish laughter. American Scientist, 87(4), 344-351. (7) Harris, K. M., Stevens, J. K. (1989). Dendritic spines of CAl pyramidal cells in the rat hippocampus: Serial electron roieroscapy with reference to their biophysical characteristics. fournal of Neuroscience, 9, 2982-2997. (2) Harris, R. A., Brodie, M. S., Dunwiddie, T. V. (1992). Possible substrates of ethanol reinforcement: GABA and dopamine.

Anna/s ofthe New York Academy of Sciences, 654, 61-69. (15) Hart, B. L. (red.). (1976).

Experimental psychobiology. San Francisco: Freeman. (10)

526

Bibliografia

Hartline, H. K. (1949). Inhibition of activity of visual receptors by illuminating nearby retinal areas in the limulus eye. Federation Proceedings, 8, 69. (6) Haueisen, J., Kni:ische, T. R. (2001). lnvoluntary motor activity in pianists evoked by musie perception.

f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 13, 786-792. (8) Hausmann, M., Slabbekoorn, D., Van Goozen, S . H. M., CohenKettenis, P. T ., Giintiirkiin, O. (2000). Sex hormones affect spatial abilities during the menstrual cycle. Behavioral Neuroscience, 114, 1245-1250. (11) Hausser, M., Spruston, N., Stuart, G. J. (2000). Diversity and dynamics of dendritic signaling. Science, 290, 739-744. (2) Haxby, J. V., Gobbini, M. I., Furey, M. L., Ishai, A., Schouten, J. L., Pietrini, P. (2001) . Distributed and overlapping representations of faces and objects in ventral temporał cortex. Science, 293, 2425-2430. (6) Haydon, P. G. (2001). Glia: Listening and taiking to the synapse. Nature Reviews Neuroscience, 2, 185-193. (2)

Hebb, D. O. (1949). Organization of behavior. New York: Wiley. (13) Heffner, R. S., Heffner, H. E. (1982). Hearing in the elephant (Elephas maximus): Absolute sensitivity, frequency discrimination, and sound localization. fournal of

Comparative and Physiological Psychology, 96, 926-944. (7) Hegde, J., Van Essen, D. C. (2000). Selectivity for complex shapes in primate visual area V2.

f aurnaJ of Neuroscience, 20, RC61:1-6. (6) Heisler, L. K., Cowley, M. A., Tecott, L. H., Fan, W., Law, M. J., Smart, J. L., Rubinstein, M., Tatro, J. B., Marcus, J. N., Holstege, H., Lee, C. E., Cone, R. D., Elmquist, J. K. (2002). Activation of central melanocortin pathways by fenfluramine. Science, 297, 609-611. (lO)

Heiss, W.-D., Kessler, J., Thiel, A., Ghaemi, M., Karbe, H. (1999). Differential capacity of left and right hemispheric areas for compensation o f poststroke aphasia.

Annais of Neurology, 45, 430-438. (14) Heldt, S., Sundin, V., Willott, J. F., Falls, W. A. (2000). Posttraining lesions of the amygdala interfere with fear-potentiated startle to both visual and auditory conditioned stimuli in C56BLI6J mice.

Behavioral Neuroscience, 114, 749-759. (12) Helenius, P., Salmelin, R., Richardson, U. , Leinonen, S., Lyytinen, H. (2002). Abnormal auditory cortical activation in dyslexia 100 msec after speech onset. f ourna] of Cognitive Neuroscience, 14, 603-617. (14) Heller, W., Levy, J. (1981). Perception and expression of emotion in righthanders and left-handers. Neuropsychologia, 19, 263-272. (14) Hendrie, H. C. (2001). Exploration of environmental and genetic risk factors for Alzheimer's disease: The value of cross-cultural studies. Gurrent Directions in Psychological Science, 10, 98-101. (13) Hendry, S. H. C., Reid, R. C. (2000). The koniocellular pathway in primate vision. Annual Review of Neuroscience, 23, 127-153. (6) Hennig, R., L0mo, T. (1985). Firing patterns of motor units in normai rats. Nature, 314, 164-166. (8) Heresco-Levy, U., Javitt, D. C., Ermilov, M., Mordel, C., Silipo, G., Lichtenstein, M. (1999). Efficacy of high-dose glycine in the treatment of enduring negative syroptoros of schizophrenia. Archives of Gen era] Psychiatry, 56, 29-36. (15) Herkenham, M. (1992). Cannabinoid receptor localization in brain: Rela-tionship to motor and reward systems. Annais of the New York Academy of Sciences, 654, 19-32. (15) Herkenham, M., Lynn, A. B., de Costa, B. R., Richfield, E. K. (1991). Neuronallocalization of cannabinoid receptors in the basa! ganglia ofthe rat. Brain Research, 547, 267-274. (15) Herman, L. M., Pack, A. A., Morrel-Samuels, P. (1993). Representational and conceptual skilis of dolphins. W: H. L. Roitblat, L. M. Herman, P. E. Nachtigall

(red.), Language and communication: Comparative perspectives (s. 403-442). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (14) Herrero, S. (1985). Bear attacks: Their causes and avoidance. Piscataway, NJ: Winchester. (7) Hertz-Pannier, L., Chiron, C., Jampaque, I., Renaux-Kieffer, V., Van de Moortele, P.-F., Delalande, 0., Fohlen, M., Brunelle, F., Le Bihan, D. (2002). Late plasticity for language in a child's non-dominant hemisphere. A pre- and postsurgery fMRI study. Brain, 125, 361-372. (14) Herz, J., Beffert, U. (2000). Apoliprotein E receptors: Linking brain development and Alzheimer's disease. Nature Reviews Neuroscience, 1, 51-58. (13) Herz, R. S., Cahill, E. D. (1997). Differential use of sensory information in sexual behavior as a function of gender. Human Nature, 8, 275-286. (11) Herz, R. S., McCall, C., Cahill, L. (1999). Hemispheric lateralization in the processing of odor pleasantness versus odor names. Chemical Senses, 24, 691-695. (14) Herzog, E. D., Takahashi, J. S., Block, G. D. (1998). Clock controls circadian period in isolated suprachiasmatic nucleus neurons. Nature Neuroscience, 1, 708-71 3. (9) Herzog, S., Pfeuffer, I. , Haberzettl, K., Feldmann, H., Frese, K., Bechter, K., Richt, J. A. (1997). Molecular characterization of Borna disease virus from naturally infected animals and possible links to human disorders. Archives of Virology (Suppl. 13), 183-190. (15) Hess, B. J. M. (2001). Vestibular signals in self-orientation and eye movement control. News in Physiological Sciences, 16, 234-238. (7) Hettinger, T. P., Frank, M. E. (1992). Information processing in mammalian gustatory systems. Gurrent Opinion in Neurobiology, 2, 469-478. (7) Hickok, G., Bellugi, U., Klima, E. S. (1996). The neurobiology of sign language and its implications for the neural basis of language. Nature, 381, 699-702. (14)

Higley, J. D., Mehlman, P. T., Higley, S. B., Fernald, B., Vickers, J., Lindell, S. G., Taub, D. M., Suomi, S. J., Linnoila, M. (1996). Excessive martality in young free-ranging małe nonhuman primates with low cerebrospinal fluid 5-hydroxyindoleacetic acid concentrations. Archives oJ General Psychiatry, 53, 537-543. (12) Higley, M. J., Hermer-Vazquez, L., Levitsky, D. A., Strupp, B. J. (2001). Recovery of associative function following early amygdala lesions in rats. Behavioral Neuroscience, 115, 154-164. (5) Hill, S. Y., De Bellis, M. D. , Keshavan, M. S., Lowers, L., Shen, S., Hall, J., Pitts, T. (2001). Right amygdala volume in adolescents and young adult offspring from families at high risk for developing alcoholism. Biological Psychiatry, 49, 894-905. (15) Hinkle, D. A. , Connor, C. E. (2002). Three-dimensional orientation tuning in macaque area V4. Nature Neuroscience, 5, 665-670. (6)

Hinney, A., Ziegler, A., Oeffner, F., Wedewardt, C., Vogel, M., Wulftange, H., Geller, F., Stubing, K., Siegfried, W. , Goldschmidt, H.-P., Remschmidt, H., Hebebrand, J. (2000). Independent confirmation of a major locus for obesity on chromosame 10. fournal oJ Clinical Endocrinology Fr Metabolism, 85, 2962-2965. (10) Hitchcock, J. M. , Davis, M. (1991). Efferent pathway of the amygdala involved in conditioned fear as measured with the fear-potentiated startle paradigm. Behavioral Neuroscience, 105, 826-842. (12) Hobson, J. A. (1989). Sleep. New York: Scientific American Library. (15) Hobson, J. A., McCarley, R. W. (1977) . The brainas a dream state generator: An activation-synthesis hypothesis of the dream process. American fournal oJ Psychiatry, 134, 1335-1348. (9) Hobson, J. A., Pace-Schott, E. F., Stickgold, R. (2000). Dreaming and the brain: Toward a cognitive neuroscience of conscious states. Behavioral and Brain Sciences, 23, 793-1121. (9)

Hoebel, B. G. (1988). Neuroscience and motivation: Pathways and peptides that define motivational systems. W: R. C. Atkinson, R. J. Herrnstein, G. Lindzey, R. D. Luce (red.), Stevens' lwndbook of experimental psychology (wyd. 2) (s. 547-625). New York: Wiley. (10) Hoebel, B. G., Hernandez, L. (1993). Basic neural mechanisms of feeding and weight regulation. W: A. J. Stunkard, T. A. Wadden (red.), Obesity: Theory and therapy (wyd. 2) (s. 43-62). New York: Raven Press. (10) Hoebel, B. G., Rada, P. V. , Mark, G. P., Pothos, E. (1999). Neural systems for reinforcement and inhibition o f behavior: Relevance to eating, addiction, and depression. W: D. Kahneman, E. Diener, N. Schwartz (red.), Well-being: Foundations of hedonic psychology (s. 56Q-574). New York: Russell Sage Foundation. (10) Hoffer, A. (1973). Mechanism of action of nicotinic acid and nicohnamide in the treatment of schizophrenia. W: D. Hawkins, L. Pauling (red.), Orthomolecular psychiatry (s. 202-262). San Francisco: Freeman. (15) Hoffman, P. L., Tabakoff, B., Szabó, G., Suzdak, P. D., Paul, S. M. (1987). Effect of an imidazobenzodiazepine, Ro15-4513, on the incoordination and hypothermia produced by ethanol and pentobarbital. Life Sciences, 41 , 611-619. (12) Hoffman, R. (2001). Thermophiles in Kamchatka. American Scientist, 89, 20-23. (10) Hćikfelt, T., Johansson, 0., Goldstein, M. (1984). Chemical anatomy of the brain. Science, 225, 1326-1334. (3) Holcombe, A. 0 ., Cavanagh, P. (2001). Early binding o f feature pairs for visual perception. Nature Neuroscience, 4, 127-128. (4)

Hollingsworth, D. E., McAuliffe, S. P ., Knowlton, B. J. (2001). Temporał allocation of visual attention in adult attention deficit hyperactivity disorder. fournal oJ Cognitive Neuroscience, 13, 298-305. (7)

Bibliografia

527

Hollister, J. M., Laing, P., Mednick, S. A. (1996). Rhesus incompatibility as a risk factor for schizophrenia in małe adults. Archives of General Psychiatry, 53, 19-24. (15) Holsinger, T., Steffens, D. C. , Phillips, C., Helms, M. J., Havlik, R. J., Breitner, J. C. S., Guralnik, J. M., Plassman, B. L. (2002). Head injury in early adulthood and the lifetime risk of depression. Archives of General Psychiatry, 59, 17-22. (15) Holy, T. E., Dulac, C. , Meister, M. (2000). Responses of vomeronasal neurons to natural stimuli. Science, 289, 1569-1572. (7) Homewood, J., Stevenson, R. J. (2001). Differences in naming accuracy of odors presented to the left and right nostrils. Biological Psychology, 58, 65-73. (14) Hoover, J. E., Strick, P. L. (1993). Multiple output channels in the basal ganglia. Science, 259, 819-821. (8) Hopkins, J., Marcus, M. , Campbell, S. B. (1984). Postpartum depression: A critical review. Psychological Bulletin, 95, 498-515. (15) Hopkins, W. D., Dahl, J. F., Pilcher, D. (2001). Genetic influence on the expression o f hand preferences in chimpanzees (Pan troglodytes): Evidence in support of the rightshift theory and developmental instability. Psychological Science, 12, 299-303. (14) Hoptman, M. J., Levy, J. (1988). Perceptual asymmetries in leftand right-handers for cartoon and real faces. Brain and Cognition, 8, 178-188. (14) Horn, C. C., Tordoff, M. G., Friedman, M. l. (1996). Does ingesteci fat procluce satiety? American f aurnaJ of Physiology, 270, R761-R765. (10) Horne, J. A. (1992). Sleep and its disorders in children. ]ournal of Child Psychology & Psychiatry & Allied Disorders, 33, 473-487. (9) Horne, J. A., Minard, A. (1985) . Sleep and sleepiness following a behaviourally "active" day. Ergonomics, 28, 567-575. (9) Homer, P. J., Gage, F. H. (2000). Regenerating the damaged central

528

Bibliografia

nervous system. Nature, 407, 963-970. (5) Horridge, G. A. (1962). Learning of leg position by the ventral nerve cord in headless insects. Proceedings of the Royal Society of London, B, 157, 33-52. (13) Horst, W. D., Preskorn, S. H. (1998). Mechanisms of action and clinical characteristics o f three atypical antidepressants: Venlafaxine, nefazodone, bupropion. fournal of Affective Disorders, 51, 237-254. (15) Horton, J. C., Hocking, D. R. (1996). An adult-like pattern of ocular dominance columns in striate cortex o f newbarn monkeys prior to visual experience. fournal of Neuroscience, 16, 1791-1807. (6) Horvath, T. L., Diano, S., Sotonyi, P., Heiman, M., TschOp , M. (2001). Minireview: Ghrelin and the regulation of energy halaneeA hypothalamic perspective. Endocrinology, 142,4163-4169. (10) Horvath, T. L., Wikler, K. C. (1999) . Aromatase in developing sensory systems o f the rat brain. ]o urn al of Neuroendocrinology, 11 , 77-84. (11) Horvitz, J. C. , Eyny, Y. S. (2000). Dopamine D2 receptor błockacle reduces response Iikelihood but does not affect latency to emit a learned sensory-motor response: Implications for Parkinson's disease. Behavioral Neuroscience, 114, 934-939. (8) Horwitz, B., Rumsey, J. M., Donohue, B. C. (1998). Functional connectivity of the angular gyrus in normai reading and dyslexia. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 95, 8939-8944. (14) Hoshi, E., Tanji, J. (2000). Integration of target and body-part information in the premotor cortex when planning action. Nature, 408, 466-470. (8) Hovda, D. A., Feeney, D. M. (1989). Amphetamine-induced recovery of visual cliff performance after bilaterał visual cortex ablation in cats: Measurements of depth perception thresholds. Behavioral Neuroscience, 103, 574-584. (5)

Howland, H. C., Sayles, N. (1984). Photorefractive measurements of astigmatism in infants and young children. Investigative Ophthalmology and Visual Science, 25, 93-102. (6) Hrdy, S. B. (2000). The optimal number of fathers. Annais of the New York Academy of Sciences, 907, 75-96. (11) Hróbjartsson, A., G0tzsche, P. C. (2001). ls the placebo powerless? New England fournal of Medicine, 344, 1594-1602. (7) Hsu, M., Sik, A., Gallyas, F., Horvath, Z., Buzsaki, G. (1994). Short-term and long-term changes in the postischemic hippocampus. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 743, 121-140. (5) Huang, W., Sved, A. F., Stricker, E. M. (2000). Water ingestion providesan early signal inhibiting osmotically stimulated vasopressin secretion in rats. American fournal of Physiology, 279, R756-R760. (10) Hubel, D. H. (1963, listopad). The visual cortex of the brain. Scientific American, 209(5), 54-62. (6) Hubel, D. H., Wiesel, T. N. (1959). Receptive fields of single neurons in the cat's striate cortex. fournal of Physiology, 148, 574-591. (6) Hubel, D. H., Wiesel, T. N. (1965). Binocular interaction in striate cortex o f kittens reared with artificial squint. ]ournal of Neurophysiology, 28, 1041-1059. (6) Hubel, D. H., Wiesel, T. N. (1977). Functional architecture of macaque monkey visual cortex. Proceedings of the Royal Society of London, B, 198, 1-59. (6) Hubel, D. H., Wiesel, T. N. (1998). Early exploration of the visual cortex. Neuron , 20, 401-412. (6) Hudspeth, A. J. (1985). The cellular basis o f hearing: The biophysics o f hair cells. Science, 230, 745-752. (7)

Huestis, M. A., Gorelick, D. A., Heishman, S. J., Preston, K. L., Nelson, R. A., Moolchan, E. T., Frank, R. A. (2001). Błockacle of effect of smoked marijuana by the CB 1-selective cannabinoid receptor antagonist SR141716. Archives of General Psychiatry, 58, 322- 328. (15)

Hugdahl, K. (1996). Brain laterality-beyond the basics. Europeon Psychologist, 1, 206-220. (14) Hughes, H. C., Nozawa, G., Kitterle, F. (1996). Global precedence, spatial frequency channels, and the statistics of natura! images. fournal

of Cognitive Neuroscience, 8, 197-230. (6) Hughes, J. C., Cook, C. C. H. (1997). The efficacy of disulfiram: A review of outcome studies. Addiction, 92, 381-395. (15) Hull, E. M., Du, J., Lorrain, D. S., Matuszewich, L. (1997). Testosterone, preoptic dopamine, and copulation in małe rats. Brain Research Bulletin, 44, 327-333. (11) Hull, E. M., Eaton, R. C., Markowski, V. P., Moses, J., Lumley, L. A. , Loucks, J. A. (1992). Opposite influence of media! preoptic D1 and D2 receptors on genital reflexes: Implications for copulation. Life Sciences, 51, 1705-1713. (11) Hull, E. M., Lorrain, D. S., Du, J., Matuszewich, L., Lumley, L. A., Putnam, S. K., Moses, J. (1999). Hormone-neurotransmitter interactions in the eontroi of sexual behavior. Behavioural Brain Research, 105, 105-116. (11) Hull, E. M., Nishita, J. K., Bitran, D., Dalterio, S. (1984). Perinatal dopamine-related drugs demasculinize rats. Science, 224, 1011-1013. (11) Hulshoff, H. E., Schnack, H. G., Mandl, R. C. W., van Haren, N. E. M., Koning, H., Collins, L., Evans, A. C., Kahn, R. S. (2001). Focal gray matter density changes in schizophrenia. Archives of Genera] Psychiatry, 58, 1118-1125. (15) Hultman, C. M., Óhman, A., Cnattingius, S., Wieselgren, L-M., Lindstrom, L. H. (1997). Pre-natal and neonatal risk factors for schizophrenia. British fournal of Psychiatry, 170, 128-133. (15) Hunt, E., Streissguth, A. P., Kerr, B., Carmichael-Olson, H. (1995). Mothers' alcohol consumption during pregnancy: Effects on spatial-visual reasoning in 14-year-old children. Psychological Science, 6, 339-342. (5)

Hunt, S. P., Mantyh, P. W. (2001). The molecular dynamie s o f pain control. Nature Reviews Neuroscience, 2, 83-91. (7) Hunter, W. S. (1923). General psychology. Chicago: University of Chicago Press. (4) Huntington's Disease Collaborative Research Group. (1993). Anovel gene containing a trinucleotide repeat that is expanded and unstable on Huntington's disease chromosomes. Cell, 72, 971-983. (8) Hurvich, L. M., Jameson, D. (1957). An opponent-process theory of color vision. Psychological Review, 64, 384-404. (6) Hutchison, W. D., Davis, K. D., Lozano, A. M., Tasker, R. R., Dostrovsky, J. O. (1999). Painrelated neurons in the human cingulate cortex. Nature Neuroscience, 2, 403-405. (7) Hyman, S. E., Malenka, R. C. (2001). Addiction and the brain: The neurobiology of compulsion and its persistence. Nature

Reviews Neuroscience, 2, 695-703. (15) Hynd, G. W., Semrud-Clikeman, M. (1989). Dyslexia and brain morphology. Psychological Bulletin, 106, 447-482. (14) Hypericum Depression Trial Study Group. (2002). Effect of Hypericum perforatum (St John' s wart) in major depressive disorder. fournal o f the American Medical Association, 287, 1807-1814. (15) Ibrahim, H. M., Hogg, A. J., Jr., Healy, D. J., Haroutunian, V., Davis, K. L., Meador-Woodruff, J. H. (2000). lanotropie glutamate receptor binding and subunit mRNA expression in thalamic nuclei in schizophrenia. American

Journal of Psychiatry, 157, 1811-1823. (15) Iggo, A. , Andres, K. H. (1982). Morphology of cutaneous receptors. Annual Review of Neuroscience, 5, 1-31. (7) Iidaka, T., Omori, M., Murata, T., Kosaka, H., Yonekura, Y., Okada, T., Sadato, N. (2001). Neural interaction of the amygdala with the prefrontal and temporał cortices in the processing of facial expressions as revealed by fMRI.

f o urn al of Cognitive Neuroscience, 13, 1035-1047. (12) Ikonomidou, C., Bittigau, P. Ishimaru, M. J., Wozniak, D. F., Koch, C., Genz, K., Price, M. T., Stefovska, V., Horster, F., Tenkova, T., Dikranian, K., Olney, J. W. (2000). Ethanol-induced apoptotic neurodegeneration and feta! aleohol syndrome. Science, 287, 1056-1060. (5) Ikonomidou, C., Bosch, F., Miksa, M., Bittigau, P., Vockler, J., Dikranian, K., Tenkova, T. L, Stefovska, V., Turski, L., Olney, J. W. (1999). Blockade ofNMDA receptors and apoptotic neurodegeneration in the developing brain. Science, 283, 70-74. (5) lmamura, K., Mataga, N., Mori, K. (1992). Coding of odor molecules by mitral!tufted cells in rabbit olfactory bulb: L Aliphatic compounds. Journal

of Neurophysiology, 68, 1986-2002. (7) Imperato-McGinley, J., Guerrero, L., Gautier, T ., Peterson, R. E. (1974). Steroid 5 alpha-reductase deficiency in man: An inherited form o f małe pseudohermaphroditism. Science, 186, 1213-1215. (11) Innocenti, G. M. (1980). The primary visual pathway through the corpus callosum: Morphological and functional aspects in the cat. Archives

Italiennes de Biologie, 118, 124-188. (14) Innocenti, G. M., Caminiti, R. (1980). Postnatal shaping of callosal connections from sensory areas. Experimental Brain Research, 38, 381-394. (14) Inouye, S. T., Kawamura, H. (1979). Persistence of circadian rhythmicity in a mammalian hypothalamic "island" containing the suprachiasmatic nucleus. Proceedings of

the National Academy of Sciences, USA, 76, 5962-5966. (9) Isacson, 0., Bjorklund, L., Pernaute, R. S. (2001). Parkinson's disease: Interpretations o f transplantation study are erroneous. Nature Neuroscience, 4, 553. (8) Ishai, A., Ungerleider, L. G., Martin, A., Haxby, J. V. (2000). The representation of objects in the human occipital and temporał cortex.

Bibliografia

529

f o urn al oJ Cognitive Neuroscience, 12(Suppl. 2), 35-51. (6) Ito, M. (1984). The cerebellum and neural contra]. New York: Raven Press. (8, 13) Ito, M. (1989). Long-term depression. Annual Review oJ Neuroscience, 12, 85-102. (13) Ito, M. (2002). The molecular organization of cerebellar long-term depression. Nature Reviews Neuroscience, 3, 896-902. (13) Ivry, R. B., Diener, H. C. (1991). Impaired velocity perception in patients with lesions o f the cerebe Ilum. fournal oJ Cognitive Neuroscience, 3, 355-366. (8) Ivy, G. 0., Killackey, H. P. (1981). The antogeny o f the distribution o f callosal projection neurons in the rat parietal cortex. fournal oJ Comparative Neurology, 195, 367-389. (14)

Iwamura, Y., Iriki, A., Tanaka, M. (1994). Bilaterał hand representation in the postcentral somatosensory cortex. Nature, 369, 554-556. (7)

Izquierdo, I. (1995). Role ofthe hippocampus, amygdala, and entorhinal cortex in mernory storage and expression. W: J. L. McGaugh, F. Bermudez-Rattoni, R. A. Prado-Alcala (red.), Plasticity in the central nervous system (s. 41-56). Mahwah, NJ: Erlbaum. (13)

Izquierdo, 1., Medina, J. H. (1995). Correlation between the pharmacology of long-term potentiation and the pharmacology of memory. Neurobiology oJ Learning and Memory, 63, 19-32. (13) Jacobs, B., Schall, M., Scheibel, A. B. (1993). A quantitative dendritic analysis of Wernicke's area in humans: II. Gender, hemispheric, and environmental factors. fournal oJ Comparataive Neurology, 327,97- 111. (5) Jacobs, B., Scheibel, A. B. (1993). A quantitative dendritic analysis of Wernicke's area in humans: I. Lifespan changes. fournal oJ Comparative Neurology, 327, 83-96. (5)

Jacobs, B. L. (1987). How hallucinogenie drugs work. American Scientist, 75, 386-392. (15)

530

Bibliografia

Jacobs, G. D., Snyder, D. (1996). Frontal brain asymmetry predicts affective style in men. Behavioral Neuroscience, 110, 3-6. (15) Jacobs, G. H. (1993). The distribution and nature of colour vision among the mammals. Biological Reviews, 68,413-471. (6) James, L. E., MacKay, D. G. (2001). H. M., word knowledge, and aging: Support for a new theory of longterm retrogracle amnesia. Psychological Science, 12, 485-492. (13) James, W. (1884). What is an emotion? Mind, 9, 188-205. (12) James, W. (1961). Psychology: The brieJercourse. New York: Harper [wyd. pol. (2002). Psychologia. Kurs skrócony. Tłum. Michał Zagrodzki. Warszawa: WN PWN]. (12) Janosik, E. H., Davies, J. L. (1986). Psychiatric mental health nursing. Boston: Jones & Bartlett. (15) Janus, C., Pearson, J., MeLamin, J., Mathews, P. M., Jiang, Y., Schmidt, S. D., Chishti, M. A., Horne, P., Heslin, D., French, J., Mount, H. T. J., Nixon, R. A., Mercken, M., Bergeron, C., Fraser, P. E., St George-Hyslop, P., Westaway, D. (2000). A[3 peptide immunization reduces behavioural impairment and plaques in a model of Alzheimer's disease. Nature, 408, 979-982. (13) Jarrard, L. E., Okaichi, H., Steward, 0., Goldschmidt, R.·B. (1984) .

On the role of hippocampal connections in the performance of place and cue tasks: Comparisons with damage to hippocampus. Behavioral Neuroscience, 98, 946-954. (13)

Jarrold, C., Baddeley, A. D., Hewes, A. K. (1998). Verbal and nonverbal abilities in the Williams syndrome phenotype: Evidence for diverging developmental trajectories. fournal oJ Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplies, 39, 511-523. (14)

Jaskiw, G. E., Weinberger, D. R. (1992). Dopamine and schizophrenia-a cortically corrective perspective. Seminars in the Neurosciences, 4, 179-188. (15) Jenner, A. R., Rosen, G. D., Galaburda, A. M. (1999). Neuronal asymmetries in primary visual cortex of dyslexic and nondyslexic

brains. Annais oJ Neurology, 46, 189-196. (14)

Jentsch, J. D., Redmond, D. E., Jr., Elsworth, J. D., Taylor, J. R., Youngren, K. D., Roth, R. H. (1997). Enduring cognitive deficits and cortical dopamine dysfunction in monkeys after long-term administration o f phencyclidine. Science, 277, 953-955. (15) Jerison, H. J. (1985). Animai intelligence as encephalization. Philosophical Transactions oJ the Royal Society oJ London, B, 308, 21-35. (14)

Jerome, L., Segal, A. (2001). Benefit of long-term stimulants on driving in adults with ADHD. fournal oJ Nervous and Mental Disease, 189, 63-64. (7)

Johansen, J. P., Fields, H. L., Manning, B. H. (2001). The affective comporrent of pain in rodents: Direct evidence for a contribution of the anterior cingulate cortex. Proceedings oJ the National Academy oJ Sciences, USA, 98, 8077-8082. (7)

Johns, T. R., Thesleff, S. (1961). Effects of motor inactivation on the cheruical sensitivity of skeletal muscle. Acta Physiologica Scandinavica, 51, 136-141. (5)

Johnson, E. N., Hawken, M. J., Shapley, R. (2001). The spatial transformation of color in the primary visual cortex o f the macaque monkey. Nature Neuroscience, 4, 409-416. (6)

Johnson, L. C. (1969). Physiological and psychological changes following total sleep deprivation. W: A. Kales (red.), Sleep: Physiology & pathology (s. 206-220). Philadelphia: Lippincott. (9) Johnson, M. H., Posner, M. 1., Rothbart, M. K. (1991). Components ofvisual Orienting in early infancy: Contingency learning, anticipatory looking, and disengaging. fournal oJ Cognitive Neuroscience, 3, 335-344. (6) Johnson, M. T. V., Kipnis, A. N., Coltz, J. D., Gupta, A., Silverstein, P., Zwiebel, F., Ebner, T. J. (1996). Effects o f levodopa and viscosity on the velocity and accuracy o f visually guide d tracking in Parkinson' s disease. Brain, 119, 801-813. (8)

Johnson, S. C., Pinkston, J. B., Bigler, E. D., Blatter, D. D. (1996) . Corpus callosurn morphology in normai controls and traumatic brain injury: Sex differences, mechanisms of in jury, and neuropsychological correlates. Neuropsychology, 10, 408-415. (11) Johnson, W. G., Wildman, H. E. (1983). Influence of external and covert food stimuli on insulin secretion in obese and normai subjects. Behavioral Neuroscience, 97, 1025-1028. (10) Jonas, P., Bischofberger, J., Sandkiihler, J. (1998). Corelease of two fas t neurotransmitters at a central synapse. Science, 281,419-424. (3) Jonas, S. (1995). Prophylactic pharmacologic neuroprotection against focal cerebral ischemia. Annais of the New York Academy of Sciences, 765, 21-25. (5) Jones, C. R., Campbell, S. S., Zone, S. E., Cooper, F., DeSano, A., Murphy, P. J., Jones, B., Czajkowski, L., Ptaćek, L. J. (1999). Familia! advanced sleepphase syndrome: A short-period circadian rhythm variant in humans. Nature Medicine, 5, 1062-1065. (9) Jones, E. G., Pons, T. P. (1998). Thalamic and brainstem contributions to large-scale plasticity of primate somatosensory cortex. Science, 282, 1121-1125. (5) Jones, H. S., Oswald, I. (1968). Two cases of healthy insomnia. Electroencephalography and Clinical Neurophysiology, 24, 378-380. (9) Jones, P. B., Rantakallio, P., Hartikainen, A.-L., Isohanni, M., Sipila, P. (1998). Schizophrenia as a long-term outcome of pregnancy, delivery, and perinatal complications: A 28-year follaw-up o f the 1966 North Finland generał population birth cohort. American fournal of Psychiatry, 155, 355-364. (15) Jordan, H. A. (1969). Voluntary intragastric feeding. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 68, 498-506. (10) Joseph, J. A., Shukitt-Hale, B. , Denisova, N. A., Prior, R. L., Cao, G., Martin, A., Taglialatela, G.,

Bickford, P. C. (1998). Long-term dietary strawberry, spinach, or vitamin E supplementation retards the onset of age-related neuronal signal-transduction and cognitive behavioral deficits. fournal of Neuroscience, 18, 8047-8055. (13) Joyner, A. L., Guillemot, F. (1994). Gene targeting and development of the nervous system. Gurrent Opinionin Neurobiology, 4, 37-42. (4)

Jueptner, M., Weiller, C. (1998). A review of differences between basa! ganglia and cereheHar eontroi o f movements as revealed by functional imaging studies. Brain, 121, 1437-1449. (8) Kaas, J. H. (1983). What, if anything, is SI? Organization of first somatosensory area o f c ort ex. Physiological Reviews, 63, 206-231. (7) Kaas, J. H., Merzenich, M. M., Killackey, H. P. (1983). The reorganization o f somatosensory cortex following peripheral nerve damage in adult and developing mammals. Annual Review of Neuroscience, 6, 325-356. (5) Kaas, J. H., Nelson, R. J., Sur, M., Lin, C.-S., Merzenich, M. M. (1979). Multiple representations of the body within the primary somatosensory cortex of primates. Science, 204, 521-523. (4) Kakei, S., Hoffman, D. S., Strick, P. L. (2001). Direction of action is represented in the ventral premotor cortex. Nature Neuroscience, 4, 1020-1025. (8) Kales, A., Scharf, M. B., Kales, J. D. (1978). Rebound insomnia: A new clinical syndrome. Science, 201, 1039-1041. (9) Kalin, N.H., Shelton, S. E. , Davidson, R. J., Kelley, A. E. (2001). The primate amygdala mediates acute fear but not the behavioral and physiological components of anxious temperament. fournal oJ Neuroscience, 21, 2067-2074. (12) Kamarck, T., Jennings, J. R. (1991). Biobehavioral factors in sudden cardiac death. Psychological Bulletin , 109, 42-75. (12) Kandel, E. R., Schwartz, J. H. (1982). Molecular biology o f learning: Modulation o f trans-

mitter release. Science, 218, 433-443. (13) Kanwisher, N. (2000). Domain specificity in face perception. Nature Neuroscience, 3, 759-763. (6) Kanwisher, N., Wojciulik, E. (2000). Visual attention: Insights from brain imaging. Nature Reviews Neuroscience, 1, 91-100. (6) Kapłan, D. E., Gayan, J., Ahn, J., Won, T.-W. , Pauls, D., Olson, R. K., DeFries, J. C., Wood, F., Pennington, B.. F., Page, G. P., Smith, S. D., Gruen, J. R. (2002). Evidence for linkage and association with reading disability, on 6p21.3-22. American fournal of Human Genetics, 70, 1287-1298. (14) Kapłan , J. R., Muldoon, M. F., Manuck, S. B. , Mann, J. J. (1997). Assessing the observed relationship between low cholesterol and violence-related mortality. Annais of the New York Academy of Sciences, 836, 57-80. (12) Kapur, S., Zipusky, R., Jones, C., Shammi, C. S., Remington, G. , Seeman, P. (2000). A positron emission tomography study of quetiapine in schizophrenia. Archives of GeneruJ Psychiatry, 57, 553-559. (15) Karlsson, P., Farde, L., Halldin, C., Sedvall, G. (2002). PET study of Dl dopamine receptor binding in neuroleptic-naive patients with schizophrenia. American fournal of Psychiatry, 159, 761-767. (15) Karmiloff-Smith, A., Tyler, L. K., Voice, K. , Sims, K., Udwin, 0., Howlin, P., Davies, M. (1998). Linguistic dissociations in Williams syndrome: Evaluating receptive syntax in on-line and off-line tasks. Neuropsychologia, 36, 343-351. (14) Karnath, H.-0., Ferber, S., Himmelbach, M. (2001). Spatial awareness is a function o f the temporai not the posterior parietal lobe. Na tu re, 411, 950-953. (7) Karnath, H.-0., Himmelbach, M. , Rordan, C. (2002). The subcortical anatomy o f human spatial neglect: Putamen, caudate nucleus and pulvinar. Brain, 125, 350-360. (7)

Karrer, T ., Bartoshuk, L. (1991). Capsaicin desensitization and

Bibliografia

531

recovery on the human tongue. Physiology & Behavior, 49, 757-764. (7)

Kasai, T., Marotami, T. (2001). Event-related brain potentials during selective attention to depth and form in global stereopsis. Vision Research, 41, 1379-1388. (6)

Katkin, E. S., Wiens, S., Óhman, A. (2001). Nonconscious fear conditioning, visceral perception, and the development of gut feelings. Psychological Science, 12, 366-370. (12)

Kawasaki, H., Adolphs, R., Kaufman, 0., Damasio, H. , Damasio, A. R. , Granner, M., Bakken, H., Hori, T., Howard, M. A., III. (2001). Single-neuron responses to emotional visual stimuli recorded in human ventral prefrontal cortex. Nature Neuroscience, 4, 15-16.

(l) Kendler, K. S., Gardner, C. 0., Prescott, C. A. (1999). Clinical characteristics o f major depression that predict risk of depression in relatives. Archives of General Psychiatry, 56, 322-327. (15) Kendler, K. S., Myers, J., Prescott, C. A. , Neale, M. C. (2001). The genetic epidemiology o f irrational fears and phobias in men. Archives of General Psychiatry, 58, 257-265. (12)

(12)

Kaye, W. H., Berrettini, W., Gwirtsman, H. , George, D. T. (1990). Altered cerebrospinal fluid neuropeptide Y and peptide YY immunoreactivity in anorexia and bulimia nervosa. Archives of General Psychiatry, 47, 548-556. (lO)

Kaye, W. H. , Frank, G. K., Meltzer, C. C. , Price, J. C., McConaha, C. W., Crossan, P. J., Klump, K. L., Rhodes, L. (2001). Altered serotonin ZA receptor activity in women who have recovered from bulimia nervosa. American fournal ofPhysiology, 158,1152-1155. (10) Keefe, F. J., France, C. R. (1999). Pain: Biopsychosocial mechanisms and management. Gurrent Directions in Psychological Science, 8, 137-141. (7) Keele, S. W., Ivry, R. (1990). Does the cereheHum provide a caroman computation for diverse tasks? Annais of the New York Academy of Sciences, 608, 179- 207. (8) Keenan, P. A., Ezzat, W. H., Ginsburg, K., Moore, G. J. (2001). Prefrontal cortex as the site of estrogen' s effect on cognition. Psychoneuroendocrinology, 26, 577-590. (11) Kellar, K. J., Stockmeier, C. A. (1986). Effects of electroconvulsive shock and serotonin axon lesions

532

on beta-adrenergie and serotonin-Z receptors in rat brain. Annais of the New York Academy of Sciences, 462, 76-90. (15) Kendler, K. S. (1983). Overview: A current perspective on twin studies of schizophrenia. American fournal of Psychiatry, 140, 1413-1425. (15) Kendler, K. S. (2001) . Twin studies o f psychiatrie illness. Archives of General Psychiatry, 58, 1005-1014.

Bibliografia

Kendler, K. S., Thornton, L. M., Gilman, S. E. , Kessler, R. C. (2000). Sexual orientation in a U.S. national sarople of twin and nontwin sibling pairs. American fournal of Psychiatry, 157, 1843-1846. (11)

Kennard, C., Lawden, M., Morland, A. B. , Ruddock, K. H. (1995). Colaur identification and colaur eonstancy are impaired in a patient with incomplete achromatopsia associated with prestriate cortical lesions. Proceedings of the Royal Society of London, B, 260, 169-175. (6)

Kennard, M. A. (1938). Reorganization of motor function in the cerebral cortex of monkeys deprived of motor and premotor areas in infancy. Journal of Neurophysiology, 1, 477-496. (5) Kennerley, S. W., Diedrichsen, J., Hazeltine, E., Semjen, A., Ivry, R. B. (2002). Callasotomy patients exhibit temporał uncoupling during continuous bimanual movements. Nature Neuroscience, 5, 376-381. (14)

Kennett, S., Eimer, M. , Spence, C. , Driver, J. (2001). Tactile-visual links in exogenous spatial attention under different postures: Convergent evidence from psychophysics and ERPs. fournal of

Gognitive Neuroscience, 13, 462-478. (7)

Kenrick, D. T. (2001). Evolutionary psychology, cognitive science, and dynamical systems: Building an integrative paradigm. Gurrent Directions in Psychological Science, 10, 13-17. (11) Kerr, D. S., Abraham, W. C. (1995). Cooperative interactions among afferents govern the induction of homosynaptic long-term depression in the hippocampus. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 92, 11637-11641. (13) Kesner, R. P., Gilbert, P. E., Barua, L. A. (2002). The role of the hippocampus in meaning for the temporał order of a sequence o f odors. Behavioral Neuroscience, 116, 286-290. (13)

Kesslak, J. P., So, V., Choi, J., Cotman, C. W., Gomez-Pinilla, F. (1998). Learning upregulates brainderived neurotrophic factor messenger ribonucleic acid: A mechanism to facilitate encoding and circuit maintenance? BahavioraJ Neuroscience, 112, 1012-1019. (5) Kety, S. S., Wender, P. H., Jacobson, B., Ingraham, L. J., Jansson, L., Faber, B., Kinney, D. K. (1994). Mental illness in the biological and adoptive relatives of schizophrenic adoptees. Archives of General Psychiatry, 51,442-455. (15) Keverne, E. B. (1999). The vomeronasal organ. Science, 286, 716-720. (7)

Kiecolt-Glaser, J. K., Glaser, R. (1993). Mind and immunity. W: D. Goleman, J. Gurin (red.). Mind/body medicine (s. 39-61). Yonkers, NY: Consumer Reports Books. (12) Kiecolt-Glaser, J. K., Newton, T. L. (2001). Marriage and health: His and bers. Psychological Bulletin, 127, 472-503 . (12) Kikuchi-Yorioka, Y., Sawaguchi, T. (2000). Parallel visuospaHal and audiospatial working mernory processes in the monkey dorsolaterał prefrontal cortex. Nature Neuroscience, 3, 1075-1076. (13) Killackey, H. P., Chałupa, L. M. (1986). Ontogenetic change in the distribution of callosal projection neurons in the postcentral gyrus of the fetal rhesus monkey. fournal of

Comparative Neurology, 244, 331-348. (14)

Killeffer, F. A., Steru, W. E. (1970). Chronic effects o f hypothalamic injury. Archives of Neurology, 22, 419-429. (10)

Kim, J.-H., Auerbach, J. M., Rodriguez-Gómez, J. A., Velasco, 1., Gavin, D., Lumelsky, N., Lee, S. H., Nguyen, J., Sanchez-Pernaute, R., Bankiewicz, K, McKay, R. (2002). Dopamine neurons derived from embryonic stem cells function in an animai model of Parkinson's disease. Nature, 418, 50-56. (8) Kim, Y.-H., Park, J.-H., Hong, S. H., Koh, J.-Y. (1999). Nonproteolytic neuroprotection by human recombinant tissue plasminogen activator. Science, 284, 647-650. (5) Kimura, D., Hampson, E. (1994). Cognitive pattern in men and women is influenced by fluctuations in sex hormones. Gurrent Directions in Psychological Science, 3, 57-61. (11) Kindon, H. A., Baum, M. J., Paredes, R. J. (1996). Medial preoptic/anterior hypothalamic lesions induce a female-typical profile of sexual partner preference in małe ferrets. Hormones and Behavior, 30, 514-527. (11)

King, B. M., Smith, R. L., Frohman, L. A. (1984). Hyperinsulinemia in rats with ventromedial hypothalamic lesions: Role of hyperphagia. Behavioral Neuroscience, 98, 152-155. (10) King, M., Su, W., Chang, A. , Zuckerman, A., Pasternak, G. W. (2001). Transport of opioids from the brain to the periphery by P-glycoprotein: Peripheral actions of central drugs. Nature Neuroscience, 4, 268-274. (2)

Kingstone, A. , Gazzaniga, M. S. (1995). Subcortical transfer of high er order information: More illusory than real? Neuropsychology, 9, 321-328. (14) Kinnamon, J. C. (1987). Organization and innervation of taste buds. W: T. E. Finger, W. L. Silver (red.), Neurobiology of taste and smell (s. 277- 297). New York: Wiley. (7)

Kinomura, S., Larsson, J. , Gulyas, B., Roland, P. E. (1996). Activation by attention o f the human reticular formation and thalamic intralaminar nuclei. Science, 271, 512-515. (9)

Kinsbourne, M., McMurray, J. (1975). The effect of cerebral dominance on time sharing between speaking and tapping by preschool children. Child Development, 46, 240-242. (14) Kinsey, A. C., Pomeroy, W. B., Martin, C. E. (1948). Sexual behavior in the human maJe. Philadelphia: Saunders. (11) Kinsey, A. C., Pomeroy, W. B., Martin, C. E., Gebhard, P. H. (1953). Sexual behavior in the human female. Philadelphia: Saunders. (11) Kiriakakis, V., Bhatia, K. P. , Quinn, N. P., Marsden, C. D. (1998). The natural history of tardive dyskinesia: A long-term foliow-up study of 107 cases. Brain, 121, 2053-2066. (15)

Kirkpatrick, P. J., Smielewski, P., Czosnyka, M., Menon, D. K., Pickard, J. D. (1995). Near-infrared spectroscopy in patients with head injury. Journal of Neurosurgery, 83, 963-970. (5) Kirkwood, A., Lee, H.-K., Bear, M. F. (1995). Co-regulation of long-term potentiation and experience-dependent synaptic plasticity in visual cortex by age and experience. Nature, 375, 328-331. (6) Kiyashchenko, L. 1., Mileykovskiy, B. Y., Maidment, N., Lam, H. A., Wu, M.-F., John, J., Peever, J., Siegel, J. M. (2002). Release of hypocretin (orexin) during waking and sleeping states. Journal of Neuroscience, 22, 5282-5286. (9) Klein, D. F. (1993). False suffocation alarms, spontaneous panics, and related conditions. Archives of General Psychiatry, 50, 306-317. (12)

Kleindienst, N., Greil, W. (2000). Differential efficacy of lithium and carbamazepine in the prophylaxis of bipolar disorder: Results ofthe MAP study. Neuropsychobiology, 42(Suppl. 1), 2-10. (15) Kleitrnan, N. (1963). Sleep and wakefulness. Chicago: University of Chicago Press. (9)

Kliewer, S. A., Willson, T. M. (2002) . Regulation of xenobiotic and bile acid metabolism by the nuclear pregnane X receptor. fournal of Lipid Research, 43, 359- 364. (15)

Klingberg, T., Forssberg, H., Westerberg, H. (2002). lncreased brain activity in frontal and parietal cortex underlies the development of visuospaHal working mernory capacity during childhood. f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 14, 1-10. (13) Klingberg, T., Hedehus, M., Tempie, E., Salz, T., Gabrielli, J. D. E., Moseley, M. E., Poldrack, R. A. (2000). Microstructure of temporoparietal white matter as a basis for reading ability: Evidence from diffusion tenser magnetic resorrance imaging. Neuron, 25, 493-500. (14)

Kluger, M. J. (1991). Fever: Role of pyragens and cryogens. Physiological Reviews, 71, 93-127. (10) Kliiver, H. , Bucy, P. C. (1939). Preliminary analysis of functions of the temporallobes in monkeys. Archives of Neurology and Psychiatry, 42, 979-1000. (4) Knecht, S., Floel, A., Driiger, B., Breitenstein, C., Sommer, J., Henningsen, H., Ringelstein, E. B., Pascual-Leone, A. (2002). Degree of language lateralization determines susceptibility to unilateral brain lesions. Nature Neurosci-ence, 5, 695-699. (14)

Knoll, J. (1993). The pharmacological basis o f the beneficial effects of (2) deprenyl (selegiline) in Parkinson's and Alzheimer's diseases. Journal of Neural Transmission, (Suppl. 40), 69-91. (8)

Koch, C. , Crick, F. (2001). The zombie within. Nature, 411,893. (1) Kodama, J., Fukushima, M., Sakata, T. (1978). Impaired taste discrimination against quinine following chronic administration o f theophylline in rats. Physiology & Behavior, 20, 151-155. (7) Koechlin, E., Corrado, G., Pietrini, P., Grafrnan, J. (2000). Dissociating the role o f the medial and lateral anterior prefrontal cortex in human planning. Proceedings of the National

Bibliografia

533

Academy of Sciences, USA , 97, 7651-7656. (8) Koepp , M. J., Gunn, R. N., Lawrence, A. D., Cunningham, V. J., Dagher, A., Jones, T., Brooks, D. J., Bench, C. J., Grasby, P. M. (1998). Evidence for striatal dopamine release during a video game. Nature, 393, 266-268. (15) Kolb, B., C6te, S., Ribeiro-da-Silva, A., Cuello, A. C. (1997). Nerve growth factor treatment prevents dendritic atrophy and promotes recovery of function after cortical injury. Neuroscience, 76, 1139-1151. (5, 8) Kolb, B., Gorny, G., C6te, S., Ribeiro-da-Silva, A., Cuello, A. C. (1997). Nerve growth factor stimulates growth of cortical pyramidal neurons in young adult rats. Brain Research, 751, 289-294. (5) Kolb, B., Holmes, C. (1983). Neonatal motor cortex lesions in the rat: Absence of sparing of motor behaviors and impaired spatiallearning eonemrent with abnormal cerebral morphogenesis. Behavioral Neuroscience, 97, 697-709. (5) Kolb, B., Sutherland, R. J., Whishaw, l. Q. (1983). Abnormalities in cortical and subcortical morphology after neonatal neocorticallesions in rats. Experimental Neurology, 79, 223-244. (5) Komisaruk, B. R., Adler, N. T., Hutchison, J. (1972). Genital sensory field: Enlargement by estrogen treatment in female rats. Science, 178, 1295-1298. (11) Komura, Y., Tamura, R., Uwano, T ., Nishijo, H., Kaga, K., Ono, T. (2001). Retrospective and prospective coding for predicted reward in the sensory thalamus. Nature , 412, 546-549. (4) Kong, J., Shepel, P. N., Holden, C. P., Mackiewicz, M., Pack, A. 1., Geiger, J. D. (2002). Brain glycogen decreases with increased periods o f wakefulness: Implications for homeostatic drive to sleep. fournal of Neuroscience, 22, 5581-5587. (9) Konishi, M. (1995) . Neural mechanisms of auditory image formation. W: M. S. Gazzaniga (red.),

534

Bibliografia

The cognitive neurosciences (s. 269-277). Cambridge, MA: MIT Press. (7) Konishi, S., Nakajima, K. , Uchida, l. , Kameyama, M., Nakahara, K., Sekihara, K., Miyashita, Y. (1998). Transient activation of inferior prefrontal cortex during cognitive set shifting. Nature Neuroscience, 1, 80-84. (15) Korchmaros, J. D., Kenny, D. A. (2001). Emotional closeness as a mediator o f the effect of genetic relatedness on altruism. Psychological Science, 12, 262-265. (l) Kordower, J. H., Embarg, M. E., Bloch, J., Ma, S. Y., Chu, Y., Leventhal, L., McBride, J., Chen, E.-Y., Palfi, S., Roitberg, B. Z., Brown, W. D., Holden, J. E., Pyzalski, R., Taylor, M. D., Carvey, P., Ling, Z. D., Trono, D., Hantraye, P., Deglon, N., Aebischer, P., (2000). Neurodegeneration prevented by lentiviral vector clelivery o f GDNF in primate models o f Parkinson's disease. Science, 290, 767-773. (8) Korenberg, J. R., Chen, X.-N., Hirota, H., Lai, Z., Bellugi, U., Burian, D., Roe, B., Matsuoka, R. (2000). VI. Genorne structure and cognitive map o f Williams syndrome. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 12(Suppl.), 89-107. (14) Kornhuber, H. H. (1974). Cerebral cortex, cerebellum, and basal ganglia: An introduction to their motor functions. W: F. O. Schmitt, F. G. Warden (red.), The neurosciences: Third study program (s. 267-280). Cambridge, MA: MIT Press. (8) Kosslyn, S. M., Ganis, G., Thompson, W. L. (2001). Neural foundations of imagery. Nature Reviews Neuroscience, 2, 635-642. (6) Kosslyn, S. M., Pascual-Leone, A., Felician, 0., Camposano, S., Kennan, J. P., Thompson, W. L., Ganis, G., Sukel, K. E., Alpert, N. M. (1999). The role of area 17 in visual imagery: Convergent evidence from PET and rTMS. Science, 284, 167-170. (6) Kostrzewa, R. M. (1995). Dopamine receptor supersensitivity. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 19, 1- 17. (5)

Kourtzi, Z. , Kanwisher, N. (2000). Activation in human MT/MST by static images with implied motion. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 12, 48-55. (6) Kozloski, J., Hamzei-Sichani, F., Yuste, R. (2001). Stereotyped position of ]ocal synaptic targets in neocortex. Science, 293, 868-872. (5)

Kraly, F. S., Kim, Y.-M., Dunham, L. M., Tribuzio, R. A. (1995). Drinking after intragastric NaCl without increase in systemie plasma osmolality in rats. American fournal of Physiology, 269, R1085-R1092. (10) Kriiuchi, K., Cajochen, C., Werth, E., Wirz-Justice, A. (1999). Warm feet promate the rapid onset of sleep. Nature, 401, 36-37. (9)

Kreitzer, A. C., Carter, A. G., Regehr, W. G. (2002). Inhibition o f interneuron firing extends the spread of endocannabinoid signaling in the cerebellum. Neuron, 34, 787-796. (15) Kreitzer, A. C., Regehr, W. G. (2001). Retrogracle inhibition of presynaptic calcium influx by endogenous cannabinoids at excitatory synapses onto Purkinje cells. Neuron , 29, 717-727. (15) Kropotov, J. D. , Etlinger, S. C. (1999). Selection of actions in the basal ganglia-thalamocortical circuits: Review and model. International fournal of Psychophysiology, 31, 197-217. (8) Kruesi, M. J. P., Hibbs, E. D., Zahn, T. P., Keysor, C. S., Hamburger, S. D., Bartka, J. J., Rapaport, J. L. (1992). A 2-year prospective follow-up of children and adolescents with disruptive behavior disorders. Archives of Genera l Psychiatry, 49, 429-435. (12) Krupa, D. J., Thompson, J. K., Thompson, R. F. (1993). Localization of a mernory trace in the mammalian brain. Science, 260, 989-991. (13) Kruzich, P. J., Congleton, K. M., See, R. E. (2001). Conditioned reinstatement of drug-seeking behavior with a discrete compound stimulus classically conditioned with intravenous cocaine. Behavioral Neuroscience, 115, 1086- 1092. (15)

Kubler, A., Kotchoubey, B. , Kaiser, J., Wolpaw, J. R., Birbaumer, N. (2001). Brain-computer communication: Unlocking the locked-in. Psychological Bulletin, 127, 358-375. (12) Kubota, Y., Sato, W., Murai, T., Toichi, M., Ikeda, A., Sengoku, A. (2000). Emotional cognition without awareness after unilateral temporallobectomy in humans. fournal of Neuroscience, 20, RC97, 1-5. (12) Kujala, T., Myllyviita, K. , Tervaniemi, M., Alho, K., Kallio, J. , Naatanen, R. (2000). Basic auditory dysfunction in dyslexia as demonstrated by brain activity measurements. Psychophysiology, 37, 262-266. (14) Kupfermann, I., Castellucci, V., Pinsker, H., Kandel, E. (1970). Neuronal correlates o f habituation and dishabituation of the gill withdrawal reflex in Aplysia. Science, 167, 1743-1745. (13) Kurahashi, T., Lowe, G., Gołd, G. H. (1994). Suppression of odorant responses by odorants in olfactory receptor cells. Science, 265, 118-120. (7) Kuypers, H. G. J. M. (1989). Motor system organization. W: G. Adelman (red.), Neumscience year (s. 107-110). Boston: Birkhauser. (8) Kwon, J. S., McCarley, R. W., Hirayasu, Y. , Anderson, J. E., Fischer, I. A., Kikinis, R., Jolesz, F. A., Shenton, M. E. (1999). Left planurn ternporale volume reduction in schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 56, 142-148. (15) LaBar, K. S. , Phelps, E. A. (1998). Arousal-mediated mernory consolidation: Role of the media! temporallobe in humans. Psychological Science, 9, 490-493. (13) Laburn, H. P. (1996). How does the fetus cope with thermal challenges? News in Physiological Sciences, 11, 96-100. (15) Lacreuse, A., Verreault, M. , Herndon, J. G. (2001). Fluctuations in spatial recognitionmernory across the menstrual cycle in femałe rhesus monkeys. Psychoneuroendocrinology, 26, 623-639. (11)

Laeng, B., Caviness, V. S. (2001). Prosopagnosia as a deficit in encoding curved surfaces. fournal of Cognitive Neuroscience, 13, 556-576. (6) LaHoste, G. J., Marshall, J. F. (1989). Non-additivity of D2 receptor proliferation induced by dopamine denervation and chronic selective antagonist administration: Evidence from quantitative autoracliography indicates a single mechanism of action. Brain Research, 502, 223-232. (5) Lai, C. S. L. , Fisher, S. E., Hurst, J. A., Vargha-Khadem, F., Monaco, A. P. (2001). A forkhead-domain gene is mutated in a severe speech and language disorder. Nature, 413, 519-523. (14) Lake, R. l. E., Eaves, L. J., Maes, H. H. M., Heath, A. C., Martin, N. G. (2000). Furtber evidence against the environmental transmission of individual differences in neuroticism from a collaborative study of 45,850 twins and relatives on two continents. Behavior Genetics, 30, 223-233. (1) Lam, H.-M., Chiu, J., Hsieh, M.-H., Meisel, L., Oliveira, I. C., Shin, M., Coruzzi, G. (1998). Glutamatereceptor genes in plants. Nature, 396, 125-126. (3) Lambie, J. A., Marcel, A. J. (2002). Consciousness and the varieties of emotion experience: A theoretical framework. Psychological Review, 109, 219-259. (7) Land, E. H., Hubel, D. H., Livingstone, M. S., Perry, S. H., Burns, M. M. (1983). Colour-generating interactions across the corpus callosum. Nature, 303, 616-618. (6) Landis, D. M. D. (1987). Initial junctions between developing paraHel fibers and Purkinje cells are different from mature synaptic junctions. fournal of Comparative Neurology, 260, 513-525. (3) Lang, P. J. (1994). The varieties of emotional experience: A meditation on James-Lange theory. Psychological Review, 101, 211-221. (12) Lang, R. A., Flor-Henry, P., Frenzel, R. R. (1990). Sex hormone profiles in pedophilic and incestuous men. Annais of Sex Research, 3, 59-74. (11)

Lappalainen, J., Kranzler, H. R., Malison, R., Price, L. H., Van Dyck, C., Rosenheck, R. A., Cramer, J. , Southwick, S., Charney, D., Krystal, J., Gelernter, J. (2002). A functional neuropeptide Y Leu 7 Pro polymorphism associated with alcohol dependence in a large population sample from the United States. Archives of General Psychiatry, 59, 825-831. (15) Lashley, K. S. (1929). Brain mechanisms and intelligence. Chicago: University of Chicago Press. (13) Lashley, K. S. (1930). Basicneural mechanisms in behavior. Psychological Review, 37, 1-24. Lashley, K. S. (1950). In search of the engram. Symposia of the Society for Experimental Biology, 4, 454-482. (13) Lassonde, M., Bryden, M. P., Demers, P. (1990). The corpus callosurn and cerebral speech lateralization. Brain and Language, 38, 195-206. (14) Laurent, J.-P., Cespuglio, R. , Jouvet, M. (1974). Delimitation des voies ascendantes de l'activite pontogeniculo-occipitale chez le chat. Brain Research, 65, 29-52. (9) Laureys, S., Lemaire, C., Maquet, P. , Phillips, C. , Franek, G. (1999). Cerebral metabolism during vegetative state and after recovery to consciousness. fournal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 67, 121. (7) Lavin, J. H., Wittert, G., Sun, W.-M., Horowitz, M., Morley, J. E., Read, N. W. (1996). Appetite regulation by carbohydrate: Role of blood glucose and gastrointestinal hormones. American fournal of Physiology, 271, E209-E214. (10) Le Grand, R., Mondloch, C. J., Maurer, D. , Brent, H. P. (2001). Early visual experience and face processing. Nature, 410, 890. (6) LeDoux, J. (1996). The emotional brain. New York: Simon, Schuster [wyd. pol. (2000). Mózg emocjonalny: tajemnicze podstawy życia emocjonalnego. Tłum. Andrzej Jankowski. Poznań: Media Rodzina]. (12) LeDoux, J. E., Iwata, J., Cicchetti, P., Reis, D. J. (1988). Different projections of the central amygdaloid nucleus mediate autonomie and

Bibliografia

535

behavioral correlates of conditioned fear. fournal of Neuroscience, 8, 2517-2529. (12) Lee, J.-M., Zipfel, G. J., Choi, D. W. (1999). The changing landscape of ischaemic brain in jury mechanisms. Nature, 399(Suppl.). A7-A14. (5) Lee, Y., Walker, D., Davis, M. (1996). Lack of a temporał gradient of retrogracle amnesia following NMDA-induced lesions of the basolaterał amygdala assessed with the fear-potentiated startle paradigm. Behavioral Neuroscience, 110,836-839. (12) Leff, J., Wig, N. N., Chosh, A., Bedi, H. , Menon, D. K., Kuipers, L., Korten, A., Ernberg, G., Day, R., Sartorius, N., Jablensky, A. (1987). Expressed emotion and schizophrenia in North India: III. Influence of relatives' expressed emotion on the course of schizophrenia in Changigarh. British fournal of Psychiatry, 151, 166-173. (15) Lehky, S. R. (2000). Deficits in visual feature binding under isoluminant conditions. fournal of Cognitive Neuroscience, 12, 383-392. (4) Lehman, C. D., Bartoshuk, L. M., Catalanotto, F. C., Kveton, J. F., Lowlicht, R. A. (1995). Effect of anesthesia o f the ch orda tympani nerve on taste perception in humans. Physiology & Behavior, 57, 943-951. (7) Lehrman, D. S. (1964). The reproductive behavior of ring doves. Scientific American, 211(5), 48-54. (11)

Leibowitz, S. F., Alexander, J. T. (1991). Analysis of neuropeptide Y-induced feeding: Dissociation of Y1 and Y2 receptor effects on natura! mea! patterns. Peptides, 12, 1251-1260. (10) Leibowitz, S. F., Hammer, N. J., Chang, K. (1981). Hypothalamic paraventricular nucleus lesions procluce overeating and obesity in the rat. Physiology & Behavior, 27, 1031- 1040. (10) Leibowitz, S. F., Hoebel, B. G. (1998). Behavioral neuroscience of obesity. W: G. A. Bray, C. Bouchard, P. T. James (red.), Handbook of obesity (s. 313- 358). New York: Dekker. (10)

536

Bibliografia

Lein, E. S., Shatz, C. J. (2001). Neurotrophins and refinement of visual circuitry. W: W. M. Cowan, T. C. Siidhof, C. F. Stevens (red.), Synapses (s. 613-649). Baltimore: Johns Hopkins University Press. (6) Leinders-Zufall, T., Lane, A. P. , Puche, A. C., Ma, W., Novotny, M. V., Shipley, M. T., Zufall, F. (2000). Ultrasensitive pheromone detection by mammalian vomeronasal neurons. Nature, 405, 792-796. (7) Lenhart, R. E., Katkin, E. S. (1986) . Psychophysiological evidence for cerebrallaterality effects in a highrisk sample of students with subsyndromal bipolar depressive disorder. American f o urna] of Psychiatry, 143, 602-607. (15) Lenneberg, E. H. (1969). On explaining language. Science, 164, 635-643. (14) Lennie, P. (1998) . Singleunitsand visual cortical organization. Perception, 27, 889-935. (6) Lenz, F. A., Był, N. N. (1999). Reorganization in the cutaneous core of the human thalamic principal somatic sensory nucleus (ventral caudal) in patients with dystonia. fournal of Neurophysiology, 82, 3204-3212. (5) Leonard, C. M., Lombardino, L. J., Mercado, L. R., Browd, S. R., Breier, J. 1., Agee, O. F. (1996). Cerebral asymmetry and cognitive development in children: A magnetic resonance imaging study. Psychological Science, 7, 89-95. (14) Leopold, D. A., Logothetis, N. K. (1996). Activity changes in early visual cortex reflect monkeys' percepts during binocular rivalry. Nature, 379, 549-553. (6) Lerer, B., Shapira, B. (1986). Neurochemical mechanisms of mood stabiłization. Annais of the New York Academy of Sciences, 462, 367-375. (15) Lerman, S. E., McAleer, l. M., Kapłan, G. W. (2000). Sex assignment in cases of ambiguous genitalia and its outcome. Urology, 55, 8-12. (11) Leshem, M. (1999). The antogeny of salt hunger in the rat. Neumscien ce and Biobehaioral Reviews, 23, 649- 659. (10)

Lesse, S. (1984). Psychosurgery. American fournal of Psychotherapy, 38, 224-228. (4) Lester, B. M., LaGasse, L. L. Seifer, R. (1998). Cocaine exposure and children: The meaning of subtle effects. Science, 282, 633-634. (5) Lettvin, J. Y., Maturana, H. R., McCulloch, W. S., Pitts, W. H. (1959). What the frog's eye tells the frog's brain. Proceedings ofthe Institute of Radio Engineers, 47, 1940-1951. (7) Leung, H.-C., Gore, J. C., GoldmanRakic, P. S. (2002). Sustained mnemonic response in the human middle frontal gyrus during online storage of spatial memoranda. fournal of Cognitive Neuroscience, 14, 659-671. (13) LeVay, S. (1991) . A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. Science, 253, 1034-1037. (4, 11) LeVay, S. (1993). The sexual brain. Cambridge, MA: MIT Press. (11) Levenson, R. W., Oyama, O. N., Meek, P. S. (1987). Greater reinforcement from aleobol for those at risk: Parental risk, personality risk, and sex. fournal of Abnormal Psychology, 96, 242-253. (15) LeVere, N. D., LeVere, T. E. (1982). Recovery o f function after brai n damage: Support for the compensation theory of the behavioral deficit. Physiological Psychology, 10, 165-174. (5) LeVere, T. E. (1975). Neural stability, sparing and behavioral recovery following brain damage. Psychological Review, 82, 344-358. (5) LeVere, T. E. (1980). Recovery of function after brain damage: A theory o f the behavioral defleit. Physiological Psychology, 8, 297-308. (5) LeVere, T. E. (1993). Recovery of function after brain damage: The effects o f nimodipine on the chronic behavioral deficit. Psychobiology, 21, 125-129. (5) LeVere, T. E., Ford, K., Sandin, M. (1992). Recovery of function after brai n damage: The benefits of diets supplemented with the calcium channel blocker nimodipine. Psychobiology, 20, 219-222. (5)

LeVere, T. E., Morlock, G. W. (1973) . Nature of visual recovery following posterior neodecortication in the hooded rat. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 83, 62-67. (5) Levi-Montalcini, R. (1987). The nerve growth factor 35 years later. Science, 237, 1154-1162. (5) Levi-Montalcini, R. (1988). In praise ofimperfection. New York: Basic Books. (5) Levin, B. E. (2000). Metabalie imprinting on genetically predisposed neural circuits perpetuates obesity. Nutrition, 16, 909-915. (10) Levin, E. D., Rose, J. E. (1995). Acute and chronic nicotine interactions with dopamine systems and working mernory performance. Annais of the New York Academy of Sciences, 757, 245-252. (15) Levinson, D. F., Holmans, P. A. , Leurent, C., Riley, B., Pulver, A. E., Gejman, P. V., Schwab, S. G. , Williams, N. M., Owen, M. J., Wildenauer, D. B., Sanders, A. R., Nestadt, G., Mowry, B. J., Wormley, B. , Bauche, S., Soubigou, S., Ribble, R., Nertney, D. A., Liang, K. Y., Martinolich, L., Maier, W., Norton, N., Williams, H., Albus, M., Carpenter, E. B., deMarchi, N., Ewen-White, K. R., Walsh, D., Jay, M., Deleuze, J.-F., O'Neill, F. A., Papadimitrou, G., Weilbaecher, A., Lerer, B., O'Donovan, M. C., Dikeos, D., Silverman, J. M., Kendler, K. S., Mallet, J., Crowe, R. R., Walters, M. (2002). No major schizophrenia locus detected on chromosame 1q in a large multicenter sample. Science, 296, 739-741. (15) Levinson, D. F. , Mahtani, M. M., Nancarrow, D. J., Brown, D. M., Kruglyak, L., Kirby, A., Hayward, N. K., Crowe, R. R., Andreasen, N. C., Black, D. W. , Silverman, J. M., Endicott, J., Sharpe, L., Mohs, R. C., Siever, L. J., Walters, M. K., Lennon, D. P., Jones, H. L., Nertney, D. A., Daly, M. J., Gladis, M., Mowry, B. J. (1998). Genorne scan of schizophrenia. American f ourna] of Psychiatry, 155, 741-750. (15) Levitin, D. J., Bellugi, U. (1 998). Musical abilities in individuals with Williams syndrome. Musie Perception, 15, 357-389. (14)

Levitt, R. A. (1975) . Psychopharmacology. Washington, DC: Hemisphere. (15) Levitt-Gilmour, T. A., Salpeter, M. M. (1986). Gradient of extrajunctional acetylcholine receptors early after denervation of mammalian muscle. fournal of Neuroscience, 6, 1606-1612. (5) Levitzki, A. (1988). From epinephrine to cyclic AMP. Science, 241, 800-806. (3) Levivier, M., Przedborski, S., Bencsics, C., Kang, U. J. (1995). Intrastriatal implantation of fibroblasts genetically engineered to procluce brain-derived neurotrophic factor prevents degeneration of dopaminergic neurons in a rat model of Parkinson's disease. fournal of Neuroscience, 15, 7810-7820. (5) Levy, J., Heller, W., Banich, M. T., Burton, L. A. (1983). Asymmetry of perception in free viewing o f chimeric faces. Brain and Cognition, 2, 404-419. (14) Lewis, D. A. (1997). Development of the prefrontal cortex during adolescence: Insights into vulnerable neural circuits in schizophrenia. Neuropsychopharmacology, 16, 385-398. (5, 15) Lewis, E. R., Everhart, T . E., Zeevi, Y. Y. (1969). Studying neural organization in Aplysia with the scanning electron microscope. Science, 165, 1140-1143. (3) Lewis, V. G., Money, J., Epstein, R. (1968). Concordance of verbal and nonverbal ability in the adrenogenital syndrome. fohns Hopkins Medical fournal, 122, 192-195. (11) Lewy, A. J., Bauer, V. K., Cutler, N. L., Sack, R. L. , Ahmed, S., Thomas, K. H., Blood, M. L., Jackson, J. M. L. (1998). Morning vs. evening light treatment o f patients with winter depression. Archives of General Psychiatry, 55, 890-896. (15) Li, H., Chen, A., Xing, G., Wei, M.-L., Rogawski, M. A. (2001). Kainate receptor-mediated heterosynaplic facilitation in the amygdala. Nature Neuroscience, 4, 612-620. (13) Li, S.-H., Cheng, A. L. , Li, H., Li, X.-J. (1999). Cellular defects and altered gene expression in PC12

cells stably expressing mutant huntingtin. fournal of Neuroscience, 19, 5159-5172. (8) Lieberman, J., Chakos, M., Wu, H., Alvir, J., Hoffman, E., Robinson, D., Bilder, R. (2001). Longitudinal study o f brai n morphology in first episode schizophrenia. Biological Psychiatry, 49, 487-499. (15) Lilenfeld, L. R., Kaye, W. H., Greeno, C. G., Merikangas, K. R., Plotnicov, K., Pollice, C. , Rao, R., Strober, M., Bulik, C. M., Nagy, L. (1998). A controlled famiły study of anorexia nervosa and bulimia nervosa. Archives of General Psychiatry, 55, 603-610. (10) Lim, K. 0., Adalsteinsson, E., Spielman, D., Sullivan, E. V., Rosenbloom, M. J., Pfefferbaum, A. (1998). Proton magnetic resonance spectrascapie imaging of cortical gray and white matter in schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 55, 346-352. (15) Lin, J.-S., Hau, Y., Sakai, K., Jouvet, M. (1996). Histaminergic descending inputs to the mesopontine tegmentum and their role in the eontroi of cortical activation and wakefulness in the cat. fournal of Neuroscience, 16, 1523-1537. (9) Lin, L., Faraco, J., Li, R., Kadotani , H., Rogers, W. , Lin, X., Qiu, X. , de Jong, P. J., Nishino, S., Nignot, E. (1999). The sleep disorder canine narcolepsy is caused by a mutation in the hypocretin (orexin) receptor 2 gene. Celi, 98, 365-376. (9) Lindberg, N. 0., Coburn, C., Stricker, E. M. (1984). Increased feeding by rats after subdiabetogenic streptozotocin treatment: A role for insulin in satiety. Behavioral Neuroscience, 98, 138-145. (10) Lindemann, B. (1996). Taste reception. Physiological Reviews, 76, 719-766. (7) Lindsay, P. H., Norman, D. A. (1972). Human information processing. New York: Academic Press [wyd. pol. (1991). Procesy przetwarzania informacji u człowieka: wprowadzenie do psychologii. Tłum . Artur Kowaliszyn . Warszawa: PWN]. (7) Liou, Y.-C., Tocilj, A., Davies, P. L., Jia, Z. (2000). Mimicry of ice structure by surface hydroxyls and

Bibliografia

537

water of a b-helix antifreeze protein. Nature, 406, 322-324. (10) Lisman, J., Schulman, H., Cline, H. (2002). The molecular basis of CaMKII function in synaptic and behavioural memory. Nature Reviews Neuroscience, 3, 175-190. (13) Liu, G., Tsien, R. W. (1995). Properties of synaptic transmission at single hippocampal synaptic boutons. Nature, 375, 404-408. (3) Liu, P., Bilkey, D. K. (2001). The effect of excitotoxic lesions centered on the hippocampus or perirhinal cortex in object recognition and spatial mernory tasks. Behavioral Neuroscience, 115, 94-111. (13) Livingstone, M. S. (1988, styczeń). Art, illusion and the visual system. Scientific American, 258(1), 78-85. (6) Livingstone, M. S., Hubel, D. (1988). Segregation of form, color, movement, and depth: Anatemy, physiology, and perception. Science, 240, 740-749. (6) Livingstone, M. S., Rosen, G. D. , Drislane, F. W., Galaburda, A. M. (1991). Physiological and anatomical evidence for a magnocellular defect in developmental dyslexia. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 88, 7943-7947. (14) Ljungberg, M. C., Stern, G., Wilkin, G. P. (1999). Survival of genetically engineered, adultderived rat astrocytes grafted into the 6-hydroxydopamine lesioned adult rat striatum. Brain Research, 816, 29-37. (8) Lockwood, A. H., Salvi, R. J., Coad, M. L., Towsley, M. L., Wack, D. S., Murphy, B. W. (1998). The functional neuroanatomy o f tinnitus: Evidence for limbie system links and neural plasticity. Neurology, 50,114-120. (7) Loewenstein, W. R. (1960, sierpień). Biological transducers. Scientific American, 203(2), 98-108. (7) Loewi, O. (1960). An autobiographic sketch. Perspectives in Biology, 4, 3-25. (3) Logan, C. G., Grafion, S. T. (1995). Functional anatomy ofhuman eyeblink conditioning determined

538

Bibliografia

with regional cerebral glucose metabolism and positron-emission tomography. Proceedings ofthe National Academy of Sciences, USA, 92, 7500-7504. (13) Logothetis, N. K., Pauls, J., Augath, M., Trinath, T., Oeltermann, A. (2001). Neurophysiological investigtion o f the basis of the fMRI signal. Nature, 412, 150-157. (6) London, E. D., Cascella, N. G., Wong, D. F., Phillips, R. L., Dannals, R. F., Links, J. M., Herning, R., Grayson, R., Jaffe, J. H., Wagner, H. N. (1990). Cocaineinduced reduction of glucose utilization in human brain. Archives of General Psychiatry, 47, 567-574. (15) Lord, G. M., Matarese, G., Howard, J. K., Baker, R. J. , Bloom, S. R., Lechler, R. I. (1998). Leptin modulates the T-cell immune response and reverses starvation-induced immunosuppression. Nature, 394, 897-901. (10) Lorenzo, A., Yuan, M., Zhang, Z., Paganetti, P. A., Sturchler-Pierrat, C., Stauferbiel, M., Mautino, J., Sol Vigo, F., Sommer, B., Yankner, B. A. (2000). Amyloid 13 interacts with the amyloid precursor protein: A potential toxic mechanism in Alxheimer's disease. Nature Neuroscience, 3, 460-464. (13) Lorrain, D. S. , Riolo, J. V., Matuszewich, L., Hull, E. M. (1999). Lateral hypothalamic serotonin inhibits nucleus accumbens dopamine: Implications for sexual refractoriness. fournal of Neuroscience, 19, 7648-7652. (15) Lott, I. T. (1982). Down's syndrome, aging, and Alzheimer' s disease: A clinical review. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 396, 15-27. (13) Lotto, R. B., Purves, D. (1999). The effects of color on brightness. Nature Neuroscience, 2, 1010-1014. (6) Lotze, M., Grodd, W., Birbaumer, N. , Erb, M., Huse, E., Flor, H. (1999). Does use o f a myoelectric prosthesis prevent cortical reorganization and phantom limb pain? Nature Neuroscience, 2, 501-502. (5) Li:iw, K., Crestani, F., Keist, R., Benke, D., Briinig, I., Benson, J. A. Fritschy, J.-M., Riilicke, T., Bluethmann, H., Mohler, H.,

Rudolph, U. (2000). Molecular and neuronal substratefor the selective attenuation of anxiety. Science, 290, 131-134. (12) Lowell, B. B., Spiegelman, B. M. (2000). Towards a molecular understanding of adaptive thermogenesis. Nature, 404, 652-660. (10) Lu, Z., Klem, A. M., Ramu, Y. (2001). lon conduction pore is conserved among potassium channels. Nature, 413, 809-813. (5) Lucas, R. J., Douglas, R. H., Foster, R. G. (2001). Characterization of an ocular photopigment capable of driving pupillary constriction in mice. Nature Neuroscience, 4, 621-626. (9) Lucas, R. J., Freedman, M. S., Muftoz, M., Garcia-Fernandez, J.-M., Foster, R. G. (1999). Regulation of the mammalian pineal by non-rod, non-cone ocular photoreceptors. Science, 284, 505-507. (9) Lund, R. D., Lund, J. S., Wise, R. P. (1974). The organization of the retinal projection to the dorsal lateral geniculate nucleus in pigmented and albino rats. fournal of Comparative Neurology, 158, 383-404. (6) Lupien, S. J., de Leon, M., de Santi, S., Convit, A. , Tarshish, C., Nair, N. P. V., Thakur, M., McEwen, B. S., Hauger, R. L., Meaney, M. J. (1998). Cortisollevels during human aging predict hippocampal atrophy and mernory deficits. Nature Neuroscience, 1, 69-73. (12) Liithi, A., Schwyzer, L., Mateos, J. M., Giihwiler, B. H., McKinney, R. A. (2001). NMDA receptor activation limits the number of synaptic connections during hippocampal development. Nature Neuroscience, 4, 1102-1107. (13) Lyman, C. P., O'Brien, R. C., Greene, G. C. , Papafrangos, E. D. (1981). Hibernation and longevity in the Turkish hamster Mesocricetus brandti. Science, 212, 668-670. (9) Lyons, M. J., Eisen, S. A., Goldberg, J., True, W., Lin, N., Meyer, J. M., Toomey, R., Faraone, S. V., MerlaRamos, M. , Tsuang, M. T. (1998). A registry-based twin study of depression in men. Archives of

General Psychiatry, 55, 468-472. (15) Lyons, M. J., True, W. R., Eisen, S. A., Goldberg, J., Meyer, J. M., Faraone, S. V., Eaves, L. J., Tsuang, M. T. (1995). Differential heritability of adult and juvenile antisociał traits. Archives of General Psychiatry, 52, 906-915. (12) Lytle, L. D., Messing, R. B., Fisher, L., Phebus, L. (1975). Effects of long-term corn consumption on brain serotonin and the response to electric shock. Science, 190, 692-694. (12) Macdonald, R. L., Weddle, M. G., Grass, R. A. (1986). Benzodiazepine, [3-carboline, and barbitmate actions on GABA responses. Advances in Biochemical Psychopharmacology, 41, 67-78. (12) MacFarlane, J. G., Cleghorn, J. M., Brown, G. M. (1985a). Melatonin and core temperature rhythmsin chronic insomnia. W: G. M. Brown, S. D. Wainwright (red.}, The pineal gland: Endocrine aspects (s. 301-306). New York: Pergamon Press. (9) MacFarlane, J. G., Cleghorn, J. M., Brown, G. M. (1985b, wrzesień). Circadian rhythms in chronic insomnia. Odczyt prezentowany na 4. Światowym Kongresie Psychiatrii Biologicznej w Filadelfii. (9) MacLean, P. D. (1949). Psychosomatic disease and the "visceral brain": Recent developments bearing on the Papez theory of emotion. Psychosomatic Medicine, 11, 338-353. (12) MacLusky, N. J., Naftalin, F. (1981). Sexual differentiation of the central nervous system. Science, 211, 1294-1303. (11) Macphail, E. M. (1985). Vertebrate intelligence: The null hypothesis. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, B, 308, 37-51. (14) Madden, D. R. (2002). The structure and function of glutamate receptor ion channels. Nature Reviews Neuroscience, 3, 91-101. (13) Madden, P. A. F., Heath, A. C., Rosenthal, N. E., Martin, N. G. (1996). Seasonal changes in mood

and behavior. Archives of General Psychiatry, 53, 47-55. (15) Maes, M., Scharpe, S., Verkerk, R. , D'Hondt, P., Peeters, D., Cosyns, P., Thompson, P., De Meyer, F., Wauters, A., Neels, H. (1995). Seasonal availability in plasma L-tryptophan availability in healthy volunteers. Archives of General Psychiatry, 52, 937-946. (12) Maess, B., Koelsch, S. , Gunter, T. C., Friederici, A. D. (2001). Musical syntax is processed in Broca's area: An MEG study. Nature Neuroscience, 4, 540-545. (14) Maestripieri, D., Zehr, J. L. (1998). Maternal responsiveness increases during pregnancy and after estrogen treatment in macaques. Hormones and Behavior, 34, 223-230. (11) Magavi, S. S., Leavitt, B. R., Macklis, J. D. (2000). Induction of neurogenesis in the neocortex of adult mice. Nature, 405, 951-955. (5) Magee, J. C., Cook, E. P. (2000). Somatic EPSP amplitucie is independent of synapse location in hippocampal pyramidal neurons. Nature Neuroscience, 3, 895-903. (3)

Maguire, E. A., Frackowiak, R. S. J., Frith, C. D. (1997). Recalling routes around London: Activation of the right hippocampus in taxi drivers. fournal of Neuroscience, 17, 7103-7110. (4, 13) Maguire, E. A., Gadian, D. G., Johnsrude, I. S., Good, C. D., Ashburner, J., Frackowiak, R. S. J., Frith, C. D. (2000). Navigationrelated structural change in the hippocampi of taxi drivers. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 97, 4398-4403. (13) Mahowald, M. W., Schenck, C. H. (1992). Dissociated states ofwakefulness and sleep. Neurology, 42(Suppl. 6}, 44-52. (9) Maier, S. F., Watkins, L. R. (1998). Cytokines for psychologists: Implications o f bidirectional immune-to-brain communication for understanding behavior, mood, and cognition. Psychological Review, 105,83-107. (12) Maki, P. M., Rich, J. B., Rosenbaum, R. S. (2002). Implicit mernory varies across the menstrual cycle:

Estrogen effects in young women. Neuropsychologia, 40, 518-529. (11) Maki, P. M., Zonderman, A. B., Resnick, S. M. (2001). Enhanced verbal mernory in nondemented elderly women receiving hormonereplacement therapy. American fournal of Psychiatry, 158, 227-233. (11) Malamed, F., Zaidel, E. (1993). Language and task effects on lateralized word recognition. Brain and Language,45, 7Q-85. (14) Malaspina, D., Harlap, S., Fennig, S., Heiman, D., Nahon, D., Feldman, D., Susser, E. S. (2001). Advancing paternal age and the risk of schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 58, 361-367. (15) Malenka, R. C., Nicoll, R. A. (1999). Long-term potentiation-A decacle of progress? Science, 285, 1870-1874. (13) Malmberg, A. B., Chen, C., Tonegawa, S., Basbaum, A. I. (1997). Preserved acute pain and reduced neuropathic pain in mice lacking PKGy. Science, 278, 179-283. (7) Manfredi, M., Stocchi, F., Vacca, L. (1995). Differential diagnosis of parkinsonism. fournal of Neural Transmission (Suppl. 45), 1-9. (8) Mangiapane, M. L., Simpson, J. B. (1980). Subfornical organ: Forebrain site of pressor and clipsagenie action of angiotensin II. American fournal of Physiology, 239, R382-R389. (10) Mann, J. J., Arango, V., Underwood, M. D. (1990). Serotonin and suicidal behavior. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 600, 476-485. (12) Mannuzza, S., Klein, R. G., Bessler, A., Malloy, P., LaPadula, M. (1998). Adult psychiatrie status of hyperactive boys grown up. American fournal of Psychiatry, 155, 493-498. (5) Maquet, P., Laureys, S., Peigneux, P., Fuchs, S., Petiau, C., Phillips, C., Aerts, J., DelFiore, G., Degueldre, C., Meulemans, T., Luxen, A., Frank, G., Van Der Linden, M., Smith, C., Cleeremans, A. (2000). Experience-dependent changes in cerebral activation

Bibliografia

539

during human REM sleep. Nature Neuroscience, 3, 831-836. (9) Maquet, P., Peters, J.-M., Aerts, J., Delfiore, G., Degueldre, C. , Luxen, A., Franek, G. (1996). Functional neuroanatomy of human rapid-eyemovement sleep and dreaming. Nature, 383, 163-166. (8, 9) Marcar, V. L., Zihl, J., Cowey, A. (1997). Comparing the visual deficits of a motion blind patient with the visual deficits of monkeys with area MT removed. Neuropsychologia, 35, 1459-1465. (6)

Marin, 0. , Rubenstein, J. L. R. (2001). A long, remarkable journey: Tangential migration in the telencephalon. Nature Reviews Neuroscience, 2, 780-790. (5) Marin, 0 ., Smeets, W. J. A. J., Gonzalez, A. (1998). Evolution of the basa! ganglia in tetrapods: A new perspective based on recent studies in amphibians. Trends in Neurosciences, 21,487-494. (4) Mark, V. H., Ervin, F. R. (1970). Vialence and the brain. New York: Harper & Row. (12) Marshall, J. F. (1985). Neural plasticity and recovery o f function after brain injury. International Review of Neurobiology, 26, 201-247. (5) Marshall, J. F., Drew, M. C. , Neve, K. A. (1983). Recovery offunction after mesotelencephalic dopaminergic injury in senescence. Brain Research, 259, 249-260. (5) Marsicano, G. , Wotjak, C. T., Azad, S. C. , Bisogno, T., Rammes, G., Cascio, M. G., Hermann, H., Tang, J., Hofmann, C., Zieglgiinsberger, W., Di Marzo, V., Lutz, B. (2002). The endogenous cannabinoid system controls extinction of aversive memories. Nature, 418, 53Q-534. (15) Martin, A. R. (1977). Junctional transmission: II. Presynaptic mechanisms. W: E. R. Kandel (red.) , Handbook of physiology (s. 329-355). Bethesda, MD: American Physiological Society. (3)

Martin, E. R. , Scott, W. K., Nance, M. A., Watts, R. L., Hubble, J. P., Koller, W. C., Lyons, K., Pahwa, R. , Stern, M. B., Colcher, A., Hiner, B. C., Hankovic, J., Ondo, W. G., Allen, F. H., Jr., Goetz, C. G., Small, G. W., Masterman, D.,

540

Bibliografia

Mastaglia, F., Laing, N. G., Stajich, J. M., Ribble, R. C. , Booze, M. W., Rogala, A., Hauser, M. A. , Zhang, F., Gibson, R. A., Middleton, L. T., Roses, A. D., Haines, J. L. , Scott, B. L., Pericak-Vance, M. A., Vance, J. M. (2001). Association of singlenucleotide polymorphisms of the tau gene with late-onset Parkinson disease. f o urna] of the Americal Medical Association, 286, 2245-2250. (8)

Martin, P. R. , Lee, B. B., White, A. J. R., Salomon, S. G., Rtitiger, L. (2001). Chromatic sensitivity of ganglion cells in the peripheral primate retina. Nature, 410, 933-936. (6)

Martin, R. C., Blossom-Stach, C. ( 1986). Evidence o f syntactic deficits in a fluent aphasic. Brain and Language, 28, 196-234. (14) Martin, S. D., Martin, E., Rai, S. S., Richardson, M. A. , Royall, R., Eng, C. (2001). Brain blood flow changes in depressed patients treated with interpersonal psychotherapy or venlafaxine hydrochloride. Archives of Gen-era] Psychiatry, 58, 641-648. (15)

Martin-Santos, R., Bulbena, A., Porta, M., Gago, J., Molina, L., Duró, J. C. (1998). Association between joint hypermobility syndrome and panie disorder . American f aurnaJ of Psychiatry, 155, 1578-1583. (1 2) Martindale, C. (2001). Oscillations and analogies: Thomas Young, MD, FRS, genius. American Psychologist, 56, 342-345. (6) Martinez, L. M. , Alonso, J.-M. (2001). Construction of complex receptive fields in cat primary visual cortex. Neuron , 32, 515-525. (6)

Martinez-Vargas, M. C., Erickson, C. J. (1973). Same social and hormonal determinants of nest-building behaviour in the ring dove (Streptopelia risoria). Behaviour, 45, 12-3 7. (11) Masland, R. H. (2001). The fundamental plan o f the retina. Na tu re Neuroscience, 4, 877-886. (6) Mason, D. A., Frick , P. J. (1994). The heritability of antisociał behavior: A meta-analysis o f twin and adoption studies. fournal of

Psychopathology and Behavioral Assessm ent, 16, 301-323. (12) Masterton, B., Heffner, H., Ravizza, R. (1969). The evolution of human hearing. f o urn al of the Acoustical Society of America, 45, 966-985. (7)

Masuzaki, H. , Paterson, J. , Shinyama, H., Morton, N. M., Mullins, J. J., Seckl, J. R., Flier, J. S. (2001). A transgenie model of visceral obesity and the metabalie syndrome. Science, 294 , 2166-2170. (10)

Mathalon, D. H. , Sullivan, E. V., Lim, K. 0 ., Pfefferbaum, A. (2001). Progressive brain volume changes and the clinical course of schizophrenia in men. Archives of General Psychiatry, 58, 148-157. (15)

Matsumoto, Y., Mishima, K. , Satoh, K., Tozawa, T., Mishima, Y., Shimizu, T. , Hishikawa, Y. (2001). Total sleep deprivation induces an acute and transient increase in NK cell activity in healthy young volunteers. Sleep, 24, 804-809. (9)

Matsunami, H., Montmayeur, J.-P., Buck, L. B. (2000). A famiły of candidate taste receptors in human and mouse. Nature, 404, 601-604. (7)

Mattay, V. S., Berman, K. F., Ostrem, J. L., Esposito, G., Van Horn, J. D. , Bigelow, L. B., Weinberger, D. R. (1996). Dextroamphetamine enhances "neural network-specific" physiological signals: A positronemission tomography rCBF study. Journal of Neuroscience, 15, 4816-4822. (15)

Mattingley, J. B., Husain, M., Rorden , C., Kennard, C., Driver, J. (1998). Motor role of human inferior parietallobe revealed in unilateral neglect patients. Nature, 392, 179- 182. (7)

Matuszewich, L., Lorrain, D. S., Hull, E. M. (2000). Dopamine release in the media! preoptic area o f female rats in response to hormonal manipulation and sexual activity. Behavioral Neuroscience, 114, 772-782. (11) Mauch, D. H., Niigler, K., Schumach er, S., Goritz, C., Mtiller, E.-C., Otto, A., Pfrieger, F. W. (2001). CNS synaptogenesis

promoted by glia-derived cholesterol. Science, 294, 1354-1357. (5) Maurice, D. M. (1998). The Von Sallmann lecture of 1996: An ophthalmological explanation of REM sleep. Experimental Eye Research, 66, 139-145. (9) May, P. R. A., Fuster, J. M., Haber, J., Hirschman, A. (1979). Woodpecker drilling behavior: An endorsement o f the rotational theory of impact brain in jury. Archives of Neurology, 36, 370-373. (5) Mayberry, R. I., Lock, E., Kazmi, H. (2002). Linguistic ability and early language exposure. Nature, 417, 38. (14) Mayer, A. D., Rosenblatt, J. S. (1979). Hormonal influences during the antogeny of maternal behavior in female rats. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 93, 879-898. (11) Mayer, A. D., Rosenblatt, J. S. (1984). Postpartum changes in maternal responsiveness and nest defense in Rattus norvegicus. f aurnaJ of Comparative Psychology, 98, 177-188. (11) Mayne, T. J. (1999). Negative affect and health: The importance of being earnest. Cognition and Emotion, 13, 601-635. (12) Maziade, M., Roy, M.-A., Rouillard, E., Bissonnette, L., Fournier, J.-P., Roy, A., Garneau, Y., Montgrain, N., Potvin, A., Cliche, D., Dion, D., Wallot, H., Fournier, A., Nicole, L., Lavallee, J.-C., Merette, C. (2001). A search for specific and common susceptibility loci for schizophrenia and bipolar disorder: A linkage study in 13 target chromosomes. MolecuJar Psychiatry, 6, 684-693. (15) McBurney, D. H., Bartoshuk, L. M. (1973). Interactions between stimuli with different taste qualities. Physiology & Behavior, 10, 1101-1106. (7) McCann, U. D., Lowe, K. A., Ricaurte, G. A. (1997). Long-lasting effects of recreational drugs of abuse on the central nervous system. The Neuroscientist, 3, 399-411. (15) McCarley, R. W., Hobson, J. A. (1977). The neurobiological origins of psychoanalytic dream theory.

American f aurnaJ of Psychiatry, 134, 1211-1221. (9) McCarley, R. W., Hoffman, E. (1981). REM sleep, dreams, and the activation-synthesis hypothesis. American Journal of Psychiatry, 138, 904-912. (9) McCarthy, G., Puce, A., Gore, J. C., Allison, T. (1997). Face-specific processing in the human fusiform gyrus. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 9, 605-610. (6) McCaughey, S. A., Scott, T. R. (2000). Rapid induction of sodium appetite modifies taste-evoked activity in the rat nucleus of the solitary tract. American Journal of Physiology, 279, R1121-1131. (10) McClellan, A. D. (1998). Spinał cord injury: Lessans from locomotor recovery and axonal regeneration in lower vertebrates. The Neuroscientist, 4, 250-263. (5)

McClintock, M. K. (1971). Menstrual synchrony and suppression. Nature, 229, 244-245. (7) McConnell, J. V. (1962). Mernory transfer through cannibalism in planarians. fournal of Neuropsychiatry, 3(Suppl. 1), 42-48. (13) McConnell, S. K. (1992). The genesis of neuronal diversity during development of cerebral cortex. Seminars in the Neurosciences, 4, 347-356. (5) McCormick, D. A. (1989). Acetylcholine: Distribution, receptors, and actions. Seminars in the Neurosciences, 1, 91-101. (3) McCrory, E., Frith, U., Brunswick, N., Price, C. (2000). Abnormal functional activation during a simple word repetition task: A PET study of adult dyslexics. fournal of Cognitive Neuroscience, 12, 753-762. (14) McDaniel, M. A., Maier, S. F., Einstein, G. O. (2002). "Brainspecific" nutrients: A mernory cure? Psychological Science in the Public Interest, 3, 12-38. (13) McDonald, M. P. , Willard, L. B., Wenk, G. L., Crawley, J. N. (1998). Coadministration of galanin antagonist M40 with a muscarinie M 1 agonist improves delayed nonmatebing to position choice accuracy in rats with cholinergic le-

sions. Journal of Neuroscience, 18, 5078-5085. (13) McElhiney, M. C., Moody, B. J., Steif, B. L., Prudic, J., Devanand, D. P., Nobler, M. S., Sackeim, H. A. (1995). Autobiographical mernory and mood: Effects of electroconvulsive therapy. Neuropsychology, 9, 501-517. (15) McEwen, B. S. (2001). Invited review: Estrogen effects on the brain: Multiple sites and molecular mechanisms. fournal of Applied Physiology, 91,2785-2801. (11) McFadden, D., Champlin, C. A. (2000). Comparison of auditory evoked potentials in heterosexual, homosexual, and bisexual males and females. fournal of the Association for Research in Otolaryngology, 01, 89-99. (11) McGinnis, M. Y., Williams, G. W., Lumia, A. R. (1996). Inhibition of male sex behavior by androgen receptor blockade in preoptic area or hypothalamus, but not amygdala or septum. Physiology & Behavior, 60, 783-789. (11) McGinnis, R. E., Fox, H. , Yates, P., Cameron, L.-A., Barnes, M. R., Gray, l. C., Spurr, N. K., Hurko, 0., St Clair, D. (2001). Failure to eonfirm NOTCH4 association with schizophrenia in a large population-based sample from Scotland. Nature Genetics, 28, 128-129. (15) McGlynn, S. M. (1990) . Behavioral approaches to neuropsychological rehabilitation. Psychological Bulletin, 108, 420-441. (5) McGuire, S., Clifford, J. (2000). Genetic and environmental contributions to loneliness in children. Psychological Science, 11, 487-491. (1) McHugh, P. R., Moran, T. H. (1985). The stornach: A conception of i ts dynamie role in satiety. Progress in Psychobiology and Physiological Psychology , 11, 197-232. (10) McKeever, W. F., Seitz, K. S., Krutsch, A. J., Van Eys, P. L. (1995). On language laterality in normal dextrals and sinistrals: Results from the bilaterał object naming latency task. Neuropsychologia, 33, 1627-1635. (14) McKemy, D. D., Neuhausser, W. M., & Julius, D. (2002). Identification

Bibliografia

541

of a col d receptor reveals a generał role for TRP channels in thermosensation. Nature, 416, 52-58. (7) McKinnon, W., Weisse, C. S., Reynolds, C. P., Bowles, C. A., Baum, A. (1989). Chronic stress, leukocyte-subpopulations, and humorał response to latent viruses. Health Psychology, 8, 389-402. (12) McMahon, F. J., Simpson, S. G., Mclnnis, M. G., Badner, J. A., MacKinnon, D. F., DePaulo, R. (2001). Linkage of bipolar disorder to chromosame 18q and the validity o fbipolarII dis order. Archives of General Psychiatry, 58, 1025-1031. (15) McPartland, J., DiMarzo, V., de Petrocellis, L., Mercer, A., Glass, M. (2001). Cannabinoid receptors are absent in insects. fournal of Comparative Neurology, 436, 423-429. (15) Meddis, R., Pearson, A. J. D., Langford, G. (1973). An extreme case o f healthy insomnia. EEG and Clinical Neurophysiology, 35, 213-214. (9) Mednick, S. C., Nakayama, K., Cantero, J. L., Atienza, M., Levin, A. A., Pathak, N., Stickgold, R. (2002). The restorative effect of naps on perceptual deterioration. Nature Neuroscience, 5, 677-681. (9)

Meiran, N., Jelicie, M. (1995). Implicit mernory in Alzheimer' s disease: A meta-analysis. Neuropsychology, 9, 291-303. (13) Meister, M., Wong, R. O. L., Baylor, D. A., Shatz, C. J. (1991). Synchronous burs ts of action potentials in ganglion cells o f the developing maromalian retina. Science, 252, 939-943. (5) Mellor, J., Nicoll, R. A. (2001). Hippocampal mossy fiber LTP is independent of postsynaptic calcium. Nature Neuroscience, 4, 125-126. (13) Melone, M., Vitellaro-Zuccarello, L., Vallejo-Illarramendi, A. , PerezSamartin, A., Matute, C., Cozzi, A., Pellegrini-Giampietro, D. E., Rothstein, J. D., Conti, F. (2001). The expression of glutamate transporter GLT-1 in the rat cerebral cortex is down-regulated by the

542

Bibliografia

antipsychotic drug clozapine. MolecuJar Psychiatry, 6, 380-386. (15) Melters, B. A., McGraw, A. P. (2001). Anticipated emotions as guides to choice. Current Directions in Psychological Science, 10, 210-214. (15) Meltzer, H. Y. (2001). Treatment of suicidality in schizophrenia. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 932, 44-58. (15) Meltzer, H. Y., Matsubara, S., Lee, J.-C. (1989). Classification of typical and atypical antipsychotic drugs on the basis of dopamine D-1, D-2 and serotonin 2 pKi values. fournal of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 251, 238-246. (15) Melzack, R., Wall, P. D. (1965). Pain mechanisms: A new theory. Science, 150, 971-979. (7) Mendez, M. F. (1995). The neuropsychiatrie aspects of boxing. International fournal of Psychiatry in Medicine, 25, 249-262. (5) Mendonca, B. B., Inacio, M., Costa, E. M. F., Arnhold, I. J. P., Silva, F. A. Q., Nicolau, W., Bloise, W., Russell, D. W., Wilson, J. D. (1996). Male pseudohermaphroditism due to steroid 5u-reductase 2 deficiency. Medicine, 75, 64-76. (11) Menon, V. , Anagnoson, R. T. , Glover, G. H. , Pfefferbaum, A. (2000). Basalganglia involvement in memory-guided movement sequencing. NeuroReport, 11, 3641-3645. (8) Mergen, M., Mergen, H., Ozata, M., Oner, R., Oner, C. (2001). Anovel melanocortin 4 receptor (MC4R) gene mutation associated with morbid obesity. fournal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 86, 3448-3451. (10) Merton, P. A. (1972). How we eontroi the contraction of our muscles. Scientific American, 226(5), 30-37. (8)

Merzenich, M. M., Nelson, R. J., Stryker, M. P., Cynader, M. S., Schoppman, A., Zook, J. M. (1984). Somatosensory cortical map changes following cligit amputation in adult monkeys. fournal of Comparative Neurology, 224, 591-605. (5)

Mesulam, M.-M. (1995). Cholinergic pathways and the ascending reticular activating system of the human brain. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 757, 169-179. (4, 9) Meyer-Lindenberg, A., Miletich, R. S., Kohn, P. D., Esposito, G., Carson, R. E., Quarantelli, M., Weinberger, D. R., Berman, K. F. (2002). Reduced prefrontal activity predicts exaggerated striatal dopaminergic function in schizophrenia. Nature Neuroscience, 5, 267-271. (15) Mezzanotte, W. S., Tangel, D. J., Wbite, D. P. (1992). Waking genioglossal electromyogram in sleep apnea patients versus normai controls (a neuromuscular compensatory mechanism). fournal of Clinical Investigation, 89, 1571-1579. (9) Mihic, S. J., Ye, Q., Wiek, M. J., Koltchine, V. V., Krasowski, M. D. , Finn, S. E., Mascia, M. P., Valenzuela, C. F., Hanson, K. K., Greenblatt, E. P., Harris, R. A. , Harrison, N. L. (1997). Sites of aleobol and volatile anaesthetic action on GABAA and glycine receptors. Nature, 389, 385-389. (15) Milberger, S., Biederman, J., Faraone, S. V., Chen, L., Jones, J. (1996). Is matemai smoking during pregnancy a risk factor for attention deficit hyperactivity disorder in children? American fournal of Psychiatry, 153, 1138-1142. (5) Miles, F. A., Evarts, E. V. (1979). Concepts o f motor organization. Annual Review of Psychology, 30, 327-362. (8) Miles, L. E. M., Raynal, D. M., Wilson, M. A. (1977). Blind man Iiving in normai society bas circadian rhythmsof 24.9 hours. Science, 198,421-423. (9) Miller, E. (2000). The prefrontal cortex and cognitive control. Nature Reviews Neuroscience, 1, 59-65. (4) Miller, W. C., DeLong, M. R. (1988). Parkinsonian symptomatology: An anatomical and physiological analysis. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 515, 287-302. (8) Milner, B. (1959). The mernory defect in bilaterał hippocampalle-

sions. Psychiatric Research Reports, 11,43-58. (13) Mima, T., Oluwatimilehin, T., Hiraoka, T. , Hallett, M. (2001). Transient interhemispheric neuronal synchrony correlates with object recognition. fournal of Neuroscience, 21, 3942-3948. (6) Misrahi, M. , Meduri, G., Pissard, S., Bouvattier, C., Beau, 1. , Loosfelt, H., Jolivet, A., Rappaport, R., Milgrom, E., Bougneres, P. (1997). Comparison of immunocytochemical and molecutar features with the phenotype in a case of incomplete male pseudohermaphroditism associated with a mutation of the luteinizing hormone receptor. journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 82, 2159-2165. (11) Mitchell, D. E. (1980). The influence of early visual experience on visual perception. W: C. S. Harris (red.), Visual codingand adaptability (s. 1-50). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (6) Mitchell, D. E., Gingras, G., Kind, P. C. (2001). Initial recovery of vision after early monocular deprivation in kittens is faster w hen both eyes are open. Proceedings of the National Academy of Sciences, 98, 11662-11667. (6)

Moeller, F. G., Dougherty, D. M., Swann, A. C., Collins, D., Davis, C. M., Cherek, D. R. (1996). Tryptophan depletion and aggressive responding in healthy males. Psychopharmacology, 126, 97-103. (12)

Moffat, S. D., Hampson, E., Lee, D. H. (1998). Morphology ofthe planurn ternporale and corpus callosurn in left-handers with evidence of left and right hemisphere speech representation. Brain, 121, 2369-2379. (14)

Moghaddam, B., Adams, B. W. (1998). Reversal of phencyclidine effects by a group II metabotropie glutamate receptor agonist in rats. Science, 281, 1349-1352. (15) Mohn, A., Gainetdinov, R. R., Caron, M. G., Koller, B. H. (1999). Mice with reduced NMDA receptor expression display behaviors related to schizophrenia. Cell, 98, 427-436. (15)

Money, J. (1967). Sexual problemsof the chronically ill. W: C. W. Wahl

(red.), Sexual problems: Diagnosis and treatment in medical praclice (s. 266-287) . New York: Free Press. (8)

Money, J. , Ehrhardt, A. A. (1972). Man & woman, boy & gir]. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. (11) Money, J., Lewis, V. (1966). IQ, genetics and accelerated growth: Adrenogenital syndrome. Bulletin of the fohns Hopkins Hospital, 118, 365-373. (11)

Money, J., Schwartz, M. (1978). Biosocial determinants of gender identity differentiation and development. W: J. B. Hutchisan (red.), Biological determinantsof sexual behaviour (s. 765-784). Chichester, England: Wiley. (11)

Monteleone, P., Luisi, S., Tonetti, A., Bernardi, F., Genazzani, A. D., Luisi, M., Petraglia, F., Genazzani, A. R. (2000). Allopregnanolone concentrations and premenstrual syndrome. European Journal of Endocrinology, 142, 269-273. (11) Monti-Bloch, L., Jennings-White, C., Berliner, D. L. (1998). The human vomeronasal system: A review. Anna]s of the New York Academy of Sciences, 855, 373-389. (7)

Monti-Bloch, L., Jennings-White, C., Dolberg, D. S., Berliner, D. L. (1994) . The human vomeronasal system. Psychoneuroendocrinology, 19, 673-686. (7) Moorcroft, W. H. (1993). Sleep, dreaming, & sleep disorders (wyd. 2). Lanham, MD: University Press of America. (9) Moore, L. B., Goodwin, B. , Jones, S. A., Wisely, G. B., Serabjit-Singh, C. J., Willson, T. M., Collins, J. L., Kliewer, S. A. (2000). St. John's wart induces hepatic drug metabolism through activation of the pregnane X receptor. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 97, 7500-7502. (15)

Moore, T., Rodman, H. R., Repp, A. B. , Grass, C. G. (1995). Localization o f visual stimuli after striate cortex damage in monkeys: Parallels with human blindsight. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 92, 8215-8218. (6)

Moore-Ede, M. C., Czeisler, C. A., Richardson, G. S. (1983). Circadian timekeeping in health and disease. New England f aurnaJ of Medicine , 309, 469-476. (9)

Morgan, D., Diamond, D. M., Gottschall, P. E., Ugen, K. E., Dickey, C., Hardy, J., Duff, K., Jantzen, P., DiCarlo, G., Wilcock, D., Connor, K. , Hatcher, J., Hope, C., Gordon, M., Arendash, G. W. (2000). AJ3 peptide vaccination prevents mernory lass in an animai model of Alzheimer' s disease. Nature, 408, 982-985. (13) Mori, K., Mataga, N., Imamura, K. (1992). Differential specificities of single mitrai cells in rabbit alfactory bulb for a hornolagaus series of fatty acid odor molecules. fournal of Neurophysiology, 67, 786-789. (7)

Morley, J. E., Levine, A. S., Grace, M., Kneip, J. (1985). Peptide YY (PYY), a patent orexigenic agent. Brain Research, 341, 200-203. (10)

Morris, J. F., Paw, D. V. (1993). New anatomical insights into the inputs and outputs from hypothalamic magnocellular neurons. Annais ofthe New York Academy ofSciences, 689,16-33. (11) Morris, J. S. , Frith, C. D., Perrett, D. 1., Rowland, D., Young, A. W., Calder, A. J., Dolan, R. J. (1996). A differential neural response in the human amygdala to fearful and happy expressions. Nature, 383, 812-815. (12)

Morris, M., Lack, L., Dawson, D. (1990). Sleep-onset insomniacs have delayed temperature rhythms. Sleep, 13, 1-14. (9) Morrison, A. R., Sanford, L. D., Bali, W. A., Mann, G. L., Ross, R. J. (1995). Stimulus-elicited behavior in rapid eye movement sleep without atonia. Behavioral Neuroscience, 109, 972-979. (9) Morrison, J. H., Haf, P. R. (1997). Life and death o f neurons in the aging brain. Science, 278,412-419. (13)

Moruzzi, G. , Magoun, H. W. (1949). Brain stem reticular formation and activation o f the EEG. Electroencephalography and Clinical Neurophysiology, 1, 455-473. (9)

Bibliografia

543

Moscovitch, M. (1992). Mernory and working-with-memory: A caroponent process model based on modules and central systems. fournal

of Cognitive Neuroscience, 4, 257-267. (13) Moscovitch, M., Winocur, G., Behrmann, M. (1997). What is special about face recognition? Nineteen experiments on a person with visual object agnosia and dyslexia but normai face recognition. fournal of Cognitive Neuroscience, 9, 555-604. (6) Moss, C. F., Simmons, A. M. (1986). Frequency selectivity of hearing in the green treefrog, Hyla cinerea.

f o urn al of Comparative Physiology, A, 159, 257-266. (7) Mass, S. J., Smart, T. G. (2001). Constructing inhibitory synapses.

Nature Reviews Neuroscience, 2, 240-250. (3) Mrosovsky, N. (1990). Rheostasis: The physiology of change. New York: Oxford University Press. (10) Mrzljak, L. , Bergson, C., Pappy, M., Huff, R., Levenson, R., GoldmanRakic, P. S. (1996) . Localization of dopamine D4 receptors in GABAergic neurons o f the primate brain. Nature, 381, 245-248. (15) Munk, M. H. J., Roelfsema, P. R. , Konig, P., Engel, A. K. , Singer, W. (1996). Role of reticular activation in the modulation o f intracortical synchronization. Science, 272, 271-274. (9) Murison, R. (2001). Is there a role for psychology in ulcer disease?

Integrative Physiological and Behavioral Science, 36, 75-83. (12) Murphy, M. G., O'Leary, J. L. (1973). Hanging and climbing functions in raccoon and sloth after total cerebellectomy. Archives of Neurology, 28, 111-117. (8) Murphy, M. R., Checkley, S. A., Seckl, J. R., Lightman, S. L. (1990). Naloxone inhibits oxytocin release at orgasm in man. fournal of

Clinical Endocrinology Er Metabolism, 71, 1056-1058. (11) Murray, A. M., Hyde, T. M., Knable, M. B., Herman, M. M., Bigelow, L. B., Carter, J. M., Weinberger, D. R., Kleinman, J. E. (1995). Distribution of putative D4 dopamine receptors in postmortern striatum from patients with schizo-

544

Bibliografia

phrenia. f aurnaJ of Neuroscience, 15, 2186-2191. (15) Murrell, J., Farlow, M. , Ghetti, B., Benson, M. D. (1991). A mutation in the amyloid precursor protein associated with hereditary Alzheimer's disease. Science, 254, 97-99. (13) Mutra, P., Sheasby, A. M., Hunt, S. P., De Felipe, C. (2000). Rewarding effects of opiates are absent in mice Jacking the receptor for substance P. Nature, 405, 180-183. (7) Myers, A., Holmans, P., Marshall, H., Kwon, J., Meyer, D., Ramie, D. , Shears, S., Booth, J., DeVrieze, F. W., Crook, R., Hamshere, M ., Abraham, R., Tunstall, N., Rice, F., Carty, S., Lillystone, S., Kehoe, P., Rudrasingham, V., Jones, L., Lovestone, S. , Perez-Tur, J., Williams, J., Owen, M . J., Hardy, J., Goate, A. M. (2000). Susceptibiłity locus for Alzheimer's disease on chromosame 10. Science, 290, 2304-2305. (13) Myers, J. J., Sperry, R. W. (1985). Interhemispheric communication after section of the forebrain commissures. Cortex, 21, 249-260. (14) Nadarajah, B., Parnavelas, J. G. (2002). Mo des o f neuronal migration in the developing cerebral cortex. Nature Reviews Neuroscience, 3, 423-432. (5) Nadel, L., Land, C. (2000). Mernory traces revisited. Nature Reviews Neuroscience, 1, 209-212. (13) Nader, K., Bechara, A., Roberts, D. C.. S. , van der Kooy, D. (1994). Neuroleptics block high- but not low-dose heroin place preferences: Furtber evidence for a two-system model o f motivation. Behavioral Neuroscience, 108, 1128-1138. (15) Nagahara, A . H ., Otto, T., Gallagher, M. (1995) . Entorhinal-perirhinal lesions impair performance of rats on twa versions o f place learning in the Morris water maze. Behavioral Neuroscience, 109, 3-9. (13) Nagarajan, S., Mahncke, H., Salz, T., Tallal, P., Roberts, T ., Merzenich, M. M. (1999). Cortical auditory signaJ processing in poor

readers. Proceedings of the

National Academy of Sciences, 96, 6483-6488. (14) Nagayama, T., Sinor, A. D., Simon, R. P., Chen, J., Graham, S. H. , Jin, K. , Greenberg, D. A. (1999). Cannabinoids and neuroprotection in global and focal cerebral ischemia and in neuronal cultures.

fournal of Neuroscience, 19, 2987-2995. (5) Naggert, J. K., Fricker, L. D., Varlamov, 0., Nishina, P. M., Rouille, Y., Steiner, D. F., Carroll, R. J., Paigen, B. J., Leiter, E. H. (1995). Hyperproinsulinaemia in obese fat/fat mice associated with a carboxypeptidase E mutation which reduces enzyme activity. Nature Genetics, 10, 135-142. (10) Nakashima, Y., Kuwamura, T., Yogo, Y. (1995) . Why be a bothways sex changer? Ethology, 101, 301-307. (11) Narrow, W. E., Rae, D. S., Robins, L. N., Regier, D. A. (2002). Revised prevalence estimates of mental disorders in the United States.

Archives of Genera l Psychiatry, 59, 115-123. (15) Narumoto, J., Okada, T., Sadato, N., Fukui, K., Yonekura, Y. (2001). Attention to emotion modulates fMRI activity in human right superior temporał sulcus. Cognitive Brain Research, 12, 225-231. (12, 14) Nathans, J., Davenport, C. M., Maumenee, L H., Lewis, R. A., Hejtmancik, J. F., Litt, M., Lovrien, E., Weleber, R., Bachynski, B., Zwas, F., Klingaman, R., Fishman, G. (1989). MolecuJar genetics o f human b lue co n e monochromacy. Science, 245, 831-838. (6) Naylor, E., Bergmann, B. M., Krauski, K., Zee, P. C., Takahashi, J. S., Vitaterna, M. H., Turek, F. W. (2000). The circadian clock mutation alters sleep homeostasis in the mouse. fournal of Neuroscience, 20, 8138- 8143. (9) Nebes, R. D. (1974). Hemispheric specialization in commissurotomized man. Psychological Bulletin, 81, 1-14. (14) Nef, P. (1998). How we smell: The molecular and cellular bases of

olfaction. Newsin Physiological Sciences, 13, 1-5. (7) Neitz, J., Jacobs, G. H. (1986). Reexamination of spectrał mechanisms in the rat (Rattus norvegicus). fournal of Comparative Psychology, 100, 21-29. (6) Nelson, C. A., Wewerka, S., Thomas, K. M. , Tribby-Walbridge, S., deRegnier, R., Georgieff, M. (2000). Neurocognitive sequelae of infants of diabetic mothers. Behavioral Neuroscience, 114, 950-956. (5)

Nelson, D. 0., Prosser, C. L. (1981). Intracellular recordings from thermosensitive preoptic neurons. Science, 213, 787-789. (10)

Nelson, L. E., Guo, T. Z., Lu, J., Saper, C. B., Franks, N. P. , Maze, M. (2002) . The sedative component of anesthesia is mediated by GABAA receptors in an endogenous sleep pathway. Nature Neuroscience, 5, 979-984. (9)

Netter, F. H. (1983) . CIBA collection of medical illustrations: Vol. 1. Nervous system. New York: CIBA. (11)

Neville, H. J., Bavelier, D., Carina, D., Rauschecker, J., Karni, A., Lalwani, A., Braun, A., Clark, V. , Jezzard, P., Turner, R. (1998) . Cerebral organization for language in deaf and hearing subjects: Biological constraints and effects of experience. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 95, 922-929. (14) Newcomer, J. W., Haupt, D. W., Fucetola, R., Melson, A. K., Schweiger, J. A., Cooper, B. P., Selke, G. (2002). Abnormalities in glucose regulation during antipsychotic treatment of schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 59, 337-345. (15) Newcomer, J. W., Selke, G., Melson, A. K., Hershey, T., Craft, S., Richards, K., Alderson, A. L. (1999). Decreased mernory performance in healthy humans induced by stress-level cortisol treatment. Archives of General Psychiatry, 56, 527-533. (13) Nicholas, M. K., Arnason, B. G. W. (1992). Immunologie responses in central nervous system transplan-

tation. Seminars in the Neurosciences, 4, 273-283. (8) Nicklas, W. J., Saporito, M., Basma, A., Geller, H. M. , Heikkila, R. E. (1992). Mitochondria! mechanisms of neurotoxicity. Annais of the New York Academy of Sciences, 648, 28-36. (8) Nicolelis, M. A. L. (2001). Actions from thoughts. Nature, 409, 403-407. (8)

Nicolelis, M. A. L., Ghazanfar, A. A., Stambaugh, C. R., Oliveira, L. M. 0., Laubach, M., Chapin, J. K., Nelson, R. J., Kaas, J. H. (1998). Simultaneous encoding o f tactile information by three primate cortical areas. Nature Neuroscience, 1, 621-630. (4)

Nieuwenhuys, R., Voogd, J., vanHuijzen, C. (1988). The human central nervous system (wyd. 3). Berlin: Springer-Verlag. (4 , 10, 12, 14)

Nigg, J. T. (2001). Is ADHD a disinhibitory disorder? Psychological Bulletin, 127, 571-598. (7) Niki, K., Luo, J. (2002). An fMRI studyon the time-limited role of the media! temporallobe in longterm topographical autobiographic memory. f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 14, 500-507. (13) Nilsson, G. E. (1999, grudzień). The cost of a brain. Notural History, 108, 66- 73. (14) Nilsson, G. E. (2001). Surviving anoxia with the brain turned on. Newsin Physiological Sciences, 16, 217-221. (8)

Noaghiul, S., Hibbeln, J. R., Weissman, M. M. (w druku). Cross-national comparisons of seafood consumption and rates of bipolar disorder. American Journal of Psychiatry. (15) Noble, E. P. , Ozkaragoz, T. Z. , Ritchie, T. L., Zhang, X., Belin, T. R., Sparkes, R. S. (1998). D2 and D4 dopamine receptor polymorphisms and personality. American f o urn al of Me d i cal Genetics, 81, 257-267. (3)

Nolan, J. H., Wright, C. E. (2001). Evidence of impaired glucose tolerance and insulin resistance in patients with Alzheimer's disease. Gurrent Directions in Psychological Science, 10, 102-105. (13)

Nolen-Hoeksema, S., Morrow, J. (1991) . A prospective study of depression and posttraumalic stress symptoms after a natura! disaster: The Lama Prieta earthquake. fournal of Personality and Social Psychology, 61, 115-121. (15)

Nopoulos, P., Flaum, M., O'Leary, D., Andreasen, N. C. (2000). Sexual dimorphism in the human brain: Evaluation o f tissue volume, tissue composition and surface anatomy using magnetic resonance imaging. Psychiatry Research: Neuroimaging Section, 98, 1-13. (11) Nopoulos, P. C., Giedd, J. N., Andreasen, N. C., Rapaport, J. L. (1998). Frequency and severity of enlarged cavum septi pellucicli in childhood-onset schizophrenia. American f aurnaJ of Psychiatry, 155, 1074-1079. (15)

Norman, R. A., Tataranni, P. A., Pratley, R., Thompson, D. B., Hanson, R. L., Prochazka, M., Baier, L. , Ehm, M. G., Saku!, H., Foroud, T., Garvey, W. T., Burns, D., Knowler, W. C., Bennett, P. H., Bogardus, C. , Ravussin, E. (1998). Autosomai genomie scan for loci linked to obesity and energy metabolism in Pima Indians. American fournal of Human Genetics, 62, 659-668. (10) North, R. A. (1989). Neurotransmitters and their receptors: From the clone to the clinic. Seminars in the Neurosciences, 1, 81-90. (3) North, R. A. (1992). Cellular actions of opiates and cocaine. Annais of the New York Academy of Sciences, 654, 1-6. (15) Nosenko, N. D., Reznikov, A. G. (2001). Prenatal stress and sexual differentiation o f monoaminergic brain systems. Neurophysiology, 33, 197-206. (11) Nottebohm, F. (2002). Why are same neurons replacedin adult brain? f aurnaJ oj Neuroscience, 22, 624-628. (5)

Nowak, M. A. , Komarova, N. L., Niyogi, P. (2002). Computational and evolutionary aspects of language. Nature, 417,611-617. (14) Nucifora, F. C. , Jr., Sasaki, M., Peters, M. F., Huang, H., Cooper, J. K., Yamada, M., Takahashi, H.,

Bibliografia

545

Tsuji, S., Tronscoso, J., Dawson, V. L., Dawson, T. M., Ross, C. A. (2001). Interference by huntingtin and atrophin-1 with CBP-mediated transcription leading to cellular toxicity. Science, 291, 2423-2428. (8)

Nuftez, J. L. , Lauschke, D. M., Juraska, J. M. (2001). Cell death in the development o f the posterior cortex in małe and female rats. f aurnaJ of Comparative Neurology, 436, 32-41. (11) Ó Scalaidhe, S. P., Wilson, F. A. W.,

Goldman-Rakic, P. S. (1997). Areał segregation of face-processing neurons in prefrontal cortex. Science, 278, 1135-1138. (6) O'Dowd, B. F., Lefkowitz, R. J., Caron, M. G. (1989). Structure of the adrenergie and related receptors. Ann u al Review oJ Neuroscience, 12, 67-83. (3) Ohno-Shosaku, T., Maejima, T., Kano, M. (2001). Endogenous cannabinoids mediate retragrade signals from depolarized postsynaptic neurons to presynaptic terminals. Neuron, 29, 729-738. (15) O'Keefe, J., Burgess, N. (1996). Geometrie determinants o f the place fields of hippocampal neurons. Nature, 381, 425-434. (13) Okubo, Y., Suhara, T., Suzuki, K., Kobayashi, K., Inoue, 0., Terasaki, 0., Someya, Y., Sassa, T., Sudo, Y., Matsushima, E., Iyo, M., Tateno, Y., Toru, M. (1997). Decreased prefrontal dopamine D1 receptors in schizophrenia revealed by PET. Nature, 385, 634-636. (15) Olds, J. (1958). Satiation effects in self-stimulation of the brain. f aurnaJ oJ Comparative and Physiological Psychology, 51, 675-678. (15) Olds, J., Milner, P. (1 954). Positive reinforcement produced by electrical stimulation o f the septal area and other regions of the rat brain. f aurnaJ of Comparative and Physiological Psychology, 47, 419-428. (15) O'Leary, A. (1990). Stress, emotion, and human immune function. Psychological Bulletin, 108, 363-382. (12) Olff, M. (1999). Stress, depression and immunity: The role of defense

546

Bibliografia

and coping styles. Psychiatry Research, 85, 7-15. (12) Olney, J. W., Farber, N. B. (1995). Glutamate receptor dysfunction and schizophrenia. Archives oJ General Psychiatry, 52, 998-1007. (15) Olson, D. J. , Kamil, A. C., BaJda, R. P., Nims, P. J. (1995). Performance of four seed-caching corvid species in operant tests of nonspatial and spatial memory. f o urna] of Comparative Psychology, 109, 173-181. (13) Olson, E. J. , Boeve, B. F., Silber, M. H. (2000). Rapid eye movement sleep behaviour disorder: Demographic, clinical and labaratory findings in 93 cases. Brain, 123, 331-339. (9) Olton, D. S., Papas, B. C. (1979). Spatial mernory and hippocampal function. Neuropsychologia, 17, 669-682. (13) Olton, D. S., Walker, J. A., Gage, F. H. (1978). Hippocampal connections and spatial discrimination. Brain Research, 139, 295-308. (13) O'Neal, M. F., Means, L. W., Poole, M. C., Hamm, R. J. (1996). Estrogen affects performance of ovariectomized rats in a twachoice water-escape working mernory task. Psychoneuroendocrinology, 21, 51-65. (11) O'Reilly, R. C., Rudy, J. W. (2001). Conjunctive representations in learning and memory: Principles of cortical and hippocampal function. Psychological Review, 108, 311-345. (13) Ornstein, R. (1997). The right mind. New York: Harcourt Brace. (14) Orth, D. N. , Shelton, R. C., Nicholson, W. E., Beck-Peccoz, P., Tomarken, A. J., Persani, L., Loosen, P. T. (2001). Serum thyrotropin concentrations and bioactivity during sleep deprivation in depression. Archives of General Psychiatry, 58, 77-83. (15) Ouchi, Y., Yoshikawa, E., Okada, H., Futatsubashi, M., Sekine, Y., Iyo, M., Sakamoto, M. (1999). Alterations in binding site density of dopamine transporter in the striatum, orbitofrontal cortex, and amygdala in early Parkinson' s disease: Compartment analysis for 13-CFT binding with positron emis-

sion tomography. Annais oj Neurology, 45, 601-610. (8) Overmier, J. B., Murison, R. (2000). Anxiety and helplessness in the face of stress predisposes, precipitates, and sustains gastric ulceration. Behavioural Brain Research, 110, 161-174. (12) Paladini, C. A., Fiorillo, C. D., Morikawa, H., Williams, J. T. (2001). Amphetamine selectively blocks inhibitory glutamate transmission in dopamine neurons. Nature Neuroscience, 4, 275-281. (15) Palmer, T. D., Schwartz, P. H., Taupin, P., Kaspar, B., Stein, S. A., Gage, F. H. (2001). Progenitor cells from human brain after death. Nature, 411, 42-43. (5) Pandey, G. N., Pandey, S. C., Dwivedi, Y., Sharma, R. P., Janicak, P. G., Davis, J. M. (1995). Platelet serotonin-ZA receptors: A potential biological marker for suicidal behavior. American fournal oJ Psychiatry, 152, 850-855. (12) Panikashvili, D., Simeonidou, C., Ben-Shabat, S., Hanus, L., Breuer, A., Mechoulam, R., Shohami, E. (2001). An endogenous cannabinoid (2-AG) is neuroprotective after brain injury. Nature, 413, 527-531. (15) Panksepp, J. (1998). Attention deficit hyperactivity disorders, psychostimulants, and intolerance of childhood playfulness: A tragedy in the making? Gurrent Directions in Psychological Science, 7, 91-98. (7) Pappone, P. A., Cahalan, M. D. (1987). Pandinus imperator scorpion venom blocks voltage-gated potassium channels in nerve fibers. fournal oJ Neuroscience, 7, 3300-3305. (2) Paradis, M. (1998). Aphasia in bilinguals: How atypical is it? W: P. Coppens, Y. Lebrun, A. Basso (red.), Aphasia in atypical populalians (s. 35-66). Mahwah, NJ: Erlbaum. (14) Pardal, R., López-Barneo, J. (2002). Low glucose-sensing cells in the carotid body. Nature Neuroscience, 5, 197- 198. (10) Parent, M. B., Habib, M. K., Baker, G. B. (1999). Task-dependent

effects of the antidepressant/antipanic drug phenelzine on memory. Psychopharmacology, 142, 280-288. (9)

Park, S., Holzman, P. S., GoldmanRakic, P. S. (1995). Spatial working mernory deficits in the relatives of schizophrenic patients. Archives of General Psychiatry, 52, 821-828. (15)

Parker, G. H. (1922). Smell, taste, and allied senses in the vertebrates. Philadelphia: Lippincott. (7) Parkes, L., Lun d, J., Angelucci, A., Salomon, J. A., Morgan, M. (2001). Compulsary averaging of crowded orientation signals in human vision. Nature Neuroscience, 4, 739-744. (6)

Pascual-Leone, A., Walsh, V. (2001). Fast backprojections from the motion to the primary visual area necessary for visual awareness. Science, 292, 510-512. (6) Pascual-Leone, A., Wasserman, E. M., Sadato, N., Hallett, M. (1995). The role of reading activity on the modulation of motor c ortical outputs to the reading hand in Braiile readers. Annais of Neurology, 38, 910-915. (5) Patel, A. J., Honore, E., Lesage, F., Fink, M., Romey, G., Lazdunski, M. (1999). Inhalation anesthetics activate twa-pore-domain background K+ channels. Nature Neuroscience, 2, 422-426. (2) Patte, C., Gandolfo, P., Leprince, J., Thoumas, J. L., Fontaine, M., Vaudry, H., Tonon, M. C. (1999). GABA inhibits endozepine release from cultured rat astrocytes. Glia, 25,404-411 . (12)

Paulesu, E., Demonet, J.-F. , Fazio, F., McCrory, E., Chanoine, V., Brunswick, N., Cappa, S. F., Cossu, G., Habib, M., Frith, C. D., Frith, U. (2001). Dyslexia: Cultural diversity and biological unity. Science, 291, 2165-2167. (14) Paulesu, E., Frith, U., Snowling, M., Gallagher, A., Morton, J., Frackowiak, R. S. J., Frith, C. D. (1996). Is developmental dyslexia a disconnection syndrome? Brain, 119,143-157. (14) Paulesu, E., McCrory, E., Fazio, F., Mononcello, L., Brunswick, N., Cappa, S.F., Cotelli, M. , Cossu, G.,

Carte, F., Lorusso, M., Pesenti, S., Gallagher, A., Perani, D., Price, C., Frith, C. D. , Frith, U. (2000). A cultural effect on brain function. Nature Neuroscience, 3 , 91-96. (14)

Paus, T., Marrett, S., Worsley, K. J., Evans, A. C. (1995). Extraretinal modulation o f cerebral blood flow in the human visual cortex: Implications for saccadic suppression. fournal of Neurophysiology, 74, 2179-2183 . (6) Pavani, F., Spence, C., Driver, J. (2000). Visual capture of touch: Out-af-the-body experiences with rubber gloves. Psychological Science, 11 , 353-359. (4) Pavlov, I. P. (1927). Conditioned reflexes. Oxford, England: Oxford University Press. (13) Pearl, P. L., Weiss, R. E. , Stein, M. A. (2001). Merlical mimics. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 931, 97-112. (7) Pedersen., C. A., Caldwell, J. D., Walker, C. , Ayers, G. , Mason, G. A. (1994). Oxytocin activates the postpartum onset o f rat maternal behavior in the ventral tegmentum and media! preoptic areas. Behavioral Neuroscience, 108, 1163-1171. (11)

Pedersen, C. B., Mortensen, P. B. (2001). Evidence of a dose-response relationship between urbanicity during upbringing and schizophrenia risk. Archives of Gen era] Psychiatry, 58, 1039-1046. (15) Pellis, S. M., O'Brien, D. P., Pellis, V. C., Teitelbaum, P., Wolgin, D. L., Kennedy, S. (1988). Escalation o f fe lin e predation along a gradient from avoidance through ..play" to killing. Behavioral Neuroscience, 102, 760-777. (12)

Pellymounter, M. A., Cullen, M. J., Baker, M. B. , Hecht, R., Winters, D., Boone, T., Collins, F. (1995). Effects of the obese gene produet on body weight regulation in ob!ob mice. Science, 269, 540-543. (10) Penfield, W. (1955). The permanent record o f the stream of consciousness. Acta Psychologica, 11 , 47-69. (13)

Penfield, W. , Milner, B. (1958). Mernory deficit produced by bilaterallesions in the hippocampal

zone. Archives of Neurology and Psychiatry, 79, 475-497. (13) Penfield, W. , Perot, P. (1963). The brain's record of auditory and visual experience. Brain, 86, 595-696. (13)

Penfield, W., Rasmussen, T. (1950). The cerebral cortex of ma n. New York: Macmilłan. (4, 8) Penton-Voak, I. S., Perrett, D. l., Castles, D. L., Kobayashi, T., Burt, D. M. , Murray, L. K., Minamisawa, R. (1999). Menstrual cycle alters face preference. Nature, 399, 741-742. (11)

Pepperberg, I. M. (1981). Functional vocalizations by an African grey parrot. Zeitschrift fiir Tierpsychologie, 55, 139-160. (14) Pepperberg, I. M. (1993). Cognition and communication in an African Grey parrot (Psittacus erithacus): Studies on a nonhuman, nonprimate, nonmammalian subject. W: H. L. Roitblat, L. M. Herman, P. E. Nachtigall (red.). Language and communication: Comparative perspectives (s. 221-248). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (14) Pepperberg, I. M. (1994). Numerical competence in an African gray parrot (Psittacus erithacus). foumal of Comparative Psychology, 108, 36-44. (14) Perani, D., Paulesu, E. , Gall es, N. S., Dupoux, E., Dehaene, S., Bettinardi, V. , Cappa, S. F., Fazio, F:, Mehler, J. (1998). The bilingual brain: Proficiency and age of acquisition o f the second language. Brain, 121, 1841-1852. (14) Pericak-Vance, M. A., Bebout, J. L. , Gaskell, P. C., Jr., Yamaoka, L. H., Hung, W.-Y., Alberts, M. J., Walker, A. P., Bartlett, R. J., Haynes, C. A., Welsh, K. A. , Earl, N. L., Heyman, A., Clark, C. M., Roses, A. D. (1991). Linkage studies in familia! Alzheimer disease: Evidence for chromosame 19 linkage. American f aurnaJ of Human Genetics, 48, 1034- 1050. (13) Perlow, M. J., Freed, W. J., Hoffer, 8. J., Seiger, A., Olson, L., Wyatt, R. J. (1979). Brain grafis reduce motor abnormalities produced by destruction o f nigrostriatal dopamine system. Science, 204, 643-647. (8) Perrone, J. A., Thiele, A. (2001). Speed skills: Measuring the visual

Bibliografia

547

speed analyzing properties of primate MT neurons. Nature Neuroscience, 4, 526-532. (6) Pert, C. B. (1997). Molecules oJ emotion. New York: Touchstone. (2) Pert, C. B., Snyder, S. H. (1973). The opiate receptor: Demonstration in nervous tissue. Science, 179, 1011-1014. (7, 15) Pesenti, M., Zago, L., Crivello, F., Mellet, E., Samson, D., Duroux, B., Seron, X., Mazoyer, B., TzourioMazoyer, N. (2001). Mental calculation in a prodigy is sustained by right prefrontal and media! temporał areas. Nature Neuroscience , 4, 103-107. (4) Pesold, C., Treit, D. (1995). The central and basolaterał amygdala differentially mediate the anxiolytic effect of benzodiazepines. Brain Research, 671, 213-221. (12) Peters, R. H., Sensenig, L. D., Reich , M. J. (1973). Fixed-ratio performance following ventromedial hypothalamic lesions in rats. Physiological Psychology, 1, 136-138. (10) Peterson, L. R. , Peterson, M. J. (1959). Short-term retention of individual verbal items. fournal oJ Experimental Psychology, 58, 193-198. (13) Petitto, L. A. , Zatorre, R. J., Gauna, K., Nikelski, E. J. , Dostie, D. , Evans, A. C. (2000). Speech-łike cerebral activity in profoundły deaf people processing signed languages: Implications for the neurał basis o f human language. Proceedings oJ the National A cademy oJ Sciences, USA, 97, 13961-13966. (14) Phelps, M. E. , Mazziotta, J. C. (1985). Positron emission tomography: Human brain function and biochemistry. Science, 228, 799-809. (8) Phillips, M. L., Young, A. W. , Senior, C., Brammer, M., Andrew, C., Calder, A. J., Bullmore, E. T., Perrett, D. 1., Rowland, D., Williams, S. C. R., Gray, J. A., David, A. S. (1997). A specific neural substrate for perceiving faciał expressions of disgust Nature, 389, 495-498. (12) Phillips, R. G., LeDoux, J. E. (1992). Differential contribution of amygdala and hippocampus to cued and contextual fear conditioning.

548

Bibliografia

Behavioral Neuroscience, 106, 274- 285. (12) Phillips, T. J., Brown, K. J., Burkhart-Kasch, S., Wenger, C. D. , Kelly, M. A. , Rubinstein, M., Grandy, D. K., Low, M. J. (1998). Aleobol preference and sensitivity are markedly reduced in mice lacking dopamine D2 receptors. Nature Neuroscience, 1 , 610-615. (15) Piccini, P., Burn, D. J. , Ceravolo, R., Maraganore, D. , Brooks, D. J. (1999). The role of inheritance in sporadic Parkinson's disease: Evidence from a longitudinal study of dopaminergic function in twins. Annais oJ Neurology, 45, 577-582. (8) Pich, E. M., Pagliusi, S. R., Tessari, M., Talabot-Ayer, D., van Huijsduijnen, R. H., Chiamułera, C. (1997). Common neural substrates for the addictive properties of nicotine and cocaine. Science, 275, 83-86. (15) Pierri, J. N., Volk, C. L. E., Auh, S., Sampson, A., Lewis, D. A. (2001). Decreased soma! size of deep layer 3 pyramidal neurons in the prefrontal cortex of subjects with schizophrenia. Archives oJ General Psychiatry, 58, 466-473. (15) Pilłon , B., Ertle, S., Deweer, B., Sarazin, M., Agid, Y. , Dubois, B. (1996). Mernory for spatiallocation is affected in Parkinson's disease. Neuropsychologia, 34, 77-85. (8) Pinckard, K. L. , Stelłflug , J., Resko, J. A. , Roselli, C. E., Stormshak, F. (2000). Review: Brain aromatization and other factors affecting małe reproductive behavior with emphasis on the sexuał orientation o f rams. Domestic AnimaJ Endocrinology, 18, 83-96. (11) Pinker, S. (1994). The language instinct. New York: HarperCollins. (14) Plihal, W., Born, J. (1997). Effects of early and late nocturnal sleep on declarative and procedural memory. fournal oJ Cognitive Neuroscience, 9, 534-547. (9) Plomin, R., Corley, R. , DeFries, J. C., Fulker, D. (1990). Individual differences in television viewing in early childhood: Nature as well as nurture. Psychological Science, 1, 371-377. (l)

Poling, A., Schlinger, H. , Blakely, E. (1988). Faiłure of the partia! inverse benzodiazepine agonist Rol5-4513 to block the lethal effects of ethanol in rats. Pharmacology, 31, 945-947. (12) Pollatsek, A. , Bolozky, S., Well, A. D. , Rayner, K. (1981). Asymmetries in the perceptual span for Israeli readers. Brain and Language, 14, 174-180. (14) Poncer, J. C., Malinow, R. (2001) . Postsynaptic conversion of silent synapses during LTP affects synaptic gain and transmission dynamics. Nature Neuroscience, 4, 989-996. (13) Pons, T. P., Garraghty, P. E., Ommaya, A. K., Kaas, J. H., Taub, E., Mishkin, M. (1991). Massive cortical reorganization after sensory deafferentation in adult macaques. Science, 252, 1857-1860. (5) Pontieri, F. E., Tanda, G., Orzi, F., DiChiara, G. (1996). Effects of nicotine on the nucleus accumbens and similarity to those of addictive drugs. Nature, 382, 255-257. (15) Poo, M.-m. (2001). Neurotrophins as synaptic modulators. Nature Reviews Neuroscience, 2, 24-32. (5)

Pope, H. G., Jr., Gruber, A. J., Hudson, J. 1., Huestis, M. A., Yurgelun-Todd, D. (2001). Neuropsychological performance in long-term cannabis users. Archives oJ General Psychiatry, 58, 909-915. (15) Pope, H. G., Katz, D. L. (1994). Psychiatric and medical effects of anabołic-androgenic steroid use. Archives oJ General Psychiatry, 51, 375-382. (11) Posner, S. F., Baker, L., Heath, A., Martin, N. G. (1996). Social contact, social attitudes, and twin similarity. Behavior Genetics, 26, 123-133. (l) Posthuma, D. , De Geus , E. J. C., Baare, W. F. C. , Pol, H. E. H. , Kahn, R. S., Boomsma, D. l. (2002). The association between brain volume and intelligence is of genetic origin. Nature Neuroscience, 5, 83-84. (14) Potegal, M. (1994). Aggressive arousal: The amygdala connection. W: M. Potegal, J. F. Knutsan (red.), Th e dynamics oJ aggression

(s. 73-111). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (12) Potegal, M., Ferris, C., Hebert, M., Meyerhoff, J. M., Skaredoff, L. (1996). Attack priming in female Syrian golden hamsters is associated with a c-fos coupled process within the corticomedial amygdala. Neuroscience, 75, 869-880. (12) Potegal, M., Hebert, M., DeCoster, M ., Meyerhoff, J. L. (1996). Brief, high-frequency stimulation o f the corticomedial amygdala induces a delayed and prolonged increase of aggressiveness in małe Syrian golden hamsters. Behavioral Neuroscience, 110,401-412. (12) Pouget, A., Dayan, P., Zemel, R. (2000). Information processing with population codes. Nature Reviews Neuroscience, 1, 125-132. (7)

Poulos, C. X., Parker, J. L., Le, D. A. (1998). Increased impulsivity after injected aleobol predicts later aleobol consumption in rats: Evidence for "loss-of-control drinking" and marked individual differences. Behavioral Neumscience, 112, 1247-1257. (15) Premack, A. J., Premack, D. (1972). Teaching language to an ape. Scientific American, 227(4), 92-99. (14) Preti, G., Cutler, W. B., Garcia, C. R., Huggins, G. R., Lawley, H. J. (1986). Human rodHary secretions influence women's menstrual cycles: The role of donor extract o f females. Hormones and Behavior, 20, 474-482. (7) Price, C. J., Warburton, E. A., Moore, C. J., Frackowiak, R. S. J., Friston, K. J. (2001). Dynamie diaschisis: AnatomieaBy remote and contextsensitive human brain lesions. f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 13, 419-429. (5) Price, M. P., Lewin, G. R., Mcllwrath , S. L., Cheng, C., Xie, J., Heppenstall, P. A., Stucky, C. L., Mannsfeldt, A. G. , Brennan, T. J., Drummond, H. A., Qiao, J., Benson, C. J. , Tarr, D. E., Hrstka, R. F., Yang, B., Williamson, R. A., Welsh, M. J. (2000). The mammalian sodium channel BNCl is required for normai touch sensation. Nature, 407, 1007-1011. (7)

Pritchard, T. C., Hamilton, R. B. , Morse, J. R., Norgren, R. (1986). Projections of thalamic gustatory and lingual areas in the monkey, Macaca fascicularis. fournal of Comparative Neurology, 244, 213-228. (7) Pritchard, T. C., Macaluso, D. A., Eslinger, P. J. (1999). Taste perception in patients with insular cortex lesions. Behavioral Neuroscience, 113,663-671. (7, 14) Provine, R. R. (1979) . "Wing-flapping" develops in wingless chicks. Behavioral and Neural Biology, 27, 233-237. (8) Provine, R. R. (1981). Wing-flapping develops in chickens made flightless by feather mutations. Developmental Psychobiology, 14, 48 B 1-486. (8} Provine, R. R. (1984}. Wing-flapping during development and evolution. American Scientist, 72, 448-455. (8} Provine, R. R. (1986). Yawning as a stereotyped action pattern and releasing stimulus. Ethology, 72, 109-122. (8) Provine, R. R., Westerman, J. A. (1979). Crossing the midline: Limits of early eye-hand behavior. Child Development, 50, 437-441. (14) Prutkin, J., Duffy, V. B., Etter, L., Fast, K., Gardner, E., Lucchina, L. A., Snyder, D. J. , Tie, K., Weiffenbach, J., Bartoshuk, L. M. (2000). Genetic variation and inferences about perceived taste intensity in mice and men. Physiology &- Behavior, 69, 161-173. (7) Ptak, R. , Gutbrod, K., Perrig, W., Schnider, A. (2001}. Probabilistic contingency learning with limbie or prefrontal damage. Behavioral Neuroscience, 115, 993-1001. (13) Puca, A. A., Dały , M. J., Brewster, S. J. , Matise, T. C., Barrett, J., SheaDrinkwater, M., Kang, S., Joyce, E., Nicoli, J., Benson, E., Kunkel, L. M., Perls, T. (2001). A genome-wide scan for linkage to human exceptionallongevity identifies a locus on chromosame 4. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA , 98, 10505-10508. (1) Pugh, K. R., Mend, W. E., Shaywitz, B. A., Shaywitz, S. E., Fulbright, R. K. , Constable, R. T., Skudlarski, P.,

Marchione, K. E. , Jenner, A. R., Fletcher, J. M. , Liberman, A. M. , Shankweiler, D. P., Katz, L., Lacadie, C., Gore, J. C. (2000). The angular gyrus in developmental dyslexia: Task-specific differences in functional connectivity within parietal cortex. Psycholog-ical Science, 11,51-56. (14) Purves , D., Hadley, R. D. (1985). Changes in the dendritic branebing of ad ul t mammalian neurones revealed by repeated imaging in situ. Nature, 315, 404-406. (2) Purves, D., Lichtman, J. W. (1980). Elimination o f synapses in the developing nervous system. Science, 210, 153-157. (5) Purves, D., Lotto, R. B., Williams, S. M., Nandy, S., Yang, Z. (2001). Why we see things the way we do: Evidence for a wholly empirical strategy of vision. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 356, 285-297. (6) Purves, D., Shimpi, A., Lotto, R. B. (1999). An empirical explanation of the Comsweet effect. f aurnaJ of Neuroscience, 19,8542-8551. (6) Putnam, S. K., Du, J., Sato, S., Hull, E. M. (2001). Testasterone restoration of co pulatory behavior correlates with media! preoptic dopamine release in castrated małe rats. Hormones and Behavior, 39, 216-224. (11) Quadagno, D. M., Briscoe, R., Quadagno, J. S. (1977). Effect of perinatal gonada! hormones on selected nonsexual behavior patterns: A critical assessment of the non-human and human literature. Psychological Bulletin, 84, 62-80. (11) Quik, M., Jeyarasingam, G. (2000). Nicotinic receptors and Parkinson 's disease. Europeon fournal of Pharmacology, 393, 223-230. (8) Raber, J., Bongers, G., LeFevour, A., Buttini, M., & Mucke, L. (2002). Androgens protect against apolipoprotein E4-induced cognitive deficits. fournal of Neuroscience, 22, 5204-5209. (11) Rada, P. V., Hoebel, B. G. (2000}. Supraadditive effect of o-fenfluramine plus phentermine on extracellular acetylcholine in the

Bibliografia

549

nucleus accumbens: Possible mechanism for inhibition of excessive feeding and drug abuse. PharmacoJogy Biochemistry and Behavior, 65, 369-373. {10) Ragsdale, D. S., McPhee, J. C., Scheuer, T., Catterall, W. A. {1994). Molecular determinantsof state-dependent block o f Na+ channels by !ocal anesthetics. Science, 265, 1724-1728. (2) Raine, A., Reynolds, C., Venables, P. H., Mednick, S. A., Farrington, D. P. {1998). Fearlessness, stimulation-seeking, and large body size at age 3 as early predispositions to childhood aggression at age 11 years. Archives of GeneruJ Psychiatry, 55, 745-751. (12) Rainnie, D. G., Grunze, H. C. R., McCarley, R. W., Greene, R. W. (1994). Adenosine inhibition of mesopontine cholinergic neurons: Implications for EEG arousal. Science, 263, 689-692. {9) Rainville, P., Duncan, G. H., Price, D. D., Carrier, B., Bushnell, M. C. (1997). Pain affect encoded in human anterior cingulate but not somatosensory cortex. Science, 277, 968-971. (7) Rajkowska, G., Selemon, L. D., Goldman-Rakic, P. S. (1998). Neuronal and glial soma! size in the prefrontal cortex. Archives of GeneruJ Psychiatry, 55, 215-224. (15) Rakic, P. (1998). Cortical development and evolution. W: M. S. Gazzaniga, J. S. Altman {red.), Brain and mind: EvoJutionary perspectives (s. 34-40). Strasbourg, France: Human Frontier Science Program. (5) Rakic, P. (2002). Neumgenesis in adult primate neocortex: An evaluation of the evidence. Nature Reviews Neuroscience, 3, 65-71. (5) Rakic, P., Lidow, M. S. (1995). Distribution and density of monoamine receptorsin the primate visual cortex devoid of retinal input from early embryonic stages. fournaJ of Neuroscience, 15, 2561-2574. (6) Ralph, M. R., Foster, R. G., Davis, F. C., Menaker, M. (1990). Transplanted suprachiasmatic nucleus determines circadian period. Science, 247, 975-978. (9)

550

Bibliografia

Ralph, M. R., Menaker, M. (1988). A mutation o f the circadian system in golden hamsters. Science, 241, 1225-1227. (9) Ram, A., Pandey, H. P., Matsumura, H., Kasahara-Orita, K., Nakajima, T., Takahata, R., Satoh, S., Terao, A., Hayaishi, O. (1997). CSF levels of prostaglandins, especially the level of prostaglanclin D2 , are correlated with increasing propensity towarcis sleep in rats. Brain Research, 751, 81-89. (9) Ramachandran, V. S., Blakeslee, S. (1998). Phantoms in the brain. New York: Morrow. (5) Ramachandran, V. S., Hirstein, W. (1998). The perception of phantom limbs: The D. O. Hebb lecture. Brain, 121, 1603-1630. (5) Ramachandran, V. S., RogersRamachandran, D., Cobb, S. (1995). Touching the phantom limb. Nature, 377, 489-490. (5) Ramer, M. S., Priestley, J. V., McMahon, S. B. {2000). Functional regeneration of sensory axons into the adult spinał cord. Nature, 403, 312-316. (5) Ramirez, J. J., Bulsara, K. R. , Moore, S. C., Ruch, K., Abrams, W. (1999). Progressive unilateral damage of the entorhinal cortex enhances synaptic efficacy o f the crossed entorhinal afferent to dentate granule cells. f aurnaJ of Neuroscience, 19:RC42, 1-6. (5) Ramirez, J. J., Fass, B., Karpiak, S. E., Steward, O. (1987a). Gangliaside treatments reduce locomotor hyperactivity after bilaterallesions o f the entorhinal c ort ex. Neumscience Letters, 75, 283-287. (5) Ramirez, J. J., Fass, B., Kilfoil, T., Henschel, B., Grones, W., Karpiak, S. E. (1987b). Ganglioside-induced enhancement of behavioral recovery after bilaterał lesions of the entorhinal cortex. Brain Research, 414, 85-90. (5) Ramirez, J. J., Finklestein, S. P., Keller, J., Abrams, W., George, M. N., Parakh, T. (1999). Basic fibroblast growth factor enhances axonal sprouting after cortical injury in rats. NeuroReport, 10, 1201-1204. (5) Ramirez, J. J., McQuilkin, M. , Carrigan, T., MacDonald, K.,

Kelley, M. S. {1996). Progressive entorhinal cortex lesions accelerate hippocampal sprouting and spare spatial mernory in rats. Proceedings of the NationaJ Academy of Sciences, USA, 93, 15512-15517. {5) Ramnani, N., Passingham, R. E. (2001). Changes in the human brain duringrhythm learning. f aurnaJ of Cognitive Neuroscience, 13, 952-966. (8) Ramón y Cajal, S. (1937). Recollections of my life. Memoirs of the American PhilosophicaJ Society, B. Ramos, J. M. J. (2001). Rats with hippocampallesions can learn a place response, but how long can they retain it? BehavioraJ Neuroscience, 115,1048-1058. (13) Randolph, C., Tierney, M. C., Chase, T. N. (1995). Implicit mernory in Alzheimer's disease. f aurnaJ of CJinical and ExperimentaJ NeuropsychoJogy, 17, 343-351. (13) Ranson, S. W. , Clark, S. L. (1959). The anatomy of the nervous system: Its development and function (wyd. 10). Philadelphia: Saunders. (4) Rapkin, A. J., Morgan, M., Goldman, L., Brann, D. W., Simone, D., Mahesh, V. B. (1997). Progesterane m etahalite allopregnanolone in women with premenstrual syndrome. Obstetrics & GynecoJogy, 90, 709-714. (11) Rapaport, J. L., Giedd, J. N., Blumenthal, J., Hamburger, S., Jeffries, N. , Fernandez, T. , Nicolson, R., Bedwell, J., Lenane, M., Zijdenbos, A., Paus, T., Evans, A. (1999). Progressive cortical change during adolescence in childhood-onset schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 56, 649-654. (15) Rapaport, S. 1., Bosetti, F. (2002). Do lithium and anticonvulsants target the brain arachidonic acid cascade in bipolar patients? Archives of GeneruJ Psychiatry, 59, 592-596. (15) Rapaport, S. I., Robinson, P. J. (l 986). Tight-junctional modification as the basis of osmotic opening of the blood-brain barrier.

Annais ofthe New York Academy of Sciences, 481, 250-267. (2) Raum, W. J., McGivern, R. F. , Peterson, M. A., Shryne, J. H., Gorski, R. A. (1990). Prenatal inhibition of hypothalamic sex steroid uptake by cocaine: Effects on neurobehavioral sexual differentiation in male rats. Developmental Brain Research, 53, 230-236. (11) Rauschecker, J. P. (1995). Developmental plasticity and memory. Behavioural Brain Research , 66, 7-12. (6) Ravizza, S. M., Ivry, R. B. (2001). Comparison o f the basal ganglia and cereheilum in shifting attention. f ourna/ of Cognitive Neuroscience, 13, 285-297. (7) Reburn, C. J., Wynne-Edwards, K. E. (1999). Hormonal changes in males of a naturally biparental and a uniparental mammal. Hormones and Behavior, 35, 163-176. (11) Rechtschaffen, A., Bergmann, B. M. (1995). Sleep deprivation in the rat by the disk-over-water method. Behavioural Brain Research, 69, 55-63. (9) Reed, J. M., Squire, L. R. (1999). Impaired transverse patterning in human amnesia is a special case of impaired mernory for twa-choice discrimination tasks. Behavioral Neuroscience, 113, 3-9. (13) Rees, G., Kreiman, G., Koch, C. (2002). Neural correlates of consciousness in humans. Nature Reviews Neuroscience, 3, 261-270. (9) Reeves, A. G., Plum, F. (1969). Hyperphagia, rage, and dementia accompanying a ventromedial hypothalamic neoplasm. Archives of Neurology, 20, 616-624. (10) Refinetti, R. (2000). Circadian physiology. Baca Raton, FL: CRC Press. (9) Refinetti, R. , Carlisle, H. J. (1986). Complementary nature of heat production and heat intake during behavioral thermoregulation in the rat. Behavioral and Neural Biology, 46, 64-70. (10) Refinetti, R., Menaker, M. (1992). The circadian rhythm o f body temperature. Physiology & Behavior, 51,613-637. (9) Regan, T. (1986) . The rights ofhumans and other animals. Acta

Physiologica Scandinavica, 128(Suppl. 554), 33-40. (1) Reichelt, K. L., Seim, A. R. , Reichelt, W. H. (1996). Could schizophrenia be reasonably explained by Dohan's hypothesis on genetic interaction with a clietary peptide overload? Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry, 20, 1083-1114. (15) Reichling, D. B., Kwiat, G. C., Basbaum, A. l. (1988). Anatomy, physiology , and pharmacology of the periaqueductal gray contribution to antinociceptive controls. W: H. L. Fields, J.-M. Besson (red.), Progress in brain research (Vol. 77, s. 31-46). Amsterdam: Elsevier. (7)

Reick, M. , Garcia, J. A., Dudley, C., McKnight, S. L. (2001). NPAS2 : An analog of clock operative in the maromalian forebrain. Science, 293, 506-509. (9) Reisel, D. , Bannerman, D. M. , Schmitt, W. B., Deacon, R. M. J., Flint, J., Borchardt, T., Seeburg, P. H. , Rawlins, J. N. P. (2002). Spatial mernory dissociations in mice lacking GluR1. Nature Neuroscience, 5, 868-873. (13) Reiss, A. L. , Eliez, S., Schmitt, J. E., Straus, E., Lai, Z., Jones, W., Bellugi, U. (2000). IV. Neuroanatomy of Williams syndrome: A high-resolution MRI study. Journal of Cognitive Neuroscience, 12(Suppl.), 65-73. (14) Reiter, R. J. (2000). Melatonin: Lowering the high price of free radicals. News in Physiological Scien ces, 15, 246-250. (9) Reneman, L., Lavalaye, J., Schmand, B., de Wolff, F. A., van den Brink, W., den Heeten, G. J., Booij, J. (2001). Cortical serotonin transporter density and verbal mernory in individuals who stopped using 3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA or "ecstasy"). Archives of General Psychiatry, 58, 901-906. (15) Repa, J. C., Muller, J., Apergis, J., Dessrochers,T. M. , Zhou, Y. , LeDoux, J. E. (2001). Two different lateral amygdala cell populations contribute to the initiation and storage of memory. Nature Neuroscience, 4, 724-731. (13)

Reuter-Lorenz, P. A. , Miller, A. C. (1998) . The cognitive neumscience o f human laterality: Lessans from the bisected brain. Gurrent Directions in Psychological Science, 7, 15-20. (14) Rhees, R. W., Shryne, J. E., Gorski, R. A. (1990). Onset ofthe hormone-sensitive perinatal period for sexual differentiation of the sexually dimorphic nucleus o f the preoptic area in female rats. Journal of Neurobiology, 21 , 781-786. (11) Ricaurte, G. A., Yuan, J. , Hatzidimitriou, G., Cord, B. J., McCann, U. D. (2002). Severe dopaminergic neurotoxicity in primates after a common recreational dos e regimen o f MDMA ("ecstasy"). Science, 297, 2260-2263. (15) Rice, G., Anderson, C., Risch, N., Ebers, G. (1999). Male homosexuality: Absence of linkage to microsatellite markers at Xq28. Science, 284, 665-667. (11) Richter, C. P. (1922). A behavioristic study o f the activity o f the rat. Comparative Psychology Monographs, 1, 1-55. (9) Richter, C. P. (1936). Increased salt appetite in adrenalectomized rats. American f aurnaJ of Physiology, 115, 155-161. (10) Richter, C. P. (1950). Taste and soluhility of toxic compounds in poisoning o f rats and humans. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 43, 358-374. (7) Richter, C. P. (1957). On the phenomenon of suciden death in animals and man. Psychosomatic Medicine, 19, 191-198. (12) Richter, C. P. (1967). Psychopathology of periodic behavior in animals and man. W: J. Zubin, H. F. Hunt (red.), Comparative psychopathology (s. 205- 227). New York: Grune & Stratton. (9) Richter, C. P. (1 975). Deep hypothermia and its effect on the 24-hour clock o f rats and hamsters. John s Hopkins Medical fournal, 136, 1-10. (9) Richter, C. P., Langworthy, O. R. (1933). The quill mechanism ofthe porcupine. f aurnaJ fiir Psychologie und Neurologie, 45, 143-153. (4)

Bibliografia

551

Rickard, T. C. , Grafrnan, J. (1998) . Losing their configural mind: Amnesic patients fail on transverse patterning. ]o urn al oJ Cognitive Neuroscience, 10, 509-524. (13) Riddle, D. R., Lo, D. C., Katz, L. C. (1995). NT-4-mediated rescue of lateral geniculate neurons from effects o f monocular deprivation. Nature, 378, 189-191. (6) Riddle, W. J. R., Scott, A. l. F. (1995). Relapse after successful electroconvulsive therapy: The use and impact of continuation antidepressant drug treatment. Human Psychopharmacology, 10, 201-205. (15) Riemann, D., Konig, A., Hohagen, F., Kiemen, A., Voderholzer, U., Backhaus, J., Bunz, J., Wesiack, B., Hermie, L., Berger, M. (1999). How to preserve the antidepressive effect of sleep deprivation: A comparison of sleep phase advance and sleep phase delay. European Archives oJ Psychiatry and Clinica l Neuroscience, 249, 231-237. (15) Ringel, B. L., Szuba, M. P. (2001). Potential mechanisms o f the sleep therapies for depression. Depression and Anxiety, 14, 29-36. (15) Rinn, W. E. (1984). The neuropsychology of facial expression: A review of the neurological and psychological mechanisms for producing facial expressions. Psychological Bulletin, 95, 52-77. (8)

Rittenhouse, C. D., Shouval, H. Z., Paradiso, M. A., Bear, M. F. (1999). Monocular deprivation induces homosynaptic long-term depression in visual cortex. Nature, 397, 347- 350. (6) Robbins, T. W., Everitt, B. J. (1995). Arousal systems and attention. W: M. S. Gazzaniga (red.), The cognitive neurosciences (s. 703-720). Cambridge, MA: MIT Press. (9) Robertson, L., Treisman, A., Friedman-Hill, S., Grabowecky, M. (1997). The interaction of spatial and object pathways: Evidence from Balint's syndrome. fournal oJ Cognitive Neuropsychology, 9, 295-317. (4} Robillard, T. A. J., Gersdorff, M. C. H. (1986). Prevention of pre- and perinatal acquired hearing defects:

552

Bibliografia

Part l. Study of causes. fournal oJ Auditory Research, 26, 207-237. (7)

Robinson, R. G. , Boston, J. D., Starkstein, S. E., Price, T . R. (1988 l. Com parison o f mania and depression after brain injury: Causa! factors. American fournal oJPsychiatry, 145,172-178. (15) Robinson, S. J., Manning, J. T. (2000). The ratio of 2nd to 4th cligit length and małe homosexuality. Evolution and Human Behavior, 21, 333-345. (11) Roca, C. A., Schmidt, P. J., Rubinow, D. R. (1999}. Gonada! steraids and affective illness. Neuroscientist, 5, 227-237. (15} Rocha, B. A., Fumagalli, F., Gainetdinov, R. R., Jones, S. R., Ator, R., Giros , B., Miller, G. W., Caron, M. G. (1998). Cocaine selfadministration in dopamine-transporter knockout mice. Nature Neuroscience, 1, 132-137. (15) Rochira, V., Balestrieri, A., Madeo, B., Baraldi, E., Faustini-Fustini, M., Granata, A. R. M., Carani, c. (2001). eongenital estrogen deficiency: In search of the estrogen role in human małe reproduction. MolecuJar and Cellular Endocrinology, 178, 107-115. (11) Rodgers, R. J., Halford, J. C. G., Nunes de Souza, R. L., Canto de Souza, A. L., Piper, D. C., Arch, J. R. S., Upton, N., Porter, R. A., Johns, A., Blundell, J. E. (2001) . SB-334867, a selective orexin-1 receptor antagonist, enhances behavioural satiety and blocks the hyperphagic effect of orexin-A in rats. European fournal oJ Neuroscience, 13, 1444-1452. (10) Rodriguez, E., George, N. , Lachaux, J.-P., Martinerie, J., Renault, B., Varela, F. J. (1999). Perception's shadow: Long-clistance synchronization of human brain activity. Nature, 397, 430-433. (4) Rodriguez, 1., Del Punta, K., Rothman, A., Ishii, T. , Mombaerts, P. (2002). Multiple newand isolated families within the mouse superfamiły of Vlr vomeronasal receptors. Nature Neuroscience, 5, 134-140. (7) Rodriguez, I., Greer, C. A., Mok, M. Y., Mombaerts, P. A. (2000). A putative pheromone receptor gene expressed in human olfactory

mucosa. Nature Genetics, 26, 18-19. (7) Roelfsema, P. R., Engel, A. K., Konig, P., Singer, W. (1997). Visuornotor integration is associated with zero time-lag synchronization among cortical areas. Nature, 385, 157-161. (4) Roffwarg, H. P., Muzio, J. N., Dement, W. C. (1966). Ontogenetic development of human sleep-dream cycle. Science, 152, 604-609. (9) Rollenhagen, J. E., Olson, C. R. (2000). Mirrar-image confusion in single neuron s of the macaque inferotemporal cortex. Science, 287, 1506-1508. (6) Rolls, E. T. (1995). Central taste anatomy and neurophysiology. W: R. L. Doty (red.), Handbook oJ olJaction and gustation (s. 549-573). New York: Dekker. (7) Rolls, E. T. (1996a) The representation of space in the primate hippocampus, and its relation to memory. W: K. Ishikawa, J. L. McGaugh, H. Sakata (red.). Brain processes and mernory (s. 203-227). Amsterdam: Elsevier. (13) Rolls, E. T. (1996b). A theory of hippocampal function in memory. Hippocampus, 6, 601-620. (13) Rome, L. C., Loughna, P. T., Goldspink, G. (1984). Muscle fiber activity in carp as a function of swimming speed and muscle temperature. American fournal oJ Psychiatry, 247, R272-R279. (8} Romer, A. S. (1962). The vertebrate body. Philadelphia: Saunders. (5} Rommel, S. A., Pabst, D. A., McLellan, W. A. (1998). Reproductive thermoregulation in marine mammals. American Scientist, 86, 440-448. (10) Ronai, Z., Szekely, A. , Nemoda, Z., Lakatos, K., Gervai, J., Staub, M., Sasvari-Szekely, M. (2001). Association between novelty seeking and the -521 C/T polymorphism in the promoter region of the DRD4 gene. MolecuJar Psychiatry, 6, 35-38. (15} Roorda, A., Metha, A. B., Lennie, P. , Williams, D. R. (2001). Packing arrangement o f the three co n e classes in primate retina. Vision Research, 41, 1291-1306. (6) Roorda, A., & Williams, D. R. (1999}. The arrangement of the three cone

classes in the Iiving human eye. Nature, 397, 520-522. (6) Roozendaal, B., Phillips, R. G., Power, A. E., Brooke, S. M., Sapolsky, R. M., McGaugh, J. L. (2001). Mernory retrieval impairment induced by hippocampal CA3 lesions is blocked by adrenocortical suppression. Nature Neuroscience, 4,1169-1171. (13) Rose, J. E., Brugge, J. F., Anderson, D. J., Hind, J. E. (1967). Phaselocked response to low-frequency tones in single auditory nerve fi bers of the squirrel monkey. fournal of Neurophysiology, 30, 769-793. (7) Rose, R. J., Kaprio, J., Winter, T., Dick, D. M., Viken, R. J., Pulkkinen, L., Koskenvuo, M. (2002). Femininity and fertility in sisters with twin brothers: Prenatal androgenization? Cross-sex socialization? Psychological Science, 13, 263-267. (11) Rosenberg, E. L., Ekman, P., Jiang, W., Babyak, M., Coleman, R. E., Hanson, M., O'Connor, C., Waugh, R., Blumenthal, J. A. (2001). Linkages between facial expressions of anger and transient myocardial ischemia in men with caronary artery disease. Emotion, 1, 107-115. (12) Rosenblatt, J. S. (1967). Nonhormonal basis o f matemai behavior in the rat. Science, 156, 1512-1514. (11) Rosenblatt, J. S. (1970). Views on the onset and maintenance of matemai behavior in the rat. W: L. R. Aronson, E. Tobach, D. S. Lehrman, J. S. Rosenblatt (red.), Development and evolution of behavior(s. 489-515). San Francisco: Freeman. (11) Rosenzweig, M. R., Bennett, E. L. (1996). Psychobiology of plasticity: Effects o f training and experience on brain and behavior. Behavioural Brain Research, 78, 57-65. (5) Ri:isler, A., Witztum, E. (1998). Treatment o f men with paraphilia with a long-acting analogue of gonadotropin-releasing hormone. New England fournal of Medicine, 338,416-422. (11) Ross, E. D., Haman, R. W., Buck, R. (1994). Differential hemispheric

lateralization of primary and social emotions. Neuropsychiatry, Neuropsychology, and Behavioral Neurology, 7, 1-19. (12) Ross, G. W., Abbott, R. D., Petrovitch, H., Morens, D. M., Grandinetti, A., Tung, K.-H., Tanner, C. M., Masaki, K. H., Blanchette, P. L., Burb, J. D., Popper, J. S., White, L. R. (2000). Association of coffee and caffeine intake with the risk of Parkinson's disease. fournal of the American Medical Association, 283, 2674-2679. (8) Rossi, D. J., Oshima, T., Attwell, D. (2000). Glutamate release in severe brain ischaemia is mainly by reversed uptake. Nature, 403, 316-321. (5) Rossion, B., Gauthier, I., Goffaux, V., Tarr, M. J., Crommelinck, M. (2002). Expertise training with novel objects leads to left-lateralized facelike electrophysiological responses. Psychological Science, 13, 250-257. (6) Rosvold, H. E., Mirsky, A. F., Pribram, K. H. (1954). Influence of amygdalectomy on social behavior in monkeys. f aurnaJ of Comparative and Physiological Psychology, 47, 173-178. (12) Roth, B. L., Lopez, E., Kroeze, W. K. (2000). The multiplicity of serotonin receptors: Uselessly diverse molecules or an embarrassment o f riches? Neuroscientist, 6, 252-262. (3) Roth, B. L., Willins, D. L., Kristiansen, K., Kroeze, W. K. (1999). Activation is hallucinogenie and antagonism is therapeutic: Role o f 5-HTzA receptors in atypical antipsychotic drug actions. Neuroscientist, 5, 254-262. (15) Roth, E. C., Hellige, J. B. (1998). Spatial processing and hemispheric asymmetry: Contributions of the transient/magnocellular visual system. fournal of Cognitive Neuroscience, 1O, 472-484. (14) Routtenberg, A., Cantallops, I., Zaffuto, S., Serrano, P., Namgung, U. (2000). Enhanced leaming after genetic overexpression o f a brain growth protein. Proceedings of the National

Academy of Sciences, USA, 97, 7657-7662. (13) Rovainen, C. M. (1976). Regeneration of Miiller and Mauthner axons after spinał transection in larvallampreys. fournal of Comparative Neurology, 168, 545-554. (5) Rowe, J. B., Toni, I., Josephs, 0., Frackowiak, R. S. J., Passingham, R. E. (2000). The prefrontal cortex: Response selection or maintenance within working memory? Science, 288, 1656-1660. (13) Rowland, D. L., Bumett, A. L. (2000). Pharmacotherapy in the treatment o f małe sexual dysfunction. fournal of Sex Research, 37, 226-243. (11) Rowland, N. (1980). Drinking behavior: Physiological, neurological, and environmental factors. W: T. M. Toates, T. R. Halliday (red.), Analysis of motivational processes (s. 39-59). London: Academic Press. (10) Roy, A., DeJong, J., Linnoila, M. (1989). Cerebrospinal fluid monoamine metabolites and suicidal behavior in depressed patients. Archives of GeneruJ Psychiatry, 46, 609-612. (12) Royet, J.-P., Zald, D., Versace, R., Costes, N., Lavenne, F., Koenig, 0., Gervais, R. (2000). Emotional responses to pleasant and unpleasant olfactory, visual, and auditory stimuli: A positron emission tomography study. fournal of Neuroscience, 20, 7752-7759. (12) Rozin, P. (1990). Getting to like the bum of chili pepper. W: B. G. Green, J. R. Mason, M. R. Kare (red.), Chemical senses (tom 2, s. 231-269). New York: Dekker. (10) Rozin, P., Dow, S., Moscovitch, M., Rajaram, S. (1998). What causes humans to begin and end a meal? A role for mernory for what has been eaten, as evidenced by a study o f multiple meal eating in amnesic patients. Psychological Science, 9, 392-396. (13) Rozin, P., Kalat, J. W. (1971). Specific hungers and poison avoidance as adaptive specializations of leaming. Psychological Review, 78, 459-486. (10, 13) Rozin, P., Pelchat, M. L. (1988). Memories of mammaries: Adaptations to weaning from milk.

Bibliografia

553

Progress in Psychobiology and Physiological Psychology, 13, 1-29. (10)

Rozin, P., Schull, J. (1988). The adaptive-evolutionary point of view in experimental psychology. W: R. C. Atkinson, R. J. Herrnstein, G. Lindzey, R. D. Luce (red.), Stevens' handbook of experimental psychology (wyd. 2): Tom 1. Perception and motivation (s. 503-546). New York: Wiley (13) Rozin, P., Vollmecke, T. A. (1986). Food likes and dislikes. Annual Review of Nutrition, 6, 433-456. (10)

Rozin, P., Zellner, D. (1985). The role of Pavlovian conditioning in the acquisition of food likes and dislikes. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 443, 189-202. (10)

Rubens, A. B., Benson, D. F. (1971). Associative visual agnosia. Archives of Neurology, 24, 305-316. (6)

Rubia, K., Oosterlaan, J., Sergeant, J. A., Brandeis, D., v. Leeuwen, T. (1998). Inhibitory dysfunction in hyperactive boys. Behavoural Brain Research, 94, 25-32. (7) Rubin, B. D., Katz, L. C. (2001). Spatial coding of enantiomers in the rat olfactory bulb. Nature Neuroscience, 4, 355-356. (7) Rudolph, U., Crestani, F., Benke, D., Briinig, L, Benson, J. A., Fritschy, J.-M., Martin, J. R., Bluethmann, H., Mohler, H. (1999). Benzodiazepine actions mediated by specific g-aminobutyric acidA receptor subtypes. Nature, 401, 796-800. (12)

Rumbaugh, D. M. (red.). (1977). Language learning by a chimpanzee: The Lana Project. New York: Academic Press. (14)

Rumbaugh, D. M. (1990). Comparative psychology and the great apes: Their competency in learning, language, and numbers. Psychological Record, 40, 15-39. (14)

Rupprecht, R., di Michele, F., Hermann, B., Strohle, A., Lancel, M., Romeo, E., Holsboer, F. (2001). Neuroactive steroids: Molecular mechanisms o f action and implications for neuropsy-

554

Bibliografia

chopharmacology. Brain Research Reviews, 37, 59-67. (11) Rusak, B., Zucker, l. (1979). Neural regulation of circadian rhythms. Physiological Reviews, 59, 449-526. (9)

Russell, A. J., Munro, J. C., Jones, P. B., Hemsley, D. R., Murray, R. M. (1997). Schizophrenia and the myth o f intellectual decline. American f aurnaJ of Psychiatry, 154, 635-639. (15) Russell, M. J., Switz, G. M., Thompson, K. (1980). Olfactory influences on the human menstrual cycle. Pharmacology, Biochemistry, and Behavior, 13, 737-738. (7)

Rutter, M., Pickles, A., Murray, R., Eaves, L. (2001). Testing hypotheses on specific environmental causa! effects on behavior. Psychological Bulletin, 127, 291-324. (1)

Riittiger, L., Braun, D. L, Gegenfurtner, K. R., Petersen, D., SchOnle, P., Sharpe, L. T. (1999). Selective color eonstancy deficits after circumscribed unilateral brain lesions. fournal of Neuroscience, 19, 3094-3106. (6) Ryan, J. D., Althoff, R. R., Whitlow, S., Cohen, N. J. (2000). Amnesia is a deficit in relational memory. Psychological Science, 11, 454-461. (13)

Saad, W. A., Luiz, A. C., Camargo, L. A. A., Renzi, A., Manani, J. V. (1996). The lateral preoptic area plays a dual role in the regulation o f thirst in the rat. Brain Research Bulletin, 39, 171-176. (10) Saarelainen, T., Hendolin, P., Lucas, G., Koponen, E., Sairanen, M., MacDonald, E., Agerman, K., Haapasalo, A., Nawa, H., Aloyz, R., Ernfors, P., Castren, E. (2003). Activation of the TrkB neurotrophin receptor is induced by antidepressant drugs and is required for antidepressant-induced behavioral effects. fournal of Neuroscience, 23, 349-357. (15) Sabel, B. A. (1997). Unrecognized potential of surviving neurons: Within-systems plasticity, recovery o f function, and the hypothesis of minimał residual structure. The Neuroscientist, 3, 366-370. (5)

Sabel, B. A., Slavin, M. D., Stein, D. G. (1984). GM 1 gangliaside treatment facilitates behavioral recovery from bilaterał brain damage. Science, 225, 340-342. (5) Sabo, K. T., Kirtley, D. D. (1982). Objects and activities in the dreams of the blind. International fournal of Rebabilitatian Research, 5, 241-242. (4)

Sack, R. L., Lewy, A. J. (2001). Circadian rhythm sleep disorders: Lessans from the blind. Sleep Medicine Reviews, 5, 189-206. (9) Sackeim, H. A., Putz, E., Vingiano, W., Coleman, E., McElhiney, M. (1988). Lateralization in the processing of emotionally laden information: l. Normai functioning. Neuropsychiatry, Neuropsychology, and Behavioral Neurology, l, 97-110. (14)

Sakai, K., Rowe, J. B., Passingham, R. E. (2002). Active maintenance in prefrontal area 46 creates distractor-resistant memory. Nature Neuroscience, 5, 479-484. (13) Saleem, Q., Dash, D., Gandhi, C., Kishore, A., Benegal, V., Sherrin, T., Mukherjee, 0., Jain, S., Brahmachari, S. K. (2001). Association of CAG repeat loci on chromosame 22 with schizophrenia and bipolar disorder. MolecuJar Psychiatry, 6, 694-700. (15) Salmelin, R., Hari, R., Lounasmaa, O. V., Sams, M. (1994). Dynamics of brain activation during picture naming. Nature, 368, 463-465. (5)

Sander, K., Scheich, H. (2001). Auditory perception of laughing and crying activates human amygdala regardless of attentional state. Cognitive Brain Research, 12, 181-198. (12)

Sanders, R. J. (1989). Sentence comprehension following agenesis of the corpus callosum. Brain and Language, 37, 59-72. (14) Sanders, S. K., Shekhar, A. (1995). Anxiolytic effects of chlordiazepoxide blocked by injection of GABAA and benzodiazepine receptor antagonists in the region o f the anterior basolaterał amygdala of rats. Biological Psychiatry, 37, 473-476. (12) Sandstrom, N. J., Williams, C. L. (2001). Mernory retention is modu

lated by acute estradiol and progesterone replacement. Behavioral Neuroscience, 115, 384-393. (11) Sanes, J. N., Donoghue, J. P., Thangaraj, V. , Edelman, R. R., Warach, S. (1995). Shared neural substrates controlling band movements in human motor cortex. Science, 268, 1775-1777. (8) Sanes, J. R. (1993). Topographic maps and molecutar gradients. Gurrent Opinion in Neurobiology, 3, 67-74. (5) Sanger, T. D., Pascual-Leone, A., Tarsy, D., Schlaug, G. (2001). Nonlinear sensory cortex response to simultaneous tactile stimuli in writer's cramp. Movement Disorders, 17, 105-111. (5) Sanger, T. D., Tarsy, D., PascualLeone, A. (2001). Abnormalities of spatial and temporał sensory discrimination in writer's cramp. Movement Disorders, 16, 94-99. (5) Sapołsky,

R. M. (1992). Stress, the aging brain, and the mechanisms of neuron death. Cambridge, MA: MIT Press. (12) Sapołsky, R. M., Finch, C. E. (2000). Ałzheimer's disease and same speculations about the evołution of its modifiers. Annais of the New York Academy of Sciences, 924, 99-103. (11) Sarter, M., Givens, B., Bruno, J. P. (2001). The cognitive neuroscience of sustained attention: Where top-down meets bottom-up. Brain Research Reviews, 35, 146-160. (7)

Sary, G., Vogełs, R., Orban, G. A. (1993). Cue-invariant shape sełec­ tivity of macaque inferior temporał neurons. Science, 260, 995-997. (6) Satinoff, E. (1964). Behaviorał thermoregułation in response to !ocal cooling of the rat brain. American fournal of Physiology, 206, 1389-1394. (10) Satinoff, E. (1991). Developmental aspects o f behavioral and reflexive thermoregulation. W: H. N. Shanir, G. A. Barr, M. A. Hofer (red.), Developmental psychobiology: New methods and changing concepts (s. 169-188). New York: Oxford University Press. (10) Satinoff, E., McEwen, G. N., Jr., Williams, B. A. (1976). Behavioral

fever in newbom rabbits. Science, 193, 1139-1140. (10) Satinoff, E., Rutstein, J. (1970). Behavioral thermoregulation in rats with anterior hypothalamic lesions. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 71, 77-82. (10) Satinoff, E., Vałentino, D., Teitelbaum, P. (1976). Thermoregulatory cold-defense deficits in rats with preoptic/anterior hypothalamic lesions. Brain Research Bulletin, 1, 553-565. (10) Sato, M. A., Yada, M. M. , De Luca, L. A., Jr. (1996). Antagonism of the renin-angiotensin system and water deprivation-induced NaCI intake in rats. Physiology Er Behavior, 60, 1099-1104. (10) Satz, P. , Green, M. F. (1999). Atypical handedness in schizophrenia: Same methodological and theoretical issues. Schizophrenia Bulletin, 25, 63-78. (15) Satz, P., Zaucha, K., McCleary, C., Light, R., Asarnow, R., Becker, D. (1997). Mild head injury in children and adolescents: A review of studies (1970-1995). Psychological Bulletin, 122, 107-131. (5) Saudou, F., Amara, D. A., Dierich, A., LeMeur, M., Ramboz, S., Segu, L., Buhot, M.-C., Hen, R. (1994). Enhanced aggressive behavior in mice lacking 5-HT1B receptor. Science, 265, 1875-1878. (12) Savage-Rumbaugh, E. S. (1990). Language acquisition in a nonhuman species: Implications for the innateness debate. Developmental Psychobiology, 23, 599-620. (14) Savage-Rumbaugh, E. S. (1991) . Language learning in the bonobo: How and why they learn. W: N. A. Kresnegor, D. M. Rumbaugh, R. L. Schiefelbusch, M. StuddertKennedy (red.), Biological and behavioral determinants of language development (s. 209-233). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (14) Savage-Rumbaugh, E. S. (1993). Language learnability in man, ape, and dolphin. W: H. L. Roitblat, L. M. Herman, P. E. Nachtigall (red.), Language and communication: Comparative perspectives (s. 457-473). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (14)

Savage-Rumbaugh, E. S., Murphy, J., Sevcik, R. A. , Brakke, K. E., Williams, S. L., Rumbaugh, D. M. (1993). Language comprehension in ape and child. Monographs of the Society for Research in Child Development, 58 (Serial no. 233). (14) Savage-Rumbaugh, E. S., Sevcik, R. A., Brakke, K. E., Rumbaugh, D. M. (1992). Symbols: Their communicative use, communication, and combination by bonobas (Pan paniscus). W: L. P. Lipsitt, C. Rovee-Collier (red.), Advances in infancy research (Tom 7, s. 221-278). Norwood, NJ: Ablex. (14) Savic, 1., Berglund, H., Gulyas, B., Roland, P. (2001). Smelling of odorous sex hormone-like compounds causes sex-differentiated hypothalamic activations in humans. Neuron, 31, 661-668. (7) Sawamoto, N., Honda, M., Okada, T., Hanakawa, T., Kanda, M., Fukuyama, H., Konishi, J., Shibasaki, H. (2000). Expectation of pain enhances responses to nonpainful somatosensory stimulation in the anterior cingulate cortex and parietal operculum/posterior insula: An event-related functional magnetic resonance imaging study. fournal of Neuroscience, 20, 7438-7445. (7) Sawamoto, N., Honda, M., Hanakawa, T., Fukuyama, H., Shibasaki, H. (2002). Cognitive slowingin Parkinson' s disease: A behavioral evaluation independent o f motor slowing. f o urn al of Neuroscience, 22, 5198-5203. (8)

Scamell, T., Gerashchenko, D., Urade, Y., Onoe, H., Saper, C., Hayaishi, O. (1998). Activation of ventrolateral preoptic neurons by the somnogen prostaglanclin D2 • Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 95, 7754-7759. (9) Scannevin, R. H., Huganir, R. L. (2000). Postsynaptic organization and regułation of excitatory synapses. Nature Reviews Neuroscience, 1, 133-141. (3) Schacter, D. L. (1983). Amnesia observed: Remembering and forgetting in a natura! environment.

Bibliografia

555

fournal of Abnormal Psychology, 92, 236-242. (13) Schacter, D. L. (1985). Priming of old and new knowledge in amnesic patients and normai subjects. Annais of the New York Academy of Sciences, 444, 41-53. (13) Schiirli, H., Harman, A. M., Hogben, J. H. (1 999). Blindsight in subjects with homonymous visual field defects. f ourna! of Cognitive Neuroscience, 11, 52-66. (6) Scheibel, A. B. (1983). Dendritic changes. W: B. Reisberg (red.), Alzheimer's disease (s. 69-73). New York: Free Press. (13) Scheibel, A. B. (1984). A dendritic correlate of human speech. W: N. Geschwind, A. M. Galaburda (red.), Cerebral dominance (s. 43-52). Cambridge, MA: Harvard University Press. (4) Scheich, H., Zuschratter, W. (1995). Mapping of stimulus features and meaning in gerbil auditory cortex with 2-deoxyglucose and c-fos antibodies. Behavioural Brain Research, 66, 195-205. (7) Schellenberg, G. D., Bird, T. D., Wijsman, E. M., Orr, H. T., Anderson, L., Nemens, E., Wbite, J. A., Bonnycastle, L., Weber, J. L., Alonso, M. E., Potter, H., Heston, L. L., Martin, G. M. (1992). Genetic linkage evidence for a familia! Alzheimer's disease locus on chromosame 14. Science, 258, 668-671. (13) Schenck, C. H., Mahowald, M. W. (1996). Long-term, nightly benzodiazepine treatment of injurious parasomnias and other disorders of disrupted nocturnal sleep in 170 adults. American fournal of Medicine, 100, 333-337. (9) Schenk, D. , Barbour, R., Dunn, W., Gordon, G., Grajeda, H., Guido, T., Hu, K. , Huang, J., Johnson-Wood, K., Khan, K., Kholodenko, D., Lee, M. , Liao, Z., Lieberburg, I., Motter, R., Mutter, L., Soriano, F., Shopp, G., Vasquez, N., Vandevert, C., Walker, S., Wogulis, M., Yednock, T., Games, 0. , Seubert, P. (1999). Immunization with amyloid-13 attenuates Alzheimer-disease-like pathology in the PDAPP mouse. Nature, 400, 173-177. (13) Scherer, S. S. (1986). Reinnervation of the extraocular musdes in gołd-

556

Bibliografia

fish is nonselective. fournal of Neuroscience, 6, 764-773. (5) Schiermeier, Q. (1998). Animai rights activists turn the screw. Nature, 396, 505. (1) Schiffman, S. S. (1983). Taste and smell in disease. New England f aurnaJ oj Medicine, 308, 1275-1279, 1337-1343. (7) Schiffman, S. S., Erickson, R. P. (1971). A psychophysical model for gustatory quality. Physiology & Behavior, 7, 617-633. (7) Schiffman, S. S., Erickson, R. P. (1980). The issue of primary tastes versus a taste continuum. Neumscience and Biobehavioral Reviews, 4, 109-117. (7) Schiffman, S. S., Lockhead, E., Maes, F. W. (1983). Amiloride reduces the taste intensity of Na+ and u+ salts and sweeteners. Proceedings of the National Academy of Science s, USA, 80, 6136-6140. (7) Schiffman, S. S., McElroy, A. E., Erickson, R. P. (1980). The range of taste quality of sodium sal ts. Physiology & Behavior, 24, 217-224. (7) Schmauss, C. (2000). Dopamine receptors: Novel insights from biochemical and genetic studies. Neuroscientist, 6, 127-138. (3) Schmid, A., Koch, M., Schnitzler, H.-U. (1995). Conditioned pleasure attenuates the startle response in rats. Neurobiology of Learning and Memory, 64, 1-3. (12) Schmidt, L. A. (1999). Frontal brain electrical activity in shyness and sociability. Psychological Science, 10, 316-320. (12) Schmidt, P. J., Nieman, L. K., Danaceau, M. A., Adams, L. F., Rubinow, D. R. (1998). Differential behavioral effects of gonada! steraids in women with and in those without premenstrual syndrome. New England fournal of Medicine, 338, 209-216. (11) Schneider, B. A., Trehub, S. E., Morrongiello, B. A., Thorpe, L. A. (l 986). Auditory sensitivity in preschool chil dren. f o urn al of the Acoustical Society of America, 79, 447-452. (7) Schneider, P., Scherg, M., Dosch, G., Specht, H. J., Gutschalk, A., Rupp , A. (2002). Morphology of Heschl's gyrus reflects enhanced activation

in the auditory cortex of musicians. Nature Neuroscience, 5, 688-694. (5) Schnider, A., Ptak, R. (1999). Spontaneous eonfabułators fail to suppress currently irrelevant mernory traces. Nature Neuroscience, 2, 677-681. (13) Schoenemann, P. T., Budinger, T. F., Sarich, V. M., Wang, W. S.-Y. (2000). Brain size does not predict generał cognitive ability within farni li es. Proceedings of the National Academy oj Sciences, USA, 97, 4932-4937. (14) Schi:ipf, J., Bryois, C., Jonquiiire, M. , & Le, P. K. (1984). On the nosology of severe psychiatrie post-partum disorders. Europeon Archives of Psychiatry and Neurological Sciences, 234, 54-63. (15) Schou, M. (1997). Forty years of lithium treatment. Archives oj General Psychiatry, 54, 9-13. (15) Schoups, A., Vogels, R., Qian, N., Orban, G. (2001). Practising orientation identification improves orientation coding in Vl neurons. Nature, 412, 549-553. (6) Schradin, C., Anzenberger, G. (1999). Prolactin, the hormone of paternity. Newsin Physiological Sciences, 14 , 223-231. (11) Schuckit, M. A. , Smith, T. L. (1996) . An 8-year follaw-up of 450 sons o f aleoholic and eontroi subjects. Archives of General Psychiatry, 53, 202-210. (15) Schulkin, J. (1991). Sodium hunger: The search for a sa/ty taste. Cambridge, England: Cambridge University Press. (10) Schultz, W. (2000). Multiple reward signals in the brain. Na tu re Reviews Neuroscience, 1, 199-207. (15) Schulz, J. B., Matthews, R. T., Jenkins, B. G. , Brar, P., Beal, M. F. (1995). lmproved therapeutic window for treatment o f histotoxic hypoxia with a free radical spin trap. f o urna! of Cerebral Blood Flow and Metabolism, 15, 948-952. (5) Schulz, J. B., Weller, M., Moskowitz, M. A. (1999). Caspases as treatment targets in stroke and neurodegenerative diseases. Annais of Neurology, 45, 421-429. (5)

Schumacher, E. H., Seymour, T. L., Glass, J. M., Fencsik, D. E., Lauber, E. J., Kieras, D. E., Meyer, D. E. (2001). Virtually perfect time sharing in dual-task performance: Uncorking the central cognitive bottleneck. Psychological Science, 12, 101-108. (7) Schwab, M. E. (1998). Regenerative nerve fiber growth in the adult central nervous system. Newsin Physiological Sciences, 13, 294-298. (5) Schwartz, G. J. (2000). The role of gastrointestinal vagal afferents in the eontroi of food intake: Current prospects. Nutrition, 16, 866-873. (10) Schwartz, L., Tulipan, L. (1933). An outbreak of dermatitis among workers in a rubber manufacturing plant. Pubiic Health Reports, 48, 809-814. (15) Schwartz, M. B., Brownell, K. D. (1995). Matebing individuals to weight loss treatments: A survey of obesity experts. fournal of Consulting and Clinical Psychoiogy, 63, 149-153. (10) Schwartz, M. F. (1995). Re-examining the role of executive functions in routine action production. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 769, 321-335. (8) Schwartz, W. J. , Gainer, H. (1977). Suprachiasmatic nucleus: Use of 14C-labeled deoxyglucose uptake as a functional marker. Science, 197, 1089-1091. (9) Scott, T. R., Verhagen, J. V. (2000). Taste as a factor in the management of nutrition. Nutrition , 16, 874-885. (10) Scott, W. K., Nance, M. A., Watts, R. L., Hubble, J. P., Koller, W. C., Lyons, K., Pahwa, R., Stern, M. B., Colcher, A., Hiner, B. C., Jankovic, J., Ondo, W. G., Allen, F. H., Jr., Goetz, C. G. , Small, G. W., Masterman, D., Mastaglia, F., Laing, N. G., Stajich, J. M., Slotterbeck, B., Booze, M. W., Ribble, R. C., Rampersaud, E., West, S. G., Gibson, R. A., Middleton, L. T., Roses, A. D., Haines, J. L., Scott, B. L., Vance, J. M., Pericak-Vance, M. A. (2001). Complete genomie screen in Parkinson disease. fournai of the American Medicai Association, 286, 2239-2244. (8)

Scovern, A. W., Kilmann, P. R. (1980). Status of electroconvulsive therapy: Review of the outcome literature. Psychoiogicai Bulletin, 87, 260-303. (15) Scoville, W. B., Milner, B. (1957). Loss of recent mernory after bilaterai hippocampallesions. fournai of Neuroiogy, Neurosurgery, and Psychiatry, 20, 11-21. (13) Searle, J. R. (1992). The rediscovery ofthe mind. Cambridge, MA: MIT Press [wyd. pol. (1999). Umysł na nowo odkryty. Tłum. Tadeusz Baszniak. Warszawa: PIW]. (1) Seeley, R. J., Kapłan, J. M., Grill, H. J. (1995). Effect of occluding the pylorus on intraoral intake: A test of the gastric hypothesis of meal termination. Physiology &Behavior, 58, 245-249. (10) Seeman, P., Lee, T., Chau-Wong, M., Wong, K. (1976). Antipsychotic drug doses and neuroleptic/ dopamine receptors. Nature, 261, 717-719. (15) Sehgal, A., Ousley, A., Yang, Z., Chen, Y., Schotland, P. (1999) . What makes the circadian clock tick: Genes that keep time? Recent Progress in Hormone Research, 54, 61-85. (9) Seidenberg, M. S. (1997). Language acquisition and use: Learning and applying probabilistic constraints. Science, 275, 1599-1603. (14) Seidler, R. D., Purushotham, A., Kim, S.-G., Ugurbil, K. , Willingham, D., Ashe, J. (2002). Cereheilum activation associated with performance change but not motor learning. Science, 296, 2043-2046. (8) Sejnowski, T. J., Chattarji, S., Stanton, P. K. (1990). Homosynaptic longterm depression in hippocampus and neocortex. Seminars in the Neurosciences, 2, 355-363. (13) Selemon, L. D., Rajkowska, G., Goldman-Rakic, P. S. (1995). Abnormally high neuronal density in the schizophrenic cortex. Archives of Generai Psychiatry, 52, 805-818. (15) Selkoe, D. J. (1999). Translating cell biology into therapeutic advances in Alzheimer' s disease. Nature, 399(Suppl.), A23-A31. (13) Selkoe, D. J. (2000). Toward a comprehensive theory for Alzheimer' s

disease. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 924, 17-25. (13) Selye, H. (1979). Stress, cancer, and the mind. W: J. Tache, H. Selye, S. B. Day (red.), Cancer, stress, and death (s. 11-27). New York: Plenum Press. (12) Selzer, M. E. (1978). Mechanisms of functional recovery and regeneration after spinał cord transection in larval sea lamprey. journai of Physiology, 277, 395-408. (5) Semendeferi, K., Lu, A. , Schenker, N., Damasio, H. (2002) . Humans and great apes share a large frontal cortex. Nature Neuroscience, 5, 272-276. (4) Serizawa, S., Ishii, T., Nakatani, H. , Tsuboi, A., Nagawa, F., Asana, M., Sudo, K., Sakagami, J., Sakano, H., Ijiri, T., Matsuda, Y., Suzuki, M., Yamamori, T., lwakura, Y., Sakano, H. (2000). Mutually exclusive expression of ododrant receptor transgenes. Nature Neuroscience, 3, 687-693. (7) Serretti, A., Macciardi, F., Cusin, C., Lattuada, E., Lilii, R. , Smeraldi, E. (1998). Dopamine receptor D4 gene is associated with delusional symptomatology in mood disorders. Psychiatry Research, 80, 129-136. (3) Serruya, M. D., Hatsopoulos, N. G., Paninski, L., Fellows, M. R. , Donoghue, J. P. (2002). Instant neural eontroi of a movement signal. Nature, 416, 141-142. (8) Shadlen, M. N. , Newsome, W. T. (1996). Motion perception: Seeing and deciding. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 93, 628-633. (8) Shah, A., Lisak, R. P. (1993). Immunopharmacologic therapy in myasthenia gravis. Clinicai Neuropharmacology, 16, 97-103. (8)

Shakelford, T. K., Buss, D. M., Bennett, K. (2002). Forgiveness or breakup: Sex differences in responses to a partner's infidelity. Cognition and Emotion, 16, 299-307. (11) Shalev, A. Y., Peri, T., Brandes, D., Freedman, S., Orr, S. P., Pitman, R. K. (2000). Auditory startle response in trauma survivors with posttraumatic stress disorder: A prospective study. American

Bibliografia

557

fournal of Psychiatry, 157, 255-261. (12)

Shapiro, C. M., Bortz, R., Mitchell, D., Bartel, P., Jooste, P. (1981). Slow-wave sleep: A recovery period after exercise. Science, 214, 1253-1254. (9)

Shapiro, K. A. , Pascual-Leone, A. , Mottaghy, F. M., Gangitano, M., Caramazza, A. (2001). Grammatical distinctions in the left frontal cortex. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 13, 713-720. (14) Shapley, R. (1995). Parallel neural pathways and visual function. W: M. S. Gazzaniga (red.), The cognitive neurosciences (s. 315-324). Cambridge, MA: MIT Press. (6) Sharma, J., Angelucci, A., Sur, M. (2000). Induction of visual orientation modules in auditory cortex. Nature, 404, 841-847. (6) Shatz, C. J. (1992, wrzesień). The developing brain. Scientific American, 267(9), 60-67. (5) Shatz, C. J. (1996). Emergence of order in visual-system development. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 93, 602-608. (6)

Shearman, L. P., Sriram, S., Weaver, D. R., Maywood, E. S., Chaves, L, Zheng, B., Kurne, K., Lee, C. C., van der Horst, G. T. J., Hastings, M. H., Reppert, S. M. (2000). Interacting molecular loops in the mammalian circadian clock. Science, 288, 1013-1019. (9) Sheehan, T. P., Cirrito, J. , Numan, M. J., Numan, M. (2000). Using c-Fos immunocytochemistry to identify forebrain regions that may inhibit matemai behavior in rats. Behavioral Neuroscience, 114, 337-352. (11)

Shergill, S. S., Brammer, M. J., Williams, S. C. R., Murray, R. M., McGuire, P. K. (2000). Mapping auditory hallucinations in schizophrenia using functional magnetic resonance imaging. Archives of General Psychiatry, 57, 1033-1038. (15) Sherin, J. E., Shiromani, P. J., McCarley, R. W., Saper, C. B. (1996). Activation ofventrolateral preoptic neurons during sleep. Science, 271, 216-219. (9) Sherrington, C. S. (1906). The integrative action of the nervous system. New York: Scribner's.

558

Bibliografia

(wyd. 2). New Haven, CT: Yale University Press, 1947. (3) Sherrington, C. S. (1941). Man on hs nature. New York: Macmillan. Sherrington, R., Rogaev, E. L, Liang, Y., Rogaeva, E. A., Levesque, G., Ikeda, M., Chi, H., Lin, C., Li, G., Holman, K., Tsuda, T., Mar, L. , Foncin, J.-F., Bruni, A. C., Montesi, M. P., Sorbi, S., Rainero, L, Pinessi, L., Nee, L., Chumakov, L, Pollen, D., Brookes, A., Sanseau, P., Polinsky, R. J., Wasco, W., DaSilva, H. A. R., Haines, J. L., PericakVance, M. A., Tanzi, R. E., Roses, A. D., Fraser, P. E., Rommens, J. M., St George-Hyslop, P. H. (1995). Cloning of a gene bearing missense mutations in early-onset familia} Alzheimer's disease. Nature, 375, 754-760. (13)

Shik, M. L. , Orlovsky, G. N. (1976). Neurophysiology of locomotor automatism. Physiological Reviews, 56, 465-501. (8) Shimizu, E., Tang, Y.-P., Rampon, C., Tsien, J. Z. (2000). NMDA receptor-dependent synaptic reinforcement as a crucial process for mernory consolidation. Science, 290, 1170-1174. (13) Shimojo, S., Kamitani, Y., Nishida, S. (2001). Afterimage of perceptually fillecl-in surface. Science, 293, 1677-1680. (6)

Shimura, H., Schlossmacher, M. G., Hattori, N., Frosch, M. P., Trockenbacher, A., Schneider, R., Mizuno, Y., Kosik, K. S., Selkoe, D. J. (2001). Ubiquitination of a new form of a-synuclein by parkin from human brain: Implications for Parkinson's disease. Science, 293, 263-269. (8)

Shine, R., Phillips, B., Waye, H., LeMaster, M., Mason, R. T. (2001). Benefits of female mimicry in snakes. Nature, 414, 267. (10) Shirasaki, R., Katsumata, R., Murakami, F. (1998). Change in chemoattractant responsiveness o f developing axons at an intermediate target. Science, 279, 105-107. (5)

Shirley, S. G., Persaud, K. C. (1990). The biochemistry o f vertebrate olfaction and taste. Seminars in the Neurosciences, 2, 59-68. (7) Shoham, S., Halgren, E., Maynard, E. M., Normann, R. A. (2001).

Motor-cortical activity in tetraplegics. Nature , 413, 793. (8) Shors, T. J., Miesegaes, G., Beylin, A., Zhao, M., Rydel, T., Gould, E. (2001). Neumgenesis in the adult is involved in the formation of trace memories. Nature, 41 O, 372-376. (13)

Shoulson, L (1990). Huntington's disease: Cognitive and psychiatrie features. Neuropsychiatry, Neuropsychology, and Behavioral Neurology, 3, 15-22. (8) Shutts, D. (1982). Lobotomy: Resort to the knife. New York: Van Nostrand Reinhold. (4) Siebner, H. R., Limmer, C., Peinemann, A. , Drzezga, A., Bloom, B. R., Schwaiger, M., Conrad, B. (2002). Long-term consequences of switching handedness: A positron emission tomography study on handwriting in "converted" left-handers. fournal of Neuroscience, 22, 2816-2825. (14)

Siegel, A., Pott, C. B. (1988). Neural substrates of aggression and flight in the cat. Progressin Neurobiology, 31, 261-283. (12) Siegel, J. M. (1995). Phylogeny and the function of REM sleep. Behavioural Brain Research, 69, 29-34. (9)

Siegel, J. M. (2001). The REM sleepmemory consolidation hypothesis. Science, 294, 1058-1063. (9) Siegel, J. M., Nienhuis, R., Fahringer, H. M., Paul, R., Shiromani, P. , Dement, W. C., Mignot, E., Chiu, C. (1991). Neuronal activity in narcolepsy: Identification of cataplexy-related cells in the media! medulla. Science, 252, 1315-1318. (9) Silberg, J., Pickles, A., Rutter, M., Hewitt, J., Simonoff, E., Maes, H., Carbonneau, R., Murrelle, L., Foley, D., Eaves, L. (1999). The influence of genetic factors and life stress on depression among adolescent girls. Archives of General Psychiatry, 56, 225-232. (15) Silbersweig, D. A., Stern, E., Frith, C., Cahill, C., Holmes, A., Grootoonk, S., Seaward, J., McKenna, P., Chua, S. E. Schnorr, L., Jones, T., Frackowiak, R. S. J. (1995). A functional neuroanatomy of hallucinations in schizophrenia. Nature, 378, 176-179. (15)

Simon, E. (2000). Interface properties of circumventricular organs in salt and fluid balance. Newsin Physiological Sciences, 15, 61-67. (10) Singer, W. (1986). Neuronal activity as a shaping factor in postnatal development of visual cortex. W: W. T. Greenough, J. M. Jusaska (red.}, Developmental neuropsychobiology (s. 271-293). Orlando, FL: Academic Press. (6) Singh, S., Mallic, B. N. (1996). Mild electrical stimulation of pontine tegmentum around locus coeruleus reduces rapid eye movement sleep in rats. Neuroscience Research, 24, 227-235. (9) Sirigu, A., Grafman, J., Bressler, K., Sunderland, T. (1991). Multiple representations contribute to body knowledge processing. Evidence from a case of autopagnosia. Brain, 114,629-642. (7) Sjostrom, M. , Friden, J., Ekblom, B. (1987). Endurance, what is it? Muscle morphology after an extremely long clistance run. Acta Physiologica Scandinavica, 130, 513-520. (8) Sklar, P., Schwab, S. G. , Williams, N. M., Daly, M., Schaffner, S., Maier, W., Albus, M., Trixler, M., Eichhammer, P., Lerer, B., Halłmayer, J., Norton, N., Williams, H., Zammit, S., Cardno, A. G., Jones, S., McCarthy, G., Milanova, V., Kirov, G., O'Donovan, M. C., Lander, E. S., Owen, M. J. , Wildenauer, D. B. (2001). Association analysis of NOTCH4 loci in schizophrenia using famiły and population-based controls. Nature Genetics, 28, 126-128. (15) Skottun, B. C. (2000). The magnocellular deficit theory of dyslexia: The evidence from contrast sensitivity. Vision Research, 40, 111-127. (14) Slachevsky, A., Pillon, B., Fourneret, P., Pradat-Diehl, P., Jeannerod , M., Dubois, B. (2001). Preserved adjustment but impaired awareness in a sensory-motor conflict following prefrontallesions. fournal of Cognitive Neuroscience, 13, 332-340. (8) Slob, A. K., Bax, C. M., Hop, W. C. J., Rowland, D. L., van der Werff ten Bosch, J. J. (1996). Sexual arousability and the menstrual

cycle. Psychoineuroendocrinology, 21, 545-558. (11) Slotkin, T. A. (1998). Fetal nicotine or cocaine exposure: Which is worse? f aurnaJ of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 285, 931-945. (5) Smith, C. A. D., Gough, A. C., Leigh, P. N., Summers, B. A. , Harding, A. E., Maranganore, D. M., Sturman, S. G., Schapira, A. H. V. , Williams, A. C., Spurr, N. K., Wolf, C. R. (1992). Debrisoquine hydroxylase gene polymorphism and susceptibility to Parkinson's disease. Lancet, 339, 1375-1377. (8) Smith, G. P. (1998). Pregastric and gastric satiety. W: G. P. Smith (red.}, Satiation: From gut to brain (s. 10-39). New York: Oxford University Press. (10) Smith, G. P. (2000). The controls of eating: A shift from nutritional homeostasis to behavioral neumscience. Nutrition, 16, 814-820. (10) Smith, G. P. , Gibbs, J. (1998). The satiating effects of chalecystokinin and bombesin-like peptides. W: G. P. Smith (red.}, Satiation: From gut to brain (s. 97-125). New York: Oxford University Press. (10) Smith, L. T. (1975). The interanimal transfer phenomenon: A review. Psychological Bulletin, 81, 1078-1095. (13) Smith, M. A., Brandt, J., Shadmehr, R. (2000). Motor disorder in Huntington's disease begins as a dysfunction in error feedback control. Nature, 403, 544-549. (8)

Smith, S., Lindefors, N., Hurd, Y., Sharp, T. (1995). Electroconvulsive shock increases dopamine Dl and D2 receptor mRNA in the nucleus accumbens o f the rat. Psychopharmacology, 120, 333-340. (15) Smulders, T. V., Shiflett, M. W., Sperling, A. J., DeVoogd, T. J. (2000). Seasonal changes in neuron numbers in the hippocampal formation of a food-hoarding bird: The black-capped chickadee. Journal of Neurobiology, 44, 414-422. (5) Snowling, M. J. (1980). The development of grapheme-phoneme correspondence in normai and dyslexic readers. f o urna] of Experimental

Child Psychology, 29, 294-305. (14) Snyder, L. H. , Grieve, K. L., Brotchie, P. , Andersen, R. A. (1998). Separate body- and worldreferenced representations of visual space in parietal cortex. Nature, 394, 887-891. (8) Soares, C. deN., Almeida, O. P., Joffe, H., Cohen, L. S. (2001). Efficacy of estradiol for the treatment of depressive disorders in perimenopausal women. Archives of General Psychiatry, 58, 529-534. (15) Sohlberg, M. M. , Mateer, C. A. (2001). Improving attention and managing attentional problems. Annais of the New York Academy ofSciences, 931,359-375. (7) Solanto, M. V., Abikoff, H., SonugaBarke, E., Schachar, R. , Logan, G. D., Wigal, T., Hechtman, L., Hinshaw, S., Turkel, E. (2001). The ecological validity of delay aversion and response inhibition as measures of impulsivity in AD/HD: A supplement to the NIMH multirnadal treatment study of AD/HD. fournal of Abnormal Child Psychology, 29, 215-228. (7) Solms, M. (1997). The neuropsychology of dreams. Mahwah, NJ: Erlbaum. (9) Solms, M. (2000). Dreaming and REM sleep are controlled by different brain mechanisms. Behavioral and Brain Sciences, 23, 843-850. (9) Somero, G. N. (1996). Temperature and proteins: Little things can mean a lot. Newsin Physiological Sciences, 11 , 72-77. (10) Somjen, G. G. (1988). Nervenkitt: Notes on the history of the concept of neuroglia. Glia, 1, 2-9. (2) Song, H., Stevens, C. F., Gage, F. H. (2002). Neural stem cells from adult hippocampus develop essential properties o f functional CNS neurons. Nature Neuroscience, 5, 438-445. (5) Sowell, E. R., Thompson, P. M., Holmes, C. J., Jernigan, T. L., Toga, A. W. (1999). In vivo evidence for post-adolescent brain maturation in frontal and striatal regions. Nature Neuroscience, 2, 859-861. (5, 15) Sowell, E. R., Thompson, P. M., Tessner, K. D. , Toga, A. W. (2001).

Bibliografia

559

Mapping continued brain growth and gray matter density reduction in dorsal frontal cortex: Inverse relationships during pastadolescent brain maturation. fournal of Neuroscience, 21, 8819-8829. (5) Sperry, R. W. (1943). Visuornotor coordination in the newt (Triturus viridescens) after regeneration o f the optic nerve. f o urna] of Comparative Neurology, 79, 33-55. (5) Sperry, R. W. (1961). Cerebral organization and behavior. Science, 133, 1749-1757. (14) Sperry, R. W. (1975). In search of psyche. W: F. G. Worden, J. P. Swazey, G. Adelman (red.). The neurosciences: Paths of discovery (s. 425-434). Cambridge, MA: MIT Press. Spiegel. T. A. (1973). Calarie regulation o f food intake in man. fournal of Comparative and Physiological Psychology, 84, 24-37. (10) Spindler, K. A., Sullivan, E. V., Menon, V., Lim, K. 0 ., Pfefferbaum, A. (1997). Deficits in multiple systems of working mernory in schizophrenia. Schizophrenia Research, 27, 1-10. (15) Spurzheim, J. G. (1908). Phrenology Philadelphia: Lippincott. (4) Squire, L. R. (1992). Mernory and the hippocampus: A synthesis from findings with rats, monkeys, and humans. Psychological Review, 99, 195-231. (13) Squire, L. R., Amaral, D. G., Press, G. A. (1990). Magnetic resonance imaging of the hip pacampal formation and mammillary nuclei distinguish medial temporał lobe and diencephalic amnesia. fournal of Neuroscience, 10, 3106-3117. (13) St George-Hyslop, P. H. (2000). Genetic factors in the genesis of Alzheimer' s disease. Annais of the New York Academy of Sciences, 924, 1-7. (13) Stam, R., Croiset, G., Akkermans, L. M. A., Wiegant, V. M. (1999). Psychoneurogastroenterology: Interrelations in stress-induced colonic motility and behavior. Physiology & Behavior, 65, 679-684. (12) Stanford, L. R. (1987). Conduction velocity variations minimize eon

560

Bibliografia

duction time differences among retinal ganglion cell axons. Science, 238, 358-360. (2) Stanford, S. C. (1995). Central noradrenergie neurones and stress. Pharmacology & Therapeutics, 68, 297-342. (12) Stanley, B. G., Schwartz, D. H., Hernandez, L., Leibowitz, S. F., Hoebel, B. G. (1989). Patterns of extracellular 5-hydroxyindoleacetic acid (5-HIAA) in the paraventricular hypothalamus (PVN): Relation to circadian rhythm and deprivation-induced eating behavior. Pharmacology, Biochemistry, & Behavior, 33, 257-260. (10) Starbuck, E. M. , Fitts, D. A. (2001). Influence of the subfornical organ on meal-associated drinking in rats. American fournal of Physiology, 280, R669-R677. (10) Stark, R. E., McGregor, K. K. (1997) . Foliow-up study of a right- and a left-hemispherectomized child: Implications for localization and impairment of language in children. Brain and Language, 60, 222-242. (14) Starkstein, S. E., Robinson, R. G. (1986). Cerebrallateralization in depression. American fournal of Psychiatry, 143, 1631. (15) Starr, C., Taggart, R. (1989). Biology: The unity and diversity of life. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole. (4, 7, 8, 11) Stefanatos, G. A., Wasserstein, J. (2001). Attenhon deficit/hyperactivity disorder as a right hemisphere syndrome. Annais of the New York Academy of Sciences, 931, 172-195. (7) Stefanis, N., Frangou, S., Yakeley, J., Sharma, T., O'Connell, P., Morgan, K. , Sigmudsson, T., Taylor, M., Murray, R. (1999). Hippocampal volume reduction in schizophrenia: Effects o f genetic risk and pregnancy and birth complications. Riological Psychiatry, 46, 689-696. (15) Steffan, J. S., Bodai, L., Pallos, J., Poelman, M., McCampbell, A., Apostoł, B. L., Kazantsev, A. , Schmidt, E., Zhu, Y.-Z., Greenwald, M., Kurokawa, R., Housman, D. E., Jackson, G. R., Marsh, J. L., Thompson, L. M. (2001). Histone deacetylase inhibitors arrest poły-

glutamine-dependent neurodegeneration in Drosophila. Nature, 413, 739-743. (8) Stein, D. G., Fulop, Z. L. (1998). Progesterane and recovery after traumatic brain injury: An overview. Neuroscientist, 4, 435-442. (5) Stein, M. B., Goldin, P. R., Sareen, J., Zorrilla, L. T. E., Brown, G. G. (2002). Increased amygdala activation to angry and contemptuous faces in generalized social phobia. Archives of General Psychiatry, 59, 1027-1034. (12) Stein, M. B., Hanna, C., Koverola, C., Torchia, M., McClarty, B. (1997). Structural brain changes in PTSD. Annais ofthe New York Academy ofSciences, 821,76-82. (12) Steiner, T., Ringleb, P. , Hacke, W. (2001). Treatment options for large hemispheric stroke. Neurology, 57(Suppl 2), S61-S68. (5) Stella, N., Schweitzer, P., Piomelli, D. (1997). A second endogenous cannabinoid that modulates longterm potentiation. Nature, 382, 677-678. (15) Stephens, T. W., Basinski, M., Bristow, P. K., Bue-Valleskey, J. M., Burgett, S. G., Craft, L., Hale, J., Hoffman, J., Hsiung, H. M., Kriauciunas, A., MacKellar, W., Rosteck, P. R., Jr. , Schoner, B., Smith, D., Tinsley, F. C., Zhang, W.-Y., Heiman, M. (1995). The role o f neuropeptide Y in the antiobesity action of the obese gene produet Nature, 377, 530-532. (10) Stevens, C. F. (2001). An evolutionary scaling law for the primate visual system and its basis in cortical function. Nature, 411, 193-195. (5)

Stevens, T., Karmiloff-Smith, A. (1997). Word learning in a special population: Do individuals with Williams syndrome obey lexical constraints? fournal of Child Language,24, 737-765. (14) Stewart, J. W., Quitkin, F. M., McGrath, P. J., Amsterdam, J., Fava, M., Fawcett, J., Reimherr, F., Rosenbaum, J., Beasley, C., Roback, P. (1998). Use of pattern analysis to predict differential relapse of remitted patients with major depression during 1 year of treatment with fluoxetine or

placebo. Archives of General Psychiatry, 55, 334-343. (15) Stickgold, R., James, L., Hobson, J. A. (2000). Visual discrimination learning requires sleep after training. Nature Neuroscience, 3, 1237-1238. (9) Stickgold, R., Malia, A., Maguire, D., Roddenberry, D., O'Connor, M. (2000). Replaying the game: Hypnagogic images in normais and amnesics. Science, 290, 350-353. (13) Stickgold, R. , Whidbee, D., Schirmer, B., Patel, V., Hobson, J. (2000). Visual discrimination task improvement: A multi-step process occurring during sleep. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 12, 246-254. (9) Stip, E. (2000). Novel antipsychotics: Issues and controversies. Typieality of atypical antipsychotics. fournal of Psychiatry & Neuroscience, 25, 137-153. (15) Stone, S., Abkevich, V., Hunt, S. C., Gutin, A., Russell, D. L. , Neff, C. D., Riley, R., Frech, G. C., Hensel, C. H., Jammulapati, S., Potter, J., Sexton, D., Tran, T., Gibbs, D., Iliev, D., Gress, R., Bloomquist, B., Amatruda, J., Rae, P. M. M., Adams, T. D., Skolnick, M. H., Shattuck, D. (2002) . A major predisposition locus for severe obesity, at 4p15-p14. American fournal of Human Genetics, 70, 1459-1468. (10) Stone, V. E., Nisenson, L., Eliassen, J. C., Gazzaniga, M. S. (1996). Left hemisphere representations of emotional facial expressions. Neuropsychologia, 34, 23-29. (14) Stoolmiller, M. (1999). Implications of the restricted range of family environments for estimates of beritabHity and non-shared environment in behavior-genetic adoption studies. Psychological Bulletin, 125, 392-409. (1) Storey, K. B., Storey, J. M. (1999, maj/czerwiec). Lifestyles of the cold and frozen. The Sciences, 39(3), 33-37. (10) Stout, A. K., Raphael , H. M., Kanterewicz, B. 1., Klann, E., Reynolds, l. J. (1998). Glutamateinduced neuron death requires mitochondria! caicium uptake.

Nature Neuroscience, l , 366-373. (5)

Stowers, L., Holy, T. E., Meister, M., Duiac, C., Koentges, G. (2002). Los s of sex discrimination and male-male aggression in mice deficient for TRP2. Science, 295, 1493-1500. (7) Strack, F., Martin, L. L., Stepper, S. (1988). Inhibiting and facilitating conditions of the human smile: A nonobtrusive test o f the faciai feedback hypothesis. fournal of Personality and Social Psychology, 54, 768-777. (12) Strakowski, S. M., Dei Bello, M. P., Sax, K. W., Zimmerman, M. E., Shear, P. K. , Hawkins, J. M., Larson, E. R. (1999). Brain magnetic resonance imaging of structurai abnormalities in bipolar disorder. Archives of General Psychiatry, 56, 254-260. (15) Strichartz, G., Rando, T. , Wang, G. K. (1987). An integrated view of the moiecutar toxinology of sodium channei gating in excitabie cells. Annual Review of Neuroscience, 10, 237-267. (2) Stricker, E. M. (1969). Osmoregulation and volume reguiation in rats: Inhibition of hypovoiemic thirst by water. American fournal of Physiology, 217, 98-105. (10) Stricker, E. M., Sved, A. F. (2000) . Thirst. Nutrition, 16, 821-826. (10) Stricker, E. M., Swerdioff, A. F., Zigmond, M. J. (1978). Intrahypothalamic injections of kainic acid procluce feeding and drinking deficits in rats. Brain Research, 158, 470-473. (10) Strickiand, T. L., Miller, B. L. , Kowell, A., Stein, R. (1998). Neurobiology of cocaine-induced organie brain impairment: Contributions from functionai neuroimaging. Neuropsychology Review, 8, 1-9. (15) Strittmatter, W. J., Roses, A. D. (1995). Apolipoprotein E: Emerging story in the pathogenesis of Alzheimer's disease. The Neuroscientist, 1, 298-306. (13) Stryker, M. P., Sherk, H. (1975). Modification of corticai orientation selectivity in the cat by restricted visual experience: A reexamination. Science, 190, 904-906. (6)

Stryker, M. P., Sherk, H., Leventhal, A. G., Hirsch, H. V. B. (1978). Physiological consequences for the cat's visual cortex of effectiveiy restricting early visual experience with oriented contours. fournal of Neurophysiology, 41, 896-909. (6) Strzelczuk, M., Romaniuk, A. (1996). Fear induced by the błock­ acle o f GABAA -ergic transmission in the hypothalamus o f the cat: Behavioral and neurochemicai study. Behavioural Brain Research, 72, 63-71. (12) Studer, L., Tabar, V., McKay, R. D. G. (1998). Transplantatian of expanded mesencephalic precursors leads to recovery in parkinsonian rats. Nature Neuroscience, 1, 290-295. (8) Stunkard, A. J., Sorensen, T. l. A., Hanis, C., Teasdaie, T. W., Chakraborty, R., Schull, W. J., Schulsinger, F. (1986). An adoption study of human obesity. New England fournal of Medicine, 314, 193-198. (10) Stuss, D. T., Benson, D. F. (1984). Neuropsychological studies of the frontaiiobes. Psychological Bulletin, 95, 3-28. (4) Suhara, T., Okubo, Y., Yasuno, F. , Sudo, Y., Inoue, M., Ichimiya, T. , Nakashima, Y. , Nakayama, K. , Tanada, S., Suzuki, K., Halldin, C., Farde, L. (2002). Decreased dopamine D2 receptor binding in the anterior cingulate cortex in schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 59, 25-30. (15) Sullivan, E. V., Deshmukh, A., Desmond, J. E., Mathalon, D. H., Rosenbloom, M. J., Lim, K. 0 ., Pfefferbaum, A. (2000). Contribution of aleobol abuse to cerebellar volume deficits in men with schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 57, 894-902. (15) Sullivan, R. M., Gratton, A. (1999). Lateralized effects o f medial prefrontal cortex lesions on neuroendocrine and autonomie stress responses in rats. fournal of Neuroscience, 19, 2834-2840. (12) Sunaert, S., Van Hecke, P., Marcha!, G., Orban, G. A. (1999). Motionresponsive regions of the human brain. Experimental Brain Research, 127, 355-370. (6)

Bibliografia

561

Sunaert, S., Van Hecke, P., Marchal, G., Orban, G. A. (2000). Attention to speed of motion, speed discrimination, and task difficulty: An fMRI study. Neurolmage, 11, 612-623. (6) Super, H., Spekreijse, H., Lamme, V. A. F. (2001). Two distinct modes of sensory processing observed in monkey primary visual cortex (V1). Nature Neuroscience, 4, 304-310. (6) Sur, M., Leamey, C. A. (2001). Development and plasticity of cortical areas and networks. Nature Reviews Neuroscience, 2, 251-262. (6) Susser, E., Neugebauer, R., Hoek, H. W., Brown, A. S., Lin, S., Labovitz, D., Gorman, J. M. (1996). Schizophrenia after prenatal famine. Archives of Genera l Psychiatry, 53, 25-31. (15) Sutton, L. C., Lea, E., Will, M. J., Schwartz, B. A., Hartley, C. E., Poole, J. C., Watkins, L. R., Maier, S. F. (1997). Inescapable shock-induced potentiation of morphine analgesia. Behavioral Neuroscience, 111, 1105-1113. (7) Sutton, R. L., Hovda, D. A., Feeney, D. M. (1989). Amphetamine accelerates recovery o f locomotor function following bilaterał frontal cortex ablation in rats. Behavioral Neuroscience, 103, 837-841. (5) Suvisaari, J. M., Haukka, J. K., Tanskanen, A. J., Lonnqvist, J. K. (1999). Decline in the incidence of schizophrenia in Finnish cohorts bom from 1954 to 1965. Archives of General Psychiatry, 56, 733-740. (15) Suzdak, P. D. , Głowa, J. R., Crawley, ]. N., Schwartz, R. D., Skolnick, P. , Paul, S. M. (1986). A selective imidazobenzodiazepine antagonist of ethanol in the rat. Science, 234, 1243-1247. (12) Swaab, D. F., Chung, W. C. J., Kruijver, F. P. M., Hofman, M. A. , Ishunina, T. A. (2001). Structural and functional sex differences in the human hypothalamus. Hormones and Behavior, 40, 93-98. (11) Swaab, D. F., Hofman, M. A. (1990). An enlarged suprachiasmatic nudeus in homosexual men. Brain Research, 537, 141-148. (11)

562

Bibliografia

Swaab, D. F., Slob, A. K., Houtsmuller, E. J., Brand, T., Zhou, J. N. (1995). lncreased number of vasopressin neurons in the suprachiasmatic nucleus (SCN) of "bisexual" adult małe rats following perinatal treatment with the aromatasa blocker ATD. Developmental Brain Research, 85, 273-279. (11) Swoboda, E., Conca, A., Konig, P., Waanders, R., Hansen, M. (2001). Maintenance electroconvulsive therapy in affective and schizoaffective disorders. Neuropsychobiology, 43, 23-28. (15) Szymusiak, R. (1995). Magnocellular nuclei of the basal forebrain: Substrates of sleep and arousal regulation. Sleep, 18,478-500. (9)

Tabrizi, S. J., Cleeter, M. W.]., Xuereb, J., Taanman, J.-W., Cooper, J. M., Schapira, A. H. V. (1999). Biochemical abnormalities and excitotoxicity in Huntington's disease brain. Annais of Neurology, 45, 25-32. (8) Taddese, A., Nah, S. Y., McCleskey, E. W. (1995). Selective opioid inhibition of smali nociceptive neurons. Science, 270, 1366-1369. (7)

Tager-Flusberg, H., Boshart, J., Baron-Cohen, S. (1998). Reading the windows to the soul: Evidence of domain-specific sparing in Williams syndrome. Journal of Cognitive Neuroscience, 10, 631-639. (14) Takeuchi, A. (1977). Junctional transmission: l. Postsynaptic mechanisms. W: E. R. Kandel (red.), Handbook of physiology Section 1: Neurophysiology, Tom 1. Cellular biology of neurons (s. 295-327). Bethesda, MD: American Physiological Society. (3) Tanaka, J., Hayashi, Y., Nomura, S., Miyakubo, H., Okumura, T., Sakamaki, K. (2001). Angiotensinergic and noradrenergie mechanisms in the hypothalamic paraventricular nucleus participate in the drinking response induced by activation o f the subfornical organ in rats. Behavioural Brain Research, 118,117-122. (10)

Tanaka, J., Hori, K., Nomura, M. (2001). Dipsogenic response induced by angiotensinergic pathways from the lateral hypothalamic area to the subfornical organ in rats. Behavioural Brain Research, 118, 111-116. (10) Tanaka, K., Sugita, Y., Moriya, M., Saito, H.-A. (1993). Analysis of object motion in the ventral part of the medial superior temporał area of the macaque visual cortex. fournal of Neurophysiology, 69, 128-142. (6) Tanaka, Y., Kamo, T., Yoshida, M., Yamadori, A. (1991). "So-called" cortical deafness. Brain, 114, 2385-2401. (7) Tang, Y.-P., Shimizu, E., Dube, G. R., Rampon, C., Kerchner, G. A., Zhuo, M., Liu, G., Tsien, J. Z. (1999). Genetic enhancement of learning and mernory in mice. Nature, 401, 63-69. (13) Tanji, J., Shima, K. (1994). Role for supplementary motor area cells in planning several movements ahead. Nature, 371,413-416. (8) Tanner, C. M., Goldman, S. M., Aston, D. A., Ottman, R., Ellenberg, J., Mayeux, R., Langston, J. W. (2002). Smoking and Parkinson's disease in twins. Neurology, 58, 581-588. (8) Tanner, C. M., Ottman, R., Goldman, S. M., Ellenberg, J., Chan, P., Mayeux, R., Langston, J. W. (1999). Parkinson disease in twins: An etiologie study. f o urn al of the American Medical Association, 281, 341-346. (8) Tarr, M. J., Gauthier, l. (2000). FFA: A flexible fusiform area for subordinate-level visual processing automatized by experience. Nature Neuroscience, 3, 764-769. (6) Taub, E., Berman, A. J. (1968). Movement and learning in the absence of sensory feedback. W: S. J. Freedman (red.), The neuropsychology of spatially oriented behavior (s. 173-192). Homewood, IL: Dorsey. (5) Taylor, J. P., Hardy, J., Fischbeck, K H. (2002). Toxic proteins in neurodegenerative disease. Science, 296, 1991-1995. (13) Tebartz van Elst, L. T., Woermann, F. G., Lemieux, L., Thompson, P. J., Trimble, M. R. (2000). Affective aggression in patients with

temporallobe epilepsy. Brain, 123, 234-243. (12) Teicher, M. H., Glod, C. A., Magnus, E., Harper, D., Benson, G., Krueger, K., McGreenery, C. E. (1997). Circadian rest-activity disturbances in seasonal affective disorder. Archives of GeneraJ Psychiatry, 54, 124-130. (15) Teitelbaum, P. (1955). Sensory eontroi of hypothalamic hyperphagia. fournal of Comparative and PhysioJogical Psychology, 48, 156-163. (10) Teitelbaum, P. (1961). Disturbances in feeding and drinking behavior after hypothalamic lesions. W: M. R. Jones (red.), Nebraska Symposia on Motivation 1961 (s. 39-69). Lincoln: University of Nebraska Press. (10) Teitelbaum, P., Epstein, A. N. (1962). The lateral hypothalamic syndrome. PsychologicaJ Review, 69, 74-90. (10) Teitelbaum, P., Pellis, V. C., Pellis, S. M. (1991). Can allied reflexes promate the integration of a robot's behavior? W: J. A. Meyer, S. W. Wilson (red.), From animals to animats: Simulation of animaJ behavior (s. 97-104). Cambridge, MA: MIT Press/Bradford Books. (8) Terman, M., Terman, J. S., Ross, D. C. (1998). A controlled trial of timed bright light and negative air ionization for treatment of winter depression. Archives of General Psychiatry, 55, 875-882. (15) Terrace, H. S., Petitto, L. A., Sanders, R. J., Bever, T. G. (1979). Can an ape create a sentence? Science, 206, 891-902. (14) Tetrud, J. W., Langston, J. W. , Garbe, P. L., Ruttenber, A. J. (1989). Mild parkinsonism in persans exposed to 1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6tetrahydropyridine (MPTP). Neurology, 39, 1483-1487. (8) Thanickal, T. C., Moore, R. Y., Nienhuis, R., Ramanathan, L., Gulyani, S., Aldrich, M., Cornford, M., Siegel, J. M. (2000). Reduced number of hypocretin neuronsin human narcolepsy. Neuron, 27, 469-474. (9) Thase, M. E., Greenhouse, J. B., Frank, E. , Reynolds, C. F., m, Pilkonis, P. A., Hurley, K., Grochocinski, V., Kupfer, D. J. (1997). Treatment of

major depression with psychotherapy or psychotherapy-psychopharmacology combinations. Archives of GeneraJ Psychiatry, 54, 1009-1015. (15) Thase, M. E., Trivedi, M. H., Rush, A. J. (1995). MAOis in the eonternporary treatment of depression. Neuropsychopharmacology, 12, 185-219. (15) Thiele, A., Henning, P., Kubischik, K.-P., Hoffman, K.-P. (2002). Neural mechanisms of saccadic suppression. Science, 295, 2460-2462. (6) Thier, P., Dicke, P. W., Haas, R., Barash, S. (2000). Encoding of movement time by populations of cereheHar Purkinje cells. Nature, 405, 72-76. (8) Thomas, K. M., Drevets, W. C., Dahl, R. E., Ryan, N. D., Birmaher, B., Eccard, C. H., Axelson, D., Whalen, P. J., Casey, B. J. (2001). Amygdala response to fearful faces in anxious and depressed children. Archives of Gen eraJ Psychiatry, 58, 1057-1063. (12) Thomas, P. K. (1988). Clinical aspects of PNS regeneration. W: S. G. Waxman (red.), Advances in neuroJogy (Vol. 47, s. 9-29). New York: Raven Press. (5) Thompson, P. M., Cannon, T. D., Narr, K. L., van Erp, T., Poutanen, V.-P., Huttunen, M., Lonnqvist, J., Standertskjold-Nordenstam, C.-G., Kaprio, J., Khaledy, M., Dail, R., Zoumalan, C. I., Toga, A. W. (2001a). Genetic influences on brain structure. Nature Neuroscience, 4, 1253-1258. (1, 4) Thompson, P. M., Vidal, C., Giedd, J. N., Gochman, P., Blumenthal, J., Nicolson, R., Toga, A. W., Rapaport, J. L. (2001b). Mapping adolescent brain change reveals dynamie wave of accelerated gray matter lass in very early-onset schizophrenia. Proceedings of the NationaJ Academy of Sciences, USA, 98, 11650-11655. (15) Thompson, R. F. (1986). The neurobiology of learning and memory. Science, 233, 941-947. (13) Tian, B., Reser, D., Durham, A., Kustov, A., Rauschecker, J. P. (2001). Functional specialization in rhesus monkey auditory cortex. Science, 292, 290-293. (7)

Ticku, M. K., Kulkarni, S. K. (1988). MolecuJar interactions o f ethanol with GABAergic system and potential ofRo15-4513 asan ethanol antagonist. PharmacoJogy Biochemistry and Behavior, 30, 501-510. (12) Tinbergen, N. (1951). The study of instinct. Oxford, England: Oxford University Press [wyd. pol. (1976). Badania nad instynktem. Tłum. Gabriela Bujarska-Grtim. Warszawa: PWN].(1) Tinbergen, N. (1973). The search for animai roots o f human behavior. W: N. Tiubergen (red.), The animaJ in its world (Tom 2, s. 161-174). Cambridge, MA: Harvard University Press. (1) Tingate, T. R. , Lugg, D. J., Muller, H. K., Stowe, R. P., Pierson, D. L. (1997). Antarctic isolation: Immune and viral studies. ImmunoJogy and Cell BioJogy, 75, 275-283. (12) Tippin, J., Henn, F. A. (1982). Modified lenkotomy in the treatment of intractable obsessional neurosis. American fournaJ of Psychiatry, 139, 1601-1603. (4) Toh, K. L., Jones, C. R., He, Y., Eide, E. J., Hinz, W. A., Virshup, D. M., Ptacek, L. J., Fu, Y.-H. (2001). An hPer2 phosphorylation site mutation in familia! advanced sleep phase syndrome. Science, 291, 1040-1043. (9) Tominaga, M., Caterina, M. J., Malmberg, A. B., Rosen, T. A., Gilbert, H., Skinner, K., Raumann, B. E., Basbaum, A. I., Julius, D. (1998). The cloned capsaicin receptor integrates multiple pain-producing stimuli. Neuron, 21, 531-543. (7) Toni, N., Buchs, P.-A., Nikonenko, L, Bron, C. R., Muller, D. (1999). LTP promotes formation of multiple spine synapses between a single axon terminal and a dendrite. Nature, 402, 421-425. (13) Torrey, E. F. (1986). Geographic variations in schizophrenia. W: C. Shagass, R. C. Josiassen, W. H. Bridger, K. J. Weiss, D. Staff, G. M. Simpson (red.), SioJogical psychiatry 1985 (s. 1080-1082). New York: Elsevier. (15) Torrey, E. F., Bowler, A. E., Clark, K. (1997). Urban birth and residence as risk factors for psychoses: An analysis o f 1880 data. Schizophrenia Research, 25, 169-176. (15)

Bibliografia

563

Torrey, E. F., Miller, J., Rawlings, R., Yolken, R. H. (1997). Seasonality o f births in schizophrenia and bipolar disorder: A review of the literature. Schizophrenia Research , 28, 1-38. (15)

Townsend, J., Courchesne, E., Covington, J., Westerfield, M., Harris, N. S., Lyden, P., Lowry, T. P., Press, G. A. (1999). Spatial attention deficits in patients with acquired or developmental cerebellar abnormality. fournal of Neuroscience, 19, 5632-5643. (8)

829-836. (15)

Tranel, D., Damasio, A. (1993). The covert learning of affective valence does not require structures in hippocampal system or amygdala. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 5, 79-88. (13) Travers, S. P., Pfaffmann, C. , Norgren, R. (1986). Convergence o f lingual and palatal gustatory neural activity in the nucleus of the solitary tract. Brain Research, 365, 305-320. (7) Trefilov, A., Berard, J., Krawczak, M., Schmidtke, J. (2000). Natal dispersal in rhesus macaques is related to serotonin transporter gene promoter variation. Behavior Genetics, 30, 295-301. (12) Trejo, J. L. , Carro, E., TorresAleman, I. (2001). Circulating insulin-like growth factor I mediates exercise-induced increases in the number o f new neurons in the adult hippocampus. fournal of Neuroscience, 21, 1628-1634. (5)

Trevarthen, C. (1974). Cerebral embryology and the split brain. W: M. Kinsbourne, W. L. Smith (red.), Hemispheric disconnection and cerebral function (s. 208-236). Springfield, IL: Thomas. (14) Trimble, M. R., Thompson, P. J. (1986). Neuropsychological and behavioral sequelae of spontaneous seizures. Annais of the New York A cademy of Sciences, 462, 284-292. (15) Trivers, R. L. (1985). Social evolution. Menlo Park: Benjamin/ Cummings. (l) Trout, J. D. (2001). The biological basis of speech: What to infer from taiking to the animals. Psychological Review, 108, 523-549. (14)

564

True, W. R., Xian, H., Scherer, J. F., Madden, P. A. F., Bucholz, K. K., Heath, A. C., Eisen, S. A. , Lyons, M.]., Goldberg, J., Tsuang, M. (1999). Common genehe vulnerability for nicotine and alcohol dependence in men. Archives of General Psychiatry, 56, 655-661. (15) Tsai, G., Passani, L. A., Slusher, B. S., Carter, R., Baer, L. , Kleinman, J. E., Coyle, J. T. (1995). Abnormal excitatory neurotransmitter metabolism in schizophrenic brains. Archives of General Psychiatry, 52,

Bibliografia

Tsai, G. E., Ragan, P., Chang, R., Chen, S., Linnoila, M. I., Coyle, J. T. (1998). Increased glutamatergic neurotransmission and oxidative stress after alcohol withdrawaL American f ourna l of Psychiatry, 155, 726-732. (15) Ts'o, D. Y., Roe, A. W. (1995). Functional compartments in visual cortex: Segregation and interaction. W: M. S. Gazzaniga (red.), The cognitive neurosciences (s. 325-337). Cambridge, MA: MIT Press. (6) Tsujita, T., Niikawa, N., Yamashita, H., Imamura, A., Hamada, A., Nakane, Y., Okazaki, Y. (1998). Genomie discordance between monozygotic twins discordant for schizophrenia. American fournal of Psychiatry, 155, 422-424. (15) Tsunoda, K., Yamane, Y., Nishizaki, M., Tanifuji, M. (2001). Complex objects are represented in macaque inferotemporal cortex by the combination of feature columns. Nature Neuroscience, 4, 832-838.

motor cortex of the macaque. fournal of Neuroscience, 20, 7096-7108. (8)

Tyler, L. K., deMornay-Davies, P., Anokhina, R., Longworth, C., Randall, B. , Marslen-Wilson, W. D. (2002). Dissociations in processing past tense morphology: Neuropathology and behavioral studies. fournal of Cognitive Neuroscience, 14, 79-94. (14) Uchida, N. , Takahashi, Y. K., Tanifuji, M., Mori, K. , (2000). Odor maps in the mammalian olfactory bulb: Domain organization and odorant structural features. Nature Neuroscience, 3, 1035-1043. (7)

Uchino, B. N., Cacioppo, J. T., Kiecolt-Glaser, J. K. (1996). The relationship between social support and physiological processes: A review with emphasis on underlying mechanisms and implications for health. Psychological Bulletin, 119, 488-531. (12) Udry, J. R., Morris, N. M. (1968). Distribution of coitus in the menstrual cycle. Nature, 220, 593-596. (11)

Ullman, M. T. (2001). A neurocognitive perspective on language: The declarative/procedural model. Nature Reviews Neuroscience, 2, 717-726. (14)

Uwano, T., Nishijo, H., Ono, T., Tamura, R. (1995). Neuronal responsiveness to various sensory stimuli, and associative learning in the rat amygdala. Neuroscience, 68, 339-361. (12)

(6)

Tu, G. C., Israel, Y. (1995). Alcohol consumption by Orientais in North America is predicted largely by a single gene. Behavior Genetics, 25, 59-65. (15)

Tucker, D. M., Luu, P. , Pribram, K. H. (1995) . Social and emotional self-regulation. Annais of the New York Academy of Sciences, 769, 213-239. (8)

Tucker, K. L., Meyer, M. , Barde, Y.-A. (2001). Neurotrophins are required for nerve growth during development. Nature Neuroscience, 4, 29-37. (5) Turner, R. S., DeLong, M. R. (2000). Corticostriatal activity in primary

Vaillant, G. E., Milofsky, E. S. (1982). The etiology of alcoholism: A prospective viewpoint. American Psychologist, 37, 494-503 . (15)

Vaishnavi, S., Calhoun, J., Chatterjee, A. (2001). Binding personał and peripersonal space: Evidence from tactile extinction. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 13, 181-189. (7)

Vakil, E. , Kahan, S., Huberman, M. , Osimani, A. (2000). Motor and nonmotor sequence learning in patients with basal ganglia lesions: The case of serial reaction time (SRT). Neuropsychologia, 38, 1-10. (8)

Valvo, A. (1971). Sight restoration after long-term blindness. New York: American Foundation for the Blind. (6) Valzelli, L. (1973). The "isolation syndrome" in mice. Psychopharmacologia, 31, 305-320. (12)

Valzelli, L. (1980). An approach to neuroanatomical and neumchemical psychophysiology. Torino, Italy: C. G. Edizioni Medico Scientifiche. (10, 15) Valzelli, L., Bernasconi, S. (1979). Aggressiveness by isolation and brain serotonin turnover changes in different strains of mice. Neuropsychobiology, 5, 129-135. (12)

van den Pol, A. N. (1999). Hypothalamic hypocretin (orexin): Robust innervation o f the spinał cord. fournal of Neuroscience, 19, 3171-3182. (10)

Van der Does, A. J. W. (2001). The effects o f tryptophan depletion on mood and psychiatrie symptoms. fournal of Affective Disorders, 64, 107-119. (12)

van Dellen, A., Blakemore, C., Deacon, R., York, D., Hannan, A. J. (2000). Delaying the onset of Huntington's in mice. Nature, 404, 721-722. (8) Van Essen, D. C., DeYoe, E. A. (1995). Concurrent processingin the primate visual cortex. W: M. S. Gazzaniga (red.}, The cognitive neurosciences (s. 383-400). Cambridge, MA: MIT Press. (6) van Honk, J., Tuiten, A., Hermans, E., Putman, P., Koppenschaar, H., Thijssen, J., Verbaten, R., van Doornen, L. (2001). A single administration of testosteron e induces cardiac accelerative responses to angry faces in healthy young women. Behavioral Neuroscience, 115, 238-242. (12) Van Lancker, D., Fromkin, V. A. (1973). Hemispheric specialization for pitch and "tone": Evidence from Thai. f o urn al of Phonetics, l, 101-109. (14)

van Praag, H., Kempermann, G., Gage, F. H. (1999). Running increases cell proliferation and neurogenesis in tbe adult mouse dentate gyrus. Nature Neuroscience, 2, 266-270. (5)

van Praag, H., Kempermann, G., Gage, F. H. (2000). Neural consequences of environmental enrichment. Nature Reviews Neuroscience, l, 191-198. (5) van Praag, H., Schinder, A. F., Christie, B. R., Toni, N., Palmer, T. D., Gage, F. H. (2002). Functional neurogenesis in the adult hippocampus. Nature, 415, 1030-1034. (5)

Van Zoeren, J. G. , Stricker, E. M. (1977). Effects of preoptic, lateral hypothalamic, or dopamine-depleting lesions on behavioral thermoregulation in rats exposed to the cold. f aurnaJ of Comparative and Physiological Psychology, 91, 989-999. (10)

van Zutphen, B. (2001). European researchers encourage improvement in lab animai welfare. Nature, 409, 452. (1) Vandenberghe, R., Nobre, A. C., Price, C. J. (2002). The response of left temporał cortex to sentences. f o urna] of Cognitive Neuroscience, 14, 550-560. (14) Vanderweele, D. A. (1998). Insulin as a satiating signal. W: G. P. Smith (red.), Satiation: From gut to brain (s. 198-216). New York: Oxford University Press. (10) Vanduffel, W. , Fize, D., Mandeville, J. B., Nelissen, K., Van Hecke, P. , Rosen, B. R., Tottell, R. B. H., Orban, G. A. (2001). Visual motion processing investigated using contrast agent-enhanced fMRI in awake behaving monkeys. Neuron, 32, 565-577. (6)

Varela, F., Lachaux, J.-P., Rodriguez, E., Martinerie, J. (2001). The brainweb: Phase synchronization and large-scale integration. Nature Reviews Neuroscience, 2, 229-239. (4)

Vaswani, M. , Kapur, S. (2001). Genetic basis of schizophrenia: Trinucleotide repeats an update. Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biologica] Psychiatry, 25, 1187-1201. (15)

Vataja, R., Pohjasvaara, T., Leppiivuori, A., Miiantyla, R., Aronen, H. J., Salonen, 0., Kastre, M., Erkinjuntti, T. (2001). Magnetic resorrance imaging correlates of depression after ischemic stroke. Archives of General Psychiatry, 58, 925-931. (15)

Velakoulis, D., Pantelis, C., McGorry, P. D. , Dudgeon, P., Brewer, W., Cook, M., Desmond, P., Bridle, N., Tierney, P., Murrie, V., Singh, B., Copolov, D. (1999) . Hippocampal volume in firstepisode psychoses and chronic schizophrenia. Archives of Gen era] Psychiatry, 56, 133-140. (15) Vellutti, R. A. (1997). Interactions between sleep and sensory physiology. fournal of Sleep Research, 6, 61-77. (9)

Verdoux, H., Geddes, J. R., Takei, N., Lawrie, S. M., Bovet, P., Eagles, J. M., Heun, R., McCreadie, R. G., McNeil, T. F., O'Callaghan, E., Stober, G., Williger, U., Wright, P., Murray, R. M. (1997). Obstetric complications and age at onset in schizophrenia: An international collaborative meta-analysis of individual patient data. American fournal of Psychiatry, 154, 122Q-1227. (15) Verhage, M., Maia, A. S., Plomp, J. J., Brussard, A. B., Heeroma, J. H., Vermeer, H., Toonen, R. F., Hammer, R. E., van den Berg, T. K., Missler, M., Geuze, H. J., Siidhof, T. C. (2000). Synaptic assembly of the brain in the absence of neurotransmitter secretion. Science, 287, 864-869. (5) Verrey, F., Beron, J. (1996). Activation and supply of channels and pumps by aldosterone. News in Physiological Sciences, 11, 126-133. (10)

Victor, M., Adams, R. D., Collins, G. H . (1971). The WernickeKorsakoff syndrome. Philadelphia: Davis. (13) Villarreal, D. M., Do, V., Haddad, E., Derrick, B. E. (2002). NMDA receptor antagonists sustain LTP and spatial memory: Active processes mediate LTP decay. Nature Neuroscience, 5, 48-52. (13)

Virkkunen, M., DeJong, J., Bartka, J., Goodwin, F. K., Linnoila, M. (1989). Relationship of psychobiological variabies to recidivism in vialent offenders and impulsive fire setters. Archives of General Psychiatry, 46, 600-603. (12) Virkkunen, M., Eggert, M., Rawlings, R., Linnoila, M. (1996). A prospective follaw-up study of aleoholic vialent offenders and fire setters.

Bibliografia

565

Archives of General Psychiatry, 53, 523-529. (12}

Virkkunen, M., Nuutila, A., Goodwin, F. K., Linnoila, M. (1987}. Cerebrospinal fluid monoamina metahalite levels in małe arsonists. Archives of Gen era] Psychiatry, 44, 241-247. (12} Virkkunen, M., Rawlings, R., Tokola, R., Poland, R. E., Guidotti, A., Nemeroff, C., Bissette, G., Kalogeras, K., Karonen, S.-L., Linnoila, M. (1994}. CSF biochemistries, glucose metabolism, and diurnał activity rhythms in alcoholic, vialent offenders, fire setters, and healthy volunteers. Archives of General Psychiatry, 51, 20-27. (15}

Visser, E. K., Beersma, G. M., Daan, S. (1999}. Melatonin suppression by light in humans is maximał w hen the nasal part o f the retina i s illuminated. fournal of Biological Rhythms, 14, 116-121. (9} Vogels, R., Biederman, I., Bar, M. , Lorincz, A. (2001}. Inferior temporał neurons show greater sensitivity to nonaccidental than to metric shape differences. fournal of Cognitive Neuroscience, 13, 444-453. (6}

Volavka, J., Czobor, P., Goodwin, D. W., Gabrielli, W. F., Penick, E. C., Mednick, S. A. , Jensen, P. , Knop, J., Schulsinger, F. (1996}. The electroencephalogram after ałcohol administration in high-risk men and the development of aleohol use disorders 10 years later. Archives of General Psychiatry, 53, 258-263. (15}

Volkow, N. D., Wang, G.-J., Fischman, M. W., Foltin, R. W. , Fowler, J. S., Abumrad, N. N., Vitkum, S., Logan, J., Gatley, S. J. , Pappas, N., Hitzemann, R., Shea, C. E. (1997}. Relationship between subjective effects of cocaine and dopamine transporter occupancy. Nature, 386, 827-830. (15} Volkow, N. D., Wang, G.-J., Fowler, J. S. (1997}. Imaging studies of cocaine in the human brain and studies of the cocaine ad diet. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 820, 41-55. (15} Volkow, N. D., Wang, G.-J., Fowler, J. S., Gatley, S. J., Logan, J., Ding, Y.-S., Hitzemann, R., Pappas,

566

Bibliografia

N. (1998}. Dopamine transporter occupancies in the human brain induced by therapeutic doses of oral methylphenidate. American fournal of Psychiatry, 155, 1325-1331. (7, 15}

Volkow, N. D., Wang, G.-J., Fowler, J. S., Logan, J., Gatley, S. J., Hitzemann, R., Chen, A. D., Dewey, S. L., Pappas, N. (1997}. Decreased striatal dopaminergic responsiveness in detoxified cocaine-dependent subjects. Nature, 386, 830-833. (15} von Bekesy, G. (1956}. Current status o f theories of hearing. Science, 123, 779-783. (7} von Gall, C., Garabette, M. L., Kell, C. A., Frenzel, S., Dehghani, F., Schumm-Draeger, P. M., Weaver, D. R., Korf, H.-W., Hastings, M. H. , Stehle, J. H., (2002}. Rhythmic gene expression in pituitary depends on heterologous sensitization by the neurohormone melatonin. Nature Neuroscience, 5, 234-238. (9}

von Mełchner, L., Pallas, S. L., Sur, M. (2000}. Visual behaviour mediated by retinal projections directed to the visual pathway. Nature, 404, 871-876. (6}

Vouloumanos, A., Kiehl, K. A., Werker, J. F., Liddle, P. F. (2001}. Detection of sounds in the auditory stream: Event-related fMRI evidence for differential activation to speech and nonspeech. fournal of Cognitive Neuroscience, 13, 994-1005. (14}

Voytko, M. L. (2002}. Estrogen and the cholinergic system modulate visuospaHal attention in monkeys (Macaca fascicularis} . Behavioral Neuroscience, 116,187-197. (11} Vrba, E. S. (1998}. Multiphasic growth models and the evolution o f prolongad growth exemplified by human brain evolution. Journal of Theoretical Biology, 190, 227-239. (5}

Vuilleumier, P., Armony, J. L., Driver, J., Dolan, R. J. (2001}. Effects of attention and emotion on face processing in the human brain: An event-related fMRI study. Neuron , 30, 829-841 . (12} Waelti, P., Dickinson, A., Schultz, W. (2001}. Dopamine responses

comply with basie assumptions of formallearning theory. Nature, 412, 43-48. (15} Wagner, A. D., Schacter, D. L., Rotte, M., Koutstaal, W., Marii, A., Dale, A. M., Rosen, B. R., Buckner, R. L. (1998}. Building memories: Remembering and forgetting of verbal experiences as predicted by brain activity. Science, 281, 1188-1191. (6}

Waisbren, S. R. , Brown, M. J., de Sonneville, L. M. J., Levy, H. L. (1994}. Review of neuropsychological functioning in treated phenylketonuria: An information-processing approach. Acta Paediatrica, 83 (Suppl. 407}, 98-103. (1} Waldvogel, J. A. (1990}. The bird's eye view. American Scientist, 78, 342-353. (6}

Walker-Batson, D., Smith, P., Curtis, S. , Unwin, H., Greenlee, R. (1995}. Amphetamine paired with physical therapy accelerates motor recovery after stroke: Furtber evidence. Stroke, 26, 2254-2259. (5} Wallesch, C.-W., Henriksen, L., Kornhuber, H.-H., Paulson, O. B. (1985}. Observations on regional cerebral blood flow in cortical and subcortical structures during language production in normai man. Brain and Language, 25, 224-233 . (14}

Wallman, J., Pettigrew, J. D. (1985}. Conjugate and disjunctive saccades in two avian species with contrasting oculomotor strategies. fournal of Neuroscience, 5, 1418-1428. (6}

Walsh, D. M., Klyubin, I., Fadeeva, J. V., Cullen, W. K., Anwyl, R., Wolfe, M. S., Rowan, M. J., Selkoe, D. J. (2002}. Naturally secreted oligomers of amyloid J3 protein potently inhibit hippocampallongterm potentiation in vivo. Nature , 416, 535-539. (13} Walsh, V., Cowey, A. (2000}. Transcranial magnetic stimulation and cognitive neuroscience. Nature Reviews Neuroscience, 1, 73-79. (4}

Wang, A., Liang, Y., Fridell, R. A., Probst, F. J., Wilcox, E. R., Touchman, J. W., Morton, C. C., Morell, R. J., Noben-Trauth, K., Camper, S. A., Friedman, T. B. (1998}. Associations ofunconven

tional mycsin MY015 mutations with human nonsyndromie deafness DFNB3. Science, 280, 1447-1451. (7) Wang, H., Tessier-Lavigne, M. (1999). En passant neurotrophic action of an intermediate axonal target in the developing mammalian CNS. Nature, 401, 765-769. (5) Wang, Q., Schoenlein, R. W., Peteanu, L. A., Mathies, R. A., Shank, C. V. (1994). Vibrationally coherent photochemistry in the femtosecond primary event of vision. Science, 266, 422-424. (6) Wang, T., Okano, Y., Eisensmith, R., Huang, S. Z., Zeng, Y. T., Wilson, H. Y. L., Woo, S. L. (1989). Molecular genetics of phenylketonuria in Orientals: Linkage disequilibrium between a termination mutation and haplotype 4 of the phenylalanine hydroxylase gene. American fournal of Human Genetics, 45, 675-680. (1) Warach, S. (1995). Mapping brain pathophysiology and higher certical function with magnetic resonance imaging. The Neuroscientist, l, 221-235. (5) Ward, I. L., Bennett, A. L., Ward, O. B., Hendricks, S. E., French, J. A. (1999). Androgen threshold to activate copulation differs in male rats prenatally exposed to alcohol, stress, or both factors. Hormones and Behavior, 36, 129-140. (11) Ward, I. L., Reed, J. (1985). Prenatal stress and prepubertal social rearing conditions interact to determine sexuał behavior in małe rats. Behavioral Neuroscience, 99, 301-309. (11) Ward, I. L., Romeo, R. D., Denning, J. H., Ward, O. B. (1999). Fetal aleohol exposure błocks full masculinization of the dorsolaterał nucleus in rat spinał cord. Physiology & Behavior, 66, 571-575. (11) Ward, I. L., Ward, B., Winn, R. J., Bielawski, D. (1994). Małe and femałe sexuał behavior potentiał of małe rats prenatally exposed to the influence of ałcohol, stress, or both factors . Behavioral Neuroscience, 108, 1188-1195. (11) Ward, I. L., Ward, O. B. (1985). Sexual behavior differentiation: Effects of prenatał manipułations

in rats. W: N. Adłer, D. Pfaff, R. W. Goy (red.), Handbook of behavioral neurobiology, Tom 7 (s. 77-98). New York: Płenum Press. (11) Ward, O. B., Monaghan, E. P., Ward, I. L. (1986). Naltrexone blocks the effects o f prenatal stress on sexuał behavior differentiation in male rats. Pharmacology Biochemistry and Behavior, 25, 573-576. (11) Ward, O. B., Ward, I. L., Denning, J. H., French, J. A. , Hendricks, S. E. (2002). Postparturitional testosterone surge in małe offspring of rats stressed andlor fed ethanol during late pregnancy. Hormones and Behavior, 41, 229-235. (11) Ward, R., Danziger, S., Owen, V., Rafał, R. (2002). Deficits in spatiał coding and feature binding following damage to spaHotopic maps in the human pułvinar. Nature Neuroscience, 5, 99-100. (4) Warren, R. M. (1999). Auditory perception . Cambridge, England: Cambridge University Press. (7)

Warrington, E. K., Weiskrantz, L. (1968). New method for testing long-term retention with special reference to amnesic patients. Nature, 217, 972-974. (13) Waxman, S. G., Ritchie, J. M. (1985). Organization o f i on channels in the myelinated nerve fiber. Science, 228, 1502-1507. (2) Weaver, D. R. (1997). Reproductive safety of melatonin: A" wonder drug" to wonder about. fournal of Riological Rhythms, 12, 682-689. (9)

Webb, W. B. (1974). Sleep asan adaptive response. Perceptual and Motor Skills, 38, 1023-1027. (9) Weber-Fox, C. M., Neville, H. J. (1996). Maturational constraints on functional specializations for language processing: ERP and behavioral evidence in bilingual speakers. fournal of Cognitive Neuroscience, 8, 231- 256. (14) Wehr, T. A., Turner, E. H., Shimada, J. M., Lowe, C. H., Barker, C., Leinbenluft, E. (1998). Treatment of a rapidly cycling bipolar patient by using extended bed rest and darkness to stabilize the timing and duration of sleep. Biological Psychiatry, 43, 822-828. (15)

Wei, F., Wang, G.-D., Kerchner, G. A., Kim, S. J., Xu, H.-M., Chen, Z.-F., Zhuo, M. (2001). Genetic enhancement of inflammatory pain by forebrain NR2B overexpression. Nature Neuroscience, 4, 164-169. (7)

Weidensaul, S. (1999). Living on the wind. New York: North Point Press. (10) Weinberger, D. R. (1996). On the plausibility of "the neurodevelopmental hypothesis" of schizophrenia. Neuropsychopharmacology, 14, 1S-11S. (15) Weinberger, D. R. (1999). Cell biology of the hippocampal formation in schizophrenia. Riological Psychiatry, 45, 395-402. (15) Weinberger, D. R., McClure, R. K. (2002). Neurotoxicity, neuroplasticity, and magnetic resonance imaging morphometry: What is happening in the schizophrenic brain? Archives of General Psychiatry, 59, 553-558. (15) Weindl, A. (1973). Neuroendocrine aspects of circumventricular organs. W: W. F. Ganong, L. Martini (red.), Frontiers in neuroendocrinology 1973 (s. 3-32). New York: Oxford University Press. (10) Weiner, R. D. (1979). The psychiatrie use of electrically induced seizures. American fournal of Psychiatry, 136, 1507-1517. (15) Weingarten, P., Zhou, Q.- Y. (2001). Protection of intracellular dopamine cytotoxicity by dopamine disposition and metabolism factors. Journal of Neurochemistry, 77, 776-785. (8) Weiskrantz, L. , Warrington, E. K., Sanders, M. D., Marshall, J. (1974). Visual capacity in the hemianopic field following a restricted occipital abłation. Brain, 97, 709-728. (6) Weiss, J. M. (1971). Effects of coping behavior in different warning signaJ conditions on stress pathology in rats. f ourn al of Comparative and Physiological Psychology, 77, 1-13. (12) Weiss, P. (1924). Die funktion transplantierter amphibienextremitiiten. Aufstellung einer resonanztheorie der motorischen nerventiitigkeit a uf grund abstimmter endorgane.

Bibliografia

567

Archiv fiir Mikroskopische Anatomie und Entwicklungsmechanik, 102, 635-672. (5) Weller, L., Weller, A., KoreshKamin, H., Ben-Shoshan, R. (1999). Menstrual synchrony in a sam p le o f working w omen. Psychoneuroendocrinology, 24, 449-459. (7) Weller, L., Weller, A., Roizrnan, S. (1999). Human menstrual synchrony in families and arnong close friends: Examining the importance o f rnutual exposure. fournal of Gomparative Psychology, 113, 261-268. (7) Wellman, P. J. (2000). Norepinephrine and the control of food intake. Nutrition, 16, 837-842. (10) Wender, P. H., Kety, S. S., Rosenthal, D., Schulsinger, F., Ortmann, J., Lunde, l. (1986). Psychiatric disorders in the biological and adoptive families of adopted individuals with affective disorders. Archives of General Psychiatry, 43, 923-929. (15) Wender, P. H., Wolf, L. E., Wasserstein, J. (2001). Adults with ADHD. Annais of the New York Academy of Sciences, 931, 1-16. (7) Wessberg, J. , Starnbaugh, C. R., Kralik, J. D., Beck, P. D., Laubach, M., Chapin, J. K., Kim, J., Biggs, S. J., Srinivasan, M. A., Nicolelis, M. A. L. (2000). Real-tirne prediction of band trajectory by ensernbles o f cortical neurons in prirnates. Nature, 408, 361-365. (8) Wessinger, C. M. , Fendrich, R., Gazzaniga, M. S. (1997). Islands of residual vision in hernianopic patients. f ourn al of Gognitive Neuropsychology, 9, 203-221. (6) Wessinger, C. M., VanMeter, J., Tian, B., Van Lare, J., Pekar, J., Rauschecker, J. P. (2001). Hierarchie al organization o f the hurnan auditory cortex revealed by functional rnagnetic resonance irnaging. fournal of Gognitive Neuroscience, 13, 1-7. (7) Westbrook, G. L. (1994) . Glutamate receptor update. Gurrent Opinion in Neurobiology, 4, 337- 346. (3)

568

Bibliografia

Westbrook, G. L., Jahr, C. E. (1989). Glutamate receptorsin excitatory neurotransrnission. Seminars in the Neurosciences, 1, 103-114. (3) Whalen, P. J. (1998). Fear, vigilance, and arnbiguity: Initial neuroirnaging studies o f the hurnan arnygdala. Gurrent Directions in Psychological Science, 7, 177-188. (12) Whalen, P. J., Shin, L. M. , Mclnerney, S. C., Fischer, H., Wright, C. l., Rauch, S. L. (2001). A functional MRl study o f hurnan arnygdala responses to facial expressions of fear versus anger. Emotion, 1, 70-83. (12) Wbite, D. P., Gibb, T. J., Wall, J. M., Westbrook, P. R. (1995). Assessrnent of accuracy and analysis tirne of anovel clevice to monitor sleep and breathing in the borne. Sleep, 18, 115-126. (9) Wbite, L. E. , Coppola, D. M. , Fitzpatrick, D. (2001). The contribution of sensory experience to the rnaturation of orientation selectivity in ferret visual cortex. Nature, 411, 1049-1052. (6) Whitman, B. W., Packer, R. J. (1993). The photic sneeze reflex: Literature review and discussion. Neurology, 43, 868-871. (8) Whitney, K. D., McNarnara, J. O. (2000). GluR3 autoantibodies destroy neural cells in a cornplernentdependent rnanner rnodulated by cornplernent regulatory proteins. fournal of Neuroscience, 20, 7307-7316. (14) Wichrnann, T., Vitek, J. L., DeLong, M. R. (1995). Parkinson's disease and the basal ganglia: Lessans frorn the labaratory and frorn neurosurgery. The Neuroscientist, 1, 236-244. (8) Wiedernann, G., Pauli, P., Dengler, W., Lutzenberger, W., Birbaurner, N., Buchkrerner, G. (1999). Frontal brain asyrnrnrnetry as a biological substrate of ernotions in patients with panie disorders. Archives of General Psychiatry, 56, 78-84. (14) Wiedernann, K., Jahn, H., Yassouridis, A. , Kellner, M. (2001). Anxiolyticlike effects of atrial natriuretic peptide on chalecystokinin tetrapeptide-induced

panie attacks. Archives of Genera] Psychiatry, 58, 371-377. (12) Wiersrna, D., Nienhuis, F. J., Slooff, C. J., Giel, R. (1998). Natural course of schizophrenic disorders: A 15-year follaw-up of a Dutch incidence cohort. Schizophrenia Bulletin, 24, 75-85. (15) Wiesel, T. N. (1982). Postnatal developrnent of the visual cortex and the influence of environrnent. Nature, 299, 583-591. (6) Wiesel, T. N., Hubel, D. H. (1963). Single-cell responses in striate cortex o f kittens deprived o f vis i on in one eye. fournal of Neurophysiology, 26, 1003-1017. (6) Wild, H. M., Butler, S. R., Garden, D., Kulikowski, J. J. (1985). Prirnate cortical area V4 important for colaur eonstancy but not wavelength discrirnination. Nature, 313, 133-135. (6) Willerrnan, L. , Schultz, R., Rutledge, J. N. , Bigler, E. D. (1991). In vivo brain size and intelligence. Intelligence, 15, 223-228. (5) Williams, C. L. (1986). A reevaluation of the eoncep t o f separable periods of organizational and activational actions of estrogens in developrnent o f brain and behavior. Annais ofthe New York Academy of Sciences, 474, 282-292. (11) Williams, C. L., Men, D., Clayton, E. C., Gold, P. E. (1998). Norepinephrine release in the arnygdala after systemie injection of epinephrine or escapable footshock: Contribution of the nucleus o f the solitary tract. Behavioral Neuroscience, 112, 1414-1422. (13) Williams, M. T. , Davis, H. N., McCrea, A. E., Long, S. J., Hennessy, M. B. (1999). Changes in the horrnonal concentrations of pregnant rats and their fetuses following rnultiple exposures to a stressor during the third trirnester. Neurotoxicology and Teratology, 21 , 403-414. (11) Williams, R. S. B., Cheng, L., Mudge, A. W., Harwood, A. J. (2002). A cornrnon mechanisrn of action for three rnood-stabilizing drugs. Nature, 417, 292-295. (15) Williams, R. W., Herrup, K. (1988). The control of neuron nurnber.

Ann ual Review of Neuroscience, 11,423-453. (2, 8) Williams, T. (1999, maj-czerwiec). Management by majority. Audubon, 101(3), 40-49. (1) Willie, J. T., Chemelli, R. M., Sinton, C. M., Yanagisawa, M. (2001). To eat or to sleep? Orexin in the regulation of feeding and wakefulness. Annual Review of Neuroscience, 24, 429-458. (10) Willingham, D. B., Koroshetz, W. J., Peterson, E. W. (1996). Motor skilis have diverse neural bases: Spared and impaired skill acquisition in Huntington's disease. Neuropsychology, 10, 315-321. (8) Willis, G. L., Armstrong, S. M. (1999). A therapeutic role for melatonin antagonism in experimental models of Parkinson's disease. Physiology & Behavior, 66, 785-795. (9) Wilson, B. A., Baddeley, A. D., Kapur, N. (1995). Dense amnesia in a professionaJ musician following herpes simplex virus encephalitis. fournal of Clinica] and Experimental Neuropsychology, 17, 668-681. (13) Wilson, D. S., Sober, E. (1994). Reintroducing group selection to the human behavioral sciences. Behavioral and Brain Sciences, 17, 585-654. (1) Wilson, J. D., George, F. W., Griffin, J. E. (1981). The hormonal eontroi of sexual development. Science, 211, 1278-1284. (11) Wilson, R. 1., Nicoll, R. A. (2001). Endogenous cannabinoids mediate retrogracle signalling at hippocampal synapses. Nature, 410, 588-592. (15) Wilson, R. 1., Nicoll, R. A. (2002). Endocannabinoid signaling in the brain. Science, 296, 678-682. (15) Winer, G. A., Cottrell, J. F., Gregg, V., Fournier, J. S., Bica. L. A. (2002). Fundamentally misunderstanding visual perception: Adults' belief in visual emissions. American Psychologist, 57, 417-424. (6) Winfree, A. T. (1983). Impact of a circadian clock on the timing of human sleep. American fournal of Physiology, 245, R497-R504. (9) Winokur, A., Gary, K. A., Rodner, S., Rae-Red, C., Fernando, A. T.,

Szuba, M. P. (2001). Depression, sleep physiology, and antidepressant drugs. Depression and Anxiety, 14, 19-28. (15) Winston, J. S., Strange, B. A., O'Doherty, J., Dolan, R. J. (2002). Automatic and intentional brain responses during evaluation of trustworthiness of faces. Na tu re Neuroscience, 5, 277-283. (12) Wirz-Justice, A. (1998). Beginning to see the light. Archives of General Psychiatry, 55, 861-862. (15) Wirz-Justice, A., Werth, E., Renz, C., Miiller, S., Krauchi, K. (2002). No evidence for a phase delay in human circadian rhythms aftera single morning melatonin administration. fournal of Pineal Research, 32, 1-5. (9) Wise, R. A. (1996). Addictive drugs and brain stimulation reward. Annual Review of Neuroscience, 19, 319-340. (15) Wise, R. A., Bozarth, M. A. (1987). A psychamotor stimulant theory of addiction. Psychological Review, 94 , 469-492. (15) Witelson, S. F., Glezer, l. 1., Kigar, D. L. (1995). Women have greater density of neuron s in posterior temporał cortex. fournal of Neuroscience, 15, 3418-3428. (11) Witelson, S. F., Kigar, D. L., Harvey, T. (1999). The exceptional brain of Albert Einstein. Lancet, 353, 2149-2153. (4) Witelson, S. F., Pallie, W. (1973). Left hemisphere specialization for language in the newborn: Neuroanatomical evidence of asymmetry. Brain, 96, 641-646. (14) Wolf, S. (1995). Dogmas that have hindered understanding. Integrative Physiological and Behavioral Science, 30, 3-4. (12) Wolff, P. H. (1993). Impaired temporai resolution in developmental dyslexia. Annais of the New York Academy of Sciences, 682, 87-103. (14) Wolkin, A., Rusinek, H. , Vaid, G., Arena, L., Lafargue, T., Sanfilipo, M., Loneragan, C., Lautin, A., Rotrosen, J. (1998). Struciural magnetic resorrance image averaging in schizophrenia. American fournal ofPsychiatry, 155,1064-1073. (15) Wong, M.-L., Licinio, J. (2001). Research and treatment

approaches to depression. Nature · Reviews Neuroscience, 2, 343-351. (15) Wong-Riley, M. T. T. (1989). Cytochrome oxidase: An endogenous metabalie marker for neuronal activity. Trendsin Neurosciences, 12, 94-101. (2) Woodruff-Pak, D. S., Papka, M., Ivry, R. B. (1 996). Cerebellar involvement in eyeblink classical conditioning in humans. Neuropsychology, 10, 443-458. (13) Woods, S. C., Seeley, R. J. (2000). Adiposity signals and the eontroi of energy homeostasis. Nutrition, 16, 894-902. (10) Woodworth, R. S. (1934). Psychology (wyd. 3). New York: Holt. (2) Woolf, N. J. (1991). Cholinergic systems in maromalian brain and spinał cord. Progress in Neurobiology, 37, 475-524. (4) Woolf, N. J. (1996). Global and serial neurons form a hierarchically arranged interface proposed to underlie mernory and cognition. Neuroscience, 74, 625-651. (9) Wright, l. C., Rabe-Hesketh, S., Woodruff, P. W. R., David, A. S., Murray, R. M., Bullmore, E. T. (2000). Meta-analysis of regional brain volumes in schizophrenia. American fournal of Psychiatry, 157, 16- 25. (15) Writing Group for the W omen' s Health Initiative Investigators. (2002). Risks and benefits of estrogen plus progestiu in healthy postmenopausal women. fournal of the American Medical Association, 288, 321-333. (11) Wulfeck, B., Bates, E. (1991). Differential sensitivity to errors of agreement and word order in Broca's aphasia. fournal of Cognitive Neuroscience, 3, 258-272. (14) Wurtman, J. J. (1985). Neurotransmitter eontroi of carbohydrate consumption. Annais of the New York Academy of Sciences, 443, 145-151. (3) Wiist, S., Kasten, E., Sabel, B. A. (2002). Blindsight after optic nerve injury indicates functionality of spared fi bers. f o urn al of Cognitive Neuroscience, 14, 243-253. (6)

Bibliografia

569

Yabuta, N. H., Sawatari, A., Callaway, E. M. (2001). Twa functional channels from primary visual cortex to dorsal visual cortical areas. Science, 292, 297-300. (6) Yamamoto, S., Kitazawa, S. (2001). Reversal of subjective temporał order due to arm crossing. Nature Neuroscience, 4, 759-765. (2) Yamamoto, T. (1984). Taste responses of cortical neurons. Progress in Neurobioiogy, 23, 273-315. (7) Yamamoto, Y., Akiyoshi, J., Kiyota, A., Katsuragi, S., Tsutsumi, T. , Isogawa, K., Nagayama, H. (2000). Increased anxiety behavior in OLETF rats without chalecystokinin-A receptor. Brain Research Bulletin, 53, 789-792. (12) Yanagisawa, K., Bartoshuk, L. M., Catalanotto, F. A., Karrer, T. A., Kveton, J. F. (1998). Anesthesia of the chorda tympani nerve and taste phantoms. Physioiogy &' Behavior, 63, 329-335. (7) Yang, L.-Y., Clemens, L. G. (2000). MPOA lesions affect female pacing of copulation in rats. Behaviorai Neuroscience, 114, 1191-1202. (11) Yehuda, R. (1997). Sensitization of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis in posttraumatic stress disorder. Annais oj the New York Academy oj Sciences, 821, 57-75. (12) Yehuda, R. (2002). Post-traumatic stress disorder. New Engiand fournai oj Medicine, 346, 108-114. (12)

Yeomans, J. S., Frankland, P. W. (1996). The acoustic startle reflex: Neurons and connections. Brain Research Reviews, 21,301-314. (12) Yost, W. A. , Nielsen, D. W. (1977). Fundamentais oj hearing. New York: Holt, Rinehart & Winston. (7) Young, A. B. (1995). Huntington's disease: Lessans from and for molecular neuroscience. The Neuroscientist, 1, 51-58. (8) Young, G. B. , Pigott, S. E. (1999). Neurobiological basis o f consciousness. Archives oj Neuroiogy, 56, 153-157. (9)

Young, W. C., Goy, R. W., Phoenix, C. H. (1964). Hormones and sexual behavior. Science, 143, 212-218. (11) Yu, T. W., Bargmann, C. I. (2001). Dynamie regulation of axon guidance. Nature Neuroscience Suppiement, 4, 1169-1176. (5)

570

Bibliografia

Zaccato, C., Ciammola, A., Rigamonti, D., Leavitt, B. R., Goffredo, D., Conti, L., MacDonald, M. E., Friedlander, R. M., Silani, V., Hayden, M. R. , Timmusk, T., Sipione, S., Cattaneo, E. (2001). Los s of huntingtin-mediated BDNF gene transcription in Huntington's disease. Science, 293, 493-498. (8) Zahn, T. P., Rapaport, J. L., Thompson, C. L. (1980). Autonomie and behavioral effects of dextroamphetamine and placebo in normai and hyperactive prepubertal boys. fournai oj Abnormal Child Psychoiogy, 8, 145-160. (7) Zakharenko, S. S., Zablow, L., Siegelbaum, S. A. (2001). Visualization of changes in presynaptic function during long-term synaptic plasticity. Nature Neuroscience, 4, 711-717.(1 3)

Zandi, P. P., Carlson, M. C., Plassman, B. L., Welsh-Bohmer, K. A., Mayer, L. S., Steffens, D. C., Breitner, J. C. S. (2002). Hormone replacement therapy and incidence of Alzheimer disease in older women. ]o urn al oj the American Medicai Association, 288, 2123-2129. (11)

Zangara, A., Blair, R. J. R., Curran, H. V. (2002). A comparison of the effects of a b-adrenergic blocker and a benzodiazepine upon the recognition of human facial expressions. Psychopharmacoiogy, 163, 36-41. (12) Zeevalk, G. D., Manzino, L., Hoppe, J., Sonsalla, P. (1997). In vivo vulnerability of dopamine neurons to inhibition of energy metabolism. European fournai oj Pharmacology, 320, 111-119. (8) Zeki, S. (1980). The representation o f colours in the cerebral cortex. Nature, 284, 412-418. (6) Zeki, S. (1983). Colaur coding in the cerebral cortex: The responses of wavelength-selective and colourcoded cells in monkey visual cortex to changes in wavelength composition. Neuroscience, 9, 767-781. (6) Zeki, S. (1998). Parallel processing,

asynchronous perception, and a distributed system of consciousness in vision. Neuroscientist, 4, 365-372. (6)

Zeki, S., McKeefry, D. J., Bartels, A., Frackowiak, R. S. J. (1998). Hasa new color area been discovered? Nature Neuroscience, 1, 335. (6) Zeki, S., Shipp, S. (1988). The functionallogic of cortical connections. Nature, 335, 311-317. (6) Zeman, A. (2001). Consciousness. Brain, 124, 1263-1289. (1) Zhang, X., Firestein, S. (2002). The olfactory receptor gene superfamiły of the mouse. Nature Neuroscience, 5, 124-133. (7) Zhang, Y., Proenca, R., Maffei, M., Barone, M., Leopold, L., Friedman, J. M. (1994). Positional cloning of the mouse obese gene and its human homologue. Nature, 372, 425-432. (lO) Zheng, B., Larkin, D. W., Albrecht, U., Sun, Z. S. , Sage, M., Eichele, G., Lee, C. C., Bradley, A. (1999). The mPer2 gene encodes a functional component of the mammalian circadian clock. Nature, 400, 169-173. (9) Zhou, F., Zhu, X., Castellani, R. J., Stimmelmayr, R., Perry, G., Smith, M. A. , Drew, K. L. (2001). Hibernation, a model of neuroprotection. American fournai oj Pathoiogy, 158, 2145-2151. (9) Zihl, J., von Cramon, D., Mai, N. (1983). Selective disturbance o f movement vis ion after bilaterał brain damage. Brain, 106, 313-340. (6)

Zola, S. M., Squire, L. R., Teng, E., Stefanacci, L. , Buffalo, E. A., Clark, R. E. (2000). Impaired recognition mernory in monkeys after damage limited to the hippocampal region. fournai oj Neuroscience, 20, 451- 463. (13) Zou, Z., Horowitz, L. F., Montmayeur, J.-P., Snapper, S., Buck, L. B. (2001). Genetic tracing reveals a stereotyped sensory map in the olfactory cortex. Nature, 414, 173-179. (7) Zurif, E. B. (1980). Language mechanisms: A neuropsychological perspective. American Scientist, 68, 305-311. (14)

Wykaz

źródeł

Rozdział 1 James Balog/Getty Images 2: Dzięki uprzejmo ści Dr Dany Copeland 3: po lewej,© Dan McCoy/ /Rainbow 3: po prawej, © Dorr/Premium Stock/PictureQuest 3: prawy dół, © Steve Maslowski!Photo Researchers 4: po prawej, Gary Bell/Seapics. com 4: po lewej. © Frank Siteman/ Stock Boston 5: Kartezjusz, Opis ciała ludzkiego 13: Dzięki uprzejmości prof. Bruce'a Dudka 16: po lewej, © Alain Le Garsmeur/CORBIS 16: po prawej, ©F. J. Hierschel/Okapia/Photo Researchers 18: © Nigel J. Dennis; Galio Images/CORBIS-22: lewy dół, Barbara Aulicino/ American Scientist 22: po lewej w środku , © David M. BarroniAnimals Animals 22: po lewej góra, © Gonfier/Photo Researchers 22: po prawej,© Frans Lanting/Photo Researchers 23: Dzięki uprzejmo ści Foundation for Biomedical Research Rozdział 2 28: © CNRI/Photo Researchers 31: Dzięki uprzejmości Dennisa M. D. Lanclisa 32: Dzięki uprzejmości Boba Jacobsa, Colorado College 33: K. M. Harris, J. K. Stevens, Society for Neuroscience, Dendritic Spines of CAl Pyramidal Cells in the Rat Hippocampus: Serial Electron Microscopy with Reference to their Biophysical Characteristics, Journal of Neuroscience, 9, 1989, 2982- 2997. Copyright © 1989 Society for Neuroscience. Przedruk za zgodą. 34: Podpunkt (e) R. G. Coss, Brain Research, październik 1982. Przedruk za zgodą R. G. Coss. 35: D. Purves, R. D. Hadley, Changes in Dendritic Branching of Adult Mammalian Neurons Revealed by Repeated Imaging in Situ, Nature, 315, s. 404-406. Copyright© 1985 Macmillan Magazines, Ltd. Przedruk

ilustracji

za zgodą D. Purves oraz Macmillan Magazines, Ltd. 36: góra, © Nancy Kedersha/UCLA/SLP /Photo Researchers 36: dół , ©Nancy Kedersha/UCLA/SLP /Photo Researchers 40: © Fritz Goro Rozdział

3 52: © Eye of Science/Photo Researchers 64: Dennis M. D. Łandis 64: po prawej, E. R. Lewis i in., Studying neural organization and aplysia with the scanning electron micrograph, Science, 1969, 165: 1142. Copyright © 1969 AAAS. Przedruk za zgodą AAAS oraz E. R. Lewis 65: M. Harel, R. Kasher, A. Nicolas, J. M. Guss, M. Balass, M. Fredkin, A. B. Smit, K. Breje, T. K. Sixma, E. Katzir, J. L. Sussman, S. Fuchs (2001). Neuron,32,265-275.Przedruk za zgodą. Rozdział

4 72: © Hank Morgan/Rainbow 74: Dan McCoy/Rainbow 76: Dzięki uprzejmości Tomasa Pausa, McGill University. Z: Paus, T. Combination of Transcranial Magnetic Stimulation with Brain Imaging. W: J. Mazziotta, A. Toga (red.). Brain Mapping: The Methods. Academic Press, s. 691-705, 2002. 78: Historical Pictures Services, Chicago/Getty Images oraz Sandra F. Witelson 78: po lewej, © Stock Montage; po prawej, Witelson, S. F., Kigar, D. L. Harvey T. (1999). The exceptional brain of Albert Einstein, Lancet, 353, 2149-2153. 81: lewe i praw e: Dr Dana Copeland; pośrodku:© Lester V. Bergman/CORBIS 83: góra, Manfred Kage/Peter Arnold, Inc. 83: dół, Manfred Kage/Peter Arnold, Inc. 84: C. Starr, R. Taggart, Biology: The Unity and Diversity of Life, wyd. 5, s. 340. Copyright © 1989 Wadsworth. 89: Dzięki uprzejmości Dr Dany Copeland 92: N. J. Woolf, Cholinergic Systems in Mammalian

Brain and Spinał Cord, Progress in Neurobiology, 37, s. 475-524, 1991. Przedruk za zgodą autora. 92: Dzięki uprzejmości Dr Dany Copeland 94: Dzięki uprzejmości Dr Dany Copeland 95: S. W. Ranson, S. L. Clark, The Anatomy o f the Nervous System, 1959, Copyright © 1959 W. B. Saunders Co .. Przedruk za zgodą. 96: T. W. Deacon, 1990. 97: W. Penfield, T. Rasmussen, The Cerebral Cortex o f Man, Macmilłan Library Reference. Przedruk za zgodą Gale Group. 98: J. M. Fuster, The Prefrontal Cortex, 1989, Raven Press. Przedruk za zgodą. 101: E. Rodriguez i in. (1999). Perception's shadow: longdistance synchronization of human brain activity. Nature, 397, 430-433. Przedruk za zgodą autora. Rozdział 5 106: © Geoff Tompkinson/SPL!Photo Researchers 108: Doug Goodman/Photo Researchers 110: Dana Copeland 111: N. G. Forger, S. M. Breedlove, Motoneuronal Death in the Human Fetus, Journal of Comparative Neurology, 264, 1987, 118-122. Copyright© 1987 Alan R. Liss, Inc .. Przedruk za zgo dą N. G. Forger. 112: ©Will i Demi Mclntyre/Photo Researchers 116: D. Purves, J. W. Lichtman, Elimination of Synapses in the Developing Nervous System, Scien ce, 210, 1980, 153-157. Copyright © 1980 American Association for the Advancement of Science. Przedruk za zgodą. 116: po prawej, Richard Coss 117: R. Hari, From the Molecular to the Cognitive, Neuroscience, 1994, s. 165, za zgodą Elsevier Science-NL, Sara Burgerhartstraat 25, 1055 KV Amsterdam, The Netherlands. 118: T. Elbert, C. Panter, C. Weinbruch, B. Rockstrah, E. Taub,

Wykaz źródeł ilustracji

571

Increased Cortical Representation of the Fingers o f the Left Hand in String Players, Science 2, 270, s. 305-307. Copyright© 1995 American Association for the Advancement of Science. 121: R. A. Barton, R. H. Harvey, Mosaic evolution of brain structure in mammals. Nature, 405, s. 1055-1058. Przedruk za zgodą Nature. Copyright © 2000 Macmillan Magazine Limited. 121: University of WiseonsinMadison Comparative Maromalian Brain Collection, Wally Welker, Curator. 122: D. A. Clark, P. P. Mitra, S. S-H. Wong, Scalable architecture in maromalian brains. Nature, 411, s. 189-193. Przedruk za zgodą © 2001 Macmillan Magazine Limited. 123: © David H. Wells/CORBIS 126: po prawej góra, AP/Wide World Photos 126: dół , Dana Copeland 126: po lewej góra, © Bettmann/CORBIS 130: James W. Kalat 131: K. Thomas, Clinical Aspects o f PNS Regeneration w: S. G. Waxman (red.), Advances in Neurological Disease, vol. 47: Functional recovery in n eurological disease, 1988. Raven Press. Przedruk za zgodą Raven Press oraz K. Thomas. Zdjęcia: Michael D. Sanders 133: LaHoste, Marshall, 1989 134: Na podstawie Annual Review of Neuroscience, Vol. 6, © 1983 Annual Reviews, Inc. Przedruk za zgodą Annual Reviews, Inc. and Jon H. Kaas. 135: V.S. Ramchandran, M.D., Ph.D., Sandra Blakeslee. Phantoms in the Brain. Copyright © 1998 V.S. Ramchandran oraz Sandra Blakeslee. Przedruk za zgodą wydawcy. Rozdział 6 142: ©Tom McHugh/Photo Researchers 147: John E. Dowling, The Retina, 1987, Bełknap Press of Harvard University Press. Zdjęcie: M. Tachibana, A. Kaneko. Przedruk za zgodą Johna E. Dowlinga. 148: R. H. Masland, The Fundamental Plan of the Retina, Neuroscience, 4, 877-886. Copyright © 2001 Neuroscience. 149: góra, Chase Swift 149: dół, dzięki uprzejmości E. R. Lewis, F. S. Werblin, Y. Y. Zeevi 151: J.K. Bowmaker, H. J. A. Dartnall, Visual Pigments of Rods and Cones in a Human Retina, Journal of Physiology, 298, 1980, 501-511.

572

Wykaz źródeł ilustracji

Copyright © 1980. Przedruk za zgodą autora. 152: Roorda, A., Williams, D. R. (1999). The arrangement of the three cone classes in the Iiving human eye. Nature, 397, 52Q-522. 153: AP/Wide World Photos 154: D. Purves, A. Shimpi, R. B. Lotto, An Empirical Explanation of Comsweet Effect, Journal of,Neuroscience, 19, 8542-8551. Copyright© 1999 by the Society for Neuroscience. 154: S. Shimojo, Y. Kamitani, S. Nishida, Afterimage of Perceptually Filied-In Surface, Science, 293, 1677-1680. Copyright 2001 American Association for the Ad vancement of Science. 158: Na podstawie J. E. Dowling and B. B. Boycott, Organization of the Primate Retina, Proceedings of the Royal Society o f London,B,1966,166,s. 80-111. Przedruk za zgodą Royal Society of London oraz Johna Dowlinga. 158: © Ed Reschke 165: D. H. Hubel, T. N. Wiesel, Receptive Fields of SingleNeuronsin the Cat's Striate Cortex, Journal of Physiology, 148, 1959, 574-591. Copyright© 1959 Cambridge University Press. Przedruk za zgo dą 167: David H. Hubel, The Visual Cortex of the Brain, listopad 1963, Scientific American, 209, 5, s. 62. Copyright © Scientific American. 169: © Eric Lessingi Art Resource, NY 170: góra, Dzięki uprzejmości Dany Copeland 170: top, Simon Fraser/Dept. of Neuroradiology, Newcastle Generał Hospital/Science Photo Library/Photo Researchers 171: Gauthier, I., Tarr, M. J., Anderson, A. W. Skudlarski, Pl, Gore, J. C. (1999). Activation ofthe middle rusiform "face area" increases with experience in recognizing novel objects. Nature Neuroscience, 2,568-573. 179:Le Grand, R., i in. 2001. Early visual experience and face processing. Nature 410 (kwiecień 19):890. 180: góra, © Biophoto Associates/Science Source/Photo Researchers 180: dół, © Sue Ford/Science Source/Photo Researchers 181: Helmut V. Hirsch Rozdział

7 186: © Susan Van Etten/PhotoEdit 190: Hudspeth, 1985 200: Ed Reschke 200: C. Starr, R. Taggart, Biology: The Unity and Diversity of Life, 1989, 338. Copyright © 1989 Wadsworth Publishing Co. Przedruk za zgodą. 210: © SIU/Peter Arnold, Inc.

Rozdział 8 226: ©F. Willingbam 228: Gary Bell/Getty Images 229: © Ed Reschke 230: C. Starr, R. Taggart, Biology: The Unity and Diversity of Life, wyd. 5, 1989, 395. Copyright © 1989 Wadsworth Publishing Company. Przedruk za zgodą. 230: Tui De Roy/Minden Pictures 233: góra, Charles Gupton/Stock, Boston, Inc./PictureQuest 233: dół, © Cathy Melloan/PhotoEdit 233: środek, © Laura Dwight/PhotoEdit 234: Gerry EllisiMinden Pictures 238: J. Sanes, J. Donoghue, V. Thangaraj, R. Edelman, S. Warach, Shared neural substrates controlling hand movements in human motor cortex, Science, 1995, 268:1774-1778. Copyright 1995 by AAAS. Przedruk za zgodą AAAS, J. Sanes 247: Burt Glinn/ Magnum 251: C. C. Chiueh, Dopamine in the Extrapyramid Motor Function: A Study Based Upon the MPTP-Induced Primate Model o f Parkinsonism. 1998, Annais of the New York Academy o f Sciences, 515, s. 223. Przedruk za zgodą. 254: Robert E. Schmidt, Washington University 256: J. F. Gusella and M. E. MacDonald, Molecular genetics: Onrnasking polyglutamine triggers in neurogenerative disease, Neuroscience, 1, s. 109-115. Przedruk za zgodą. Rozdział

9 260: © Norbert Wu 263: P. J. DeCoursey, Phase Control of Activity in a Rodent, Cold Spring Harbor Symposia on Quantative Biology, 1960, 25:49-55. Przedruk za zgodą Cold Spring Harbor oraz P. J. DeCoursey. 263: M. Morris, L. Lack, D. Dawson, Sleep-Onset Insomniacs Have Delayed Temperatura Rhythms, Sleep, 1990, 13, 1-14. Przedruk za zgodą. 264: W. J. Schwartz, Gainer, 1977 268: Eviatar Nevo 271: Richard Nowitz/Photo Researchers, Inc. 279: Morrison, A. R., Sanford, L. D., Ball, W. A., Mann, G. L., Ross, R. J. (1995), Stimulus-elicited behavior in rapid eye movement sleep without atonia. Behavioral Neuroscience, 109, 972-979 281: Russell D. Curtis/Photo Researchers 287: H. P. Roffwarg, J. N. Muzio, W. C. Dement, Ontogenetic Development of Human Sleep-Dream Cycle, Science, 152, 1966, 604-609. Copyright 1966 AAAS. Przedruk za zgodą.

Rozdział 10 292: Theo Allofs Photography 295: AP/Wide World Photos 296: po prawej , AP/Wide World Photos 296: po lewej, Johnny Johnson/ Animals Animals 298: © A. Cosmos Blank/NAS/Photo Researchers 305: po prawej , David M. Cottridge 305: po lewej,© Gunter Ziesler/Bruce Coleman 307: Stephen Battersby, 1997. 313: Przedruk za zgodą University of Nebraska Press, P. Teitelbaum, Disturbances in Feeding and Drinking Behavior after Hypothalamic Lesions, s. 39-69, w: M. R. Jones, (red.}, 1961, Nebraska Symposium on Motivation. Copyright © 1961 University of Nebraska Press. Copyright© 1989 University of Nebraska Press. 313: Yoav Levy/ Phototake 314: J. M. de Castro, Eating Behavior: Lessans from the Real World of Humans, Nutrition, 16, s. 800-813. Copyright 2000, za zgodą Elsevier Science. 315: J. M. de Castro, Eating Behavior: Lessans from the Real World of Humans , Nutrition, 16, s. 800-813. Copyright 2000, za zgodą Elsevier Science. 315: Zhang i in., 1994. Dzięki uprzejmości John · Sholtis/The Rockefeller University 317: Przedruk za zgodą Dr. Juan Dominguez. Rozdział 11 322: Art Wolfe 335: D. B. Adams, A. R. Gold, A. D. Burt, Rise in Female-Initiated Sexual Activity at Ovulation and Its Suppression by Oral Contraceptives, 1978, New England Journal of Medicine, 299, s. 1145-1150. Przedruk za zgodą New England Journal of Medicine. 337: Brown, J. R., Ye H. Bronson, R. T., Dikkes, P., Greenberg, M. E., Cell, A defect in nurturing in mice lacking the immediate early gene fosB, 86, 297-309. 343: po prawej, dzięki uprzejmości Intersex Society of North America 343: po lewej, ManWoman/Boy-Girl, 1972/John Money, Enke Erhardt, Baltimore/John Hopkins University Press 344: D. D. Federman, Abnormal Sexual Development 1967, Przedruk za zgodą W. B. Saunders Company. 347: G. Dorner, Sex-hormonedependent brain differntiation and sexual functions w: G. Dorner (red.}, Endocrinology of

sex. Copyright 1975 za zgodą Johann Ambrosius Barth 349: S. LeVay, A Difference in Hypothalamic Structure Between Heterosexual and Homosexual Men, Science, 253, s. 1034-1037. Copyright© 1991 American Association for the Advancement of Science. Rozdział

12 354: Gunnar Strom 361: © Kathleen Olson 373: P . A. Brennan, E. R. Grekin, S. A. Mednick, Maternal Smoking During Pregnancy and Adult Male Criminal Outcomes, Archives of Generał Psychiatry, 56, s. 219. Copyright© 1999 American Medical Association. Przedruk za zgodą. 373: Dzięki uprzejmości Dany Copeland 375: Jose Delgado, iNeuronal constellations in aggressive behavior w : L. Valzellis, L. Morgese (red.} Aggression and violence: A psycho/ biological and clinical approach, Edizioni Saint Vincent, 1981. 380: R. Adolphs, D. Tranel, H. Damasio, A. Damasio, Fear and the Human Amygdala, Journal of Neuroscience, 15, s. 5879-5891. Copyright© 1995 Oxford University Press. Przedruk za zgodą. 383: Dzięki uprzejmości Jules Asher. Rozdział

13 386: Tim Davis/CORBIS 396: na górze, dzi ęki uprzejmości Dr Dany Copeland; na dole dzięki uprzejmo ści Davida Amarala oraz Suzanne Carkin 397-401: Gollins, E. S. Developmental studies of visual recognition of incomplete objects. Perceptual and Motor Skills, 1960, 11, 289-298. © Southern Universities Press 1960. 399: © Robert Folz/Visuais Unlimited, Inc. 401: ©Tom Vezo/The Wildlife Collection 404: po lewej, Dr. M. Goedert/Science Photo Library/Photo Researchers 404: po prawej, dzięki uprz ejmości Dr. Roberta D. Terry'ego, Department of Neurosciences, School of Medicine, University of California, San Diego 405: A. B. Scheibel, Dendritic changes, w: B. Reisberg, (red.), Alzheimer's Disease, 1983. Free Press. 408: G. A. Horridge, Learning of Leg Position by the Ventral Nerve Cord in Headless Insects. Proceedings of the Royal Society o f London, B, 15 7, 1962, 33-52. Copyright© 1962 The Royal Society o f London. Przedruk za zgodą Royal Society o f London

i G. A. Horridge'a. 409: ©H. Chaumeton/Nature 410: Na podstawie V. Castellucci, H. Pinsker, l. Kupfermann, E. Kandel, Neuronal Mechanisms of Habituation and Dishabituation of the Gill-Withdrawal Reflex in Aplysia, Science, 1970, 167, s. 1745-1748. Copyright© 1970 by AAAS. Przedruk za zgodą AAAS oraz V. Castellucci. Rozdział 14 418: ©David YoungWolff/PhotoEdit 421: Dzi ęki uprzejmości Dany Copeland 426: A. Kingstane M. S. Gazzaniga, Subcortical Transfer of Higher Order Information: More Illusory than Real?, 1995. Neuropsychology, 9, s. 321-328. Copyright© 1995 American Psychological Association. Przedruk za zgodą. 427: J. Levy, W. Heller, M. T. Banich L. A. Burton, Asymmetry of perception in free viewing of chimeric faces Brain and Cognition, 1983, 2:404-419. Przedruk za zgodą Academic Press. 429: N. Geschwind W. Levitsky, "Human Brain: Left-Right Asymmetries in Temporai Speech Region", 1968, Science, 161, s. 186-187. Copyright© 1968 AAAS oraz N. Geschwind. Przedruk za zgodą. 433: Dzięki uprzejmości Ann Premack 434: Georgia State University's Language Research Center, we współpracy z Yerkes Prima te Center of Emory. Dzięki uprzejmości Duane Rumbaugh 435: David Carter 437: © Michael Dick/ Animals Animals 438: U. Bellugi, P. O. Way, T. L. Jernigan, Williams Syndrome: An Unusual Neuropsychological Profile, w: S. H. Broman, J. Grafman, (red. }, Atypical Cognitive Deficits in Developmental Disorders. Copyright © 1987 Lawren ce Erlbaum. Przedruk za zgodą. 442: Wallesch, Henriksen, Kornhuber, & Paulson, 1985 446: G. Geiger, J. Y. Lettvin, U. Zagarra-Moran, Task-Determined Strategies of Visu al Process, 1992, Cognitive Brain Research, 1, s. 39-52, 1992, dzięki uprzejmości Elsevier Science-NL, Sara Burgerhartstraat 25, 1055 KV Amsterdam, The Netherlands.

Rozdział 15 450: Wellcome Dept. of Cognitive Neurology/Science Photo Library/Photo Researchers

Wykaz źródeł ilustracji

573

455: Cocaine-induced reduction of glucose utilization in human brain E. D. London i in., Archives of Generał Psychiatry, 1990, 47:567-574. Copyright 1990, American Medical Association 456: McCann, U. D. Lowe, K. A., Ricaurte, G. A. (1997). Long-lasting effects of recreational drugs of abuse on the central nervous system. The Neuroscientist, 3, 399-411. Przedruk za zgodą autorów. 460: James W. Kalat 464: Dave L. Ryan/Index Stock Imagery 466: Bode, L. Ludwig,

574

Wykaz źródeł ilustracji

H. (1997) Clinical similarities and close genetic relationship of human and animai Borna disease virus. Archives of Virology (Supplement 13), 167-182, Springer-Verlag 467: © Jonathan Nourok/PhotoEdit/PictureQuest 470: © Najlab Feanny/Stock, Boston Inc./PictureQuest 471: Na podstawie J. Allan Hobson, Sleep, Scientific American Library, 1989. Przedruk za zgodą W. H. Freeman and Company. 472: L. R. Baxter, Jr. 477: Silbersweig i in., 1995 482: Dzięki uprzejmości

B. Bogertsa 482: Dzięki uprzejmości E. F. Torrey i M. F. Casanova/NIMH 483: Dzięki uprzejmości Arnolda Scheibela 485: P. Seeman, T. Lee, M. Chau-Wong, K. Wong, Antipsychotic Drug Doses and Neuroleptic/Dopamine Receptors, Nature, 261, 1976, s. 717-719. Copyright© 1976 Macmilłan Magazines Limited. Przedruk za zgodą Nature oraz Phillippa Seemana. 488: © Hank Morgan/Science Source/Photo Researchers

Indeks nazwisk

Abell, C. W., 459 Abi-Dargham, A., 486 Aboitiz, F. , 445 Abraham, W . C., 411 Abrams, R. A., 394 Abrams, W., 132 Adamec, R. E., 372 Adams, B. W. , 487 Adams, D. B., 334, 335 Adams, L. F. , 335 Adams, R. D., 402 Ader, R. , 369 Adkins-Regan, E., 347 Adler, E., 211 Adler, N. T ., 332 Adolphs, R. , 99, 379, 380, 426 Adrien, J., 279 Aggleton, J. P., 398 Aglioti, S., 135, 212, 221 . 420 Agster, K. L., 399 Agyei, Y., 346 Aharon, I., 453 Ahlskog, J. E., 312 Ahmed, I. I., 330 Ahn, S. J., 308 Airaksinen, M. S., 111 Akbarian, S. , 486 Akirav, I., 394 Akkermans, L. M. A .. 365 Albertini, R. J., 123 Alberts, J. R., 338 Albrecht, D. G., 167 Albright, T. D., 30 Aldinio, C., 137 Aldrich, M. S., 280 Alhazen zob. Ibn al-Hajtam Ali, Muhammad, 126 Allebeck, P. , 481 Allen, J. J. B., 399 Allen, L. S., 349 Alliger, R., 476 Allis, C. D., 265 Allison, D. B., 318 Allison, T., 169, 285 Almazen, M., 439 Almeida, O. P., 465 Almli, C. R. , 311 Almqvist, E., 255 Alonso, J. M., 166 Al-Rashid, R. A., 312 Althoff, R. R. , 397 Amanzio, M., 204 Amaral, D. G., 402 Ambrosini, P. J., 222 Ames, M. A., 347, 348 Amidzie, 0 ., 77 Amoore, J. E., 215 Amromin, G. D., 201 Amsterdam, J. D., 466

Anagnoson, R. T., 246 Andersen, ). L ., 231 Andersen, R. A., 239 Andersen, S. L., 455 Anderson, A. K., 380 Anderson, A. W., 171 Anderson, C., 347 Anderson, D. J., 191 Anderson, L. A., 468 Anderson, S. W., 358 Andersson, K. E., 332 Andreasen, Nancy, 476 , 477 Andreasen, N. C., 74, 331, 476,478, 483

Andres, K . H., 198 Andrew, D., 200, 205 Andrews, T. J., 157 Angelucci, A., 145, 148 Annas, P., 380, 381 Antanitu s, D. S. , 35, 36 Antle, M. C., 267 Antoun, N., 362 Anzenberger, G., 338 Aosaki, T ., 91 Apostolakis, E. M., 332 Appley, M. H., 294 Araneda, R. C., 215 Arango, V., 376 Archer, )., 374 Arendt, J., 266, 267 Arkin, A. M., 282 Armony, J. L., 379 Armstrong, S. M., 266 Arnason, B. G. W. , 253 Arndt, S., 476 Arnold, A. P., 329 Arnold, S. E., 483 Arvanitogiannis, A. , 455 Arvidson, K., 209 Asberg, M., 376 Aserinsky, Eugene, 273 Assal, G. , 426 Aston-Jones, G., 265 Atack, J. R., 473 Attwell, D., 127 Atzei, A. , 135 Au, T. K ., 440 Auer, R. N., 127 Augath, M., 170 Auh, S., 482 Avery, R. A., 423 Axel, R., 116 Axel, Richard, 215, 216 Ayers, G., 337 Azrin, N. H., 461 Babich , F. R., 408 Babinet, C., 109 Babkoff, H., 446 Babor, T. F., 459

Backlund, E. 0. , 253 Baddeley, A. D., 388, 394, 438 Badenhop, R. F., 472 Baghdoyan, H. A., 278 Bailey, C. H., 411 Bailey, J. M., 346-348 Bailey, K. G. D. , 443 Baker, B. A., 191 Baker, G. B., 287 Baker, J., 282 Baker, L., 12 Bakker, J., 330 Balda, R. P., 400, 401 Baldwin, A. E., 414 Ball, W. A., 278 Ballard, P. A., 251 Balthazart, J., 330 Bao, S. , 118, 391 Bar, M. , 168 Barash, S., 245 Barch, D. M., 482 Barch as, J., 286 Barde, Y. A., 111 Bargmann, C. I., 114 Barinaga, M., 127 Barlow, D. H., 360 Barnes, B. M. , 285 Barnes, J. , 468 Baron-Cohen, S., 438 Barone, F. C., 127 Barratt-Fornell, A., 213 Bartel, P., 284 Bartels, A. , 171 Barth, T. M. , 127 Bartke, A., 330 Bartka, J., 376 Barton, R. A., 121 Bartoshuk, L., 203 Bartoshuk, L. M., 210-21 2 Barua, L. A., 399 Basbaum, A. I., 202, 205 Basheer, R., 276 Basil, J. A., 400, 401 Basma, A., 251 Basso, A. , 430 Bastien, C., 272 Bates, E. , 441-443 Battaglia, M. , 360 Battersby, S., 308 Baudry, M. , 378 Baulac, S., 422 Baum, A., 369 Baum, M. J., 332, 350 Bax, C. M., 334 Baxter, L. R., 472 Baxter, M. G., 380 Baylis, G. C. , 168 Baylor, D. A., 120 Beal, M. F., 127

Bear, M. F ., 178 Bechara, A., 358, 457 Beck, Max, 343 Becker, H. C. , 383 Beeman, M. J., 423, 426 Beersma, G. M., 268 Beffert, U., 404 Behl, C., 335 Behnke, E. J., 361 Behrmann, M., 169 Bell, A. P. , 347 Bella, N. T., 457 Bellodi, L., 3 60 Bellugi, U., 438, 439 , 441 Benca, R. M., 279 Bencsics, C., 1 27 Benedetti, F., 204 Benes, F. M., 109, 482, 483 Benishay, D. S., 347 Benjamin, J., 68 Bennett, A. L., 348 Bennett, E. L., 115 Bennett, K., 341 Bennett, M. C., 369 Benoit, S. C., 317 Benschop, R. J., 369 Ben-Shoshan, R., 217 Benson, D. F., 99, 169 Benson, M. D., 403 Berard, J., 376 Berdoy, M., 99, 378 Berenbaum, S. A., 331 Berger, R. J., 285 Berger-Sweeney, J., 109 Berglund, H., 217 Bergmann, B. M ., 284 Berliner, D. L., 217 Berlucchi, G., 135, 212, 420,4 24

Berman, A. J., 129 Berman, K. F., 482 Bernasconi, S., 375 Bernhardt, P. C., 374 Bernstein, J. J., 131 Bernstein, L. J., 102 Beron, J., 302 Berrettini. W. , 319 Berridge, K. C., 310, 453 Berson, D. M., 268 Bertella, S., 360 Bertram, L., 403 Bessler, A., 221 Best, C. T., 423 Betarbet, R., 252 Bever, T. G., 4 3 3 Bharucha, N. E., 229 Bhatia, K. P., 488 Bi, S. , 317 Biben, M., 372

Indeks nazwisk

575

Bica, L. A., 143 Biederman, 1., 168 Biederman, J., 123, 222 Bielawski, D., 348 Bierut, L. J., 464 Bigler, E. D., 331, 437 Bilkey, D. K., 399 Billiard, M. , 280 Binder, G. K., 37 Bini, L., 469 Bird, E. D., 482 Bischofberger, J., 64 Bitran, D., 330 Bizzi, E., 278 Bji:irklund, A., 252 Bjorklund, L. , 253 Black, J., 281 Blackless, M., 342 Blackwell, A., 441, 443 Blackwood, D. H. R. , 472 Blair, R. J. R., 382 Blake, R., 173, 180 Blakely, E., 383 Blakemore, C., 254 Blakemore, S. J., 199 Blakeslee, S., 135 Blatter, D. D., 331 Bleuler, Eugen, 476 Blindt, H. S., 398 Bliss, T . V. P., 411 Bloch, G. J., 330, 332, 465 Block, G. D., 264 Blossom-Stach, C., 443 Blouin, J. L. , 480 Blum, D., 23 Blum, K., 68 Blumenthal, J., 222 Blundell, J. E., 317 Boatman, D., 430 Bobrow, D., 347 Bode, L., 466 Boder, E., 445 Bodner, M., 101 Boeve, B. F., 282 Bogerts, B., 482 Bohbot, V. D., 399 Bohman, M ., 460 Bohn, M. C., 253 Boivin, D. B., 268 Bolozky, S., 446 Bomze, H. M., 131 Bongers, G., 336 Bonhoeffer, T., 177, 412 Bontempi, B., 398 Booth-Kewley, S., 365 Borge, G. F. , 471 Bom, J., 287 Bomstein, R. F., 219 Bortz, R., 284 Borziex, M. G., 137 Bosetti, F. , 473 Boshart, J., 438 Boston, J. D., 465 Botvinick, M. , 100 Boucher, T . J., 205 Boudin, H. , 64 Bouton, M. E., 360 Boutrel, B., 279 Bowler, A. E., 478 Bowles, C. A., 369 Bowmaker, J. K. , 151, 155 Boyeson, M. G., 129

576

Indeks nazwisk

Bozarth, M. A., 454 Bradbury, E. J., 131 Bradley, S. J., 345 Bradwejn, J., 381 Brady, J. W., 364 Brakke, K. E., 434 Brambilla, F. , 319 Brammer, M. J., 477 Branch, B. J., 330 Brandeis, D., 222 Brandon, J. G., 116 Brandt, J., 254 Brandt, T., 197 Brar, P., 127 Brasted, P. J., 253 Braun, A . R., 239, 278 Braverman, E. R. , 68 Bray, G. A ., 319 Breedlove, S. M., 111, 329,350 Breiter, H. C., 379 Brennan, P. A. , 123, 373 Brent, H. P., 179 Bressler, K., 200 Bridgeman, B., 175 Brightman, M. W., 37 Brinkman, R. R., 255 Briscoe, R., 331 Broca,Paul, 75 ,441 Brodie, M. S., 454 Brodkin, E. S. , 372 Brody, A. L., 469 Bron, C. R., 412, 413 Bronson, R. T. , 337 Brooks, D. C., 278 Brooks, D. J., 251 Brooks, J. H ., 374 Brotchie, P., 239 Broughton, R., 282 Brown, A. S., 481 Brown, G. G., 379 Brown, G. L., 376 Brown, G. M., 279 Brown, J., 459 Brown, J. R., 337 Brown, M. J., 13 Brown, T. L., 75 Brownell, K. D ., 318 Browning, M. D. , 412 Browning, R. A., 394 Bruce, Kristi, 343 Bruce-Keller, A. J., 127 Brugge, J. F., 191 Briining, J. C., 316 Brunner, D., 376 Bruno, J. P., 220 Brunswick, N ., 445 Bruyer, R., 429 Bryden, M . P., 429 Bryois, C., 465 Brysbaert, M ., 446 Bubash, S ., 408 Biichel, C., 379 Buchs, P. A. , 412, 413 Buchsbaum, M. , 470 Buck,L. B., 211,215,216 Buck, R., 362, 426 Bucy, P. C. , 97 Budinger, T. F. , 437 Budney, A. J., 457 Buell, S. J., 128 Buka, S. L., 481

Bulsara, K. R., 131, 132 Bunch, S. T., 253 Bundgaard, M., 37 Bunney, W., 470 Bunney, W. E., Jr., 471 Burgess, C. E., 478 Burgess, N., 399 Burgess, P . W., 403 Burke, D., 348 Bum, D. J., 251 Burn, P., 315, 318 Burnett, A. L., 332 Bums, M. M., 154 Burr, D., 173 Burt, A . D., 334, 335 Burton, R. F. , 294, 318 Bushnell, M. C., 204 Buss, D. M., 17, 340, 341 Butler, A. A., 317 Butler, P. C., 332 Butler, S. R. , 171 Buttini, M., 336 Butzlaff, R. L., 478 Buzsaki, 127 By!, N. N., 120 Byne, W ., 78, 350 Byme , J. H., 410 Cacioppo, J. T., 366 Cade, J. F., 473 Cadoret, R., 460 Cadoret, R. J., 374 Cahalan, M. D. , 44 Cahill, E. D., 340 Cahill, L., 394, 414, 420 Cahn, J., 137 Cahn, R., 137 Cahn, W. , 483 Caicedo, A., 211 Cajochen, C., 265, 275 Calder, A. J., 361, 362 Caldwell, J. D., 337 Calhoun, J., 220 Calignano, A ., 457 Callaway, E. M., 172 Calne, D. B., 252 Camargo, L. A. A., 302 Cameron, H. A., 369 Caminiti, 428 Campbell, K., 272 Campbell, S. , 263 Campbell, S . B., 465 Carnpbell, S. S., 285 Carnpfield, L. A., 315, 318 Can, S., 345 Canavan, A. G. M. , 87 Canli, T ., 426 Cannon, Walter B., 294, 366 Cantallops, I., 413 Cantalupo, C., 428 Cao, Y. Q ., 201 Cararnazza, A., 444 Carden, D., 171 Cardno, A. G., 479 Carello, C., 445 Carey, D. P., 164, 239 Carlezon, W. A., Jr., 454, 455 Carlisle, H. J., 298 Carlsson, A ., 61 Carlyon, R. P ., 221 Carmichael-Olson, H., 123 Caron, M. G., 65, 454, 486

Caroni, P., 131 Carpenter, G. A. , 262 Carpino, A., Jr., 267 Carrier, B., 204 Carrigan, T., 132 Carro, E., 116 Carruth, L. L., 329 Carter, A. G. , 457 Carter, C. S., 332 Cassone, V. M ., 264 Castellanos, F. X., 222 Castellucci, V., 409 Castillo, J. , 126 Catalano, S. M., 120 Catalanotto, F. A., 212 Catalanotto, F. C. , 209 Catchpole, C. K. , 4 Caterina, M. J., 203 Catterall, W. A., 44, 46 Cavanagh,P., 102, 171 Caviness, V. S., 169 Censits, D. M ., 483 Ceravolo, R., 251 Cerletti, Ugo, 469 Cermakian, N., 265 Cespuglio, R. , 278 Chalmers, David, 6, 274 Chalupa, L. M., 428 Champlin, C. A. , 348 Chan, V.T. , 118 Chandra, V., 229 Chang, A., 37 Chang, K., 312 Chapin, J. K., 236 Charness, N., 118 Chase, T. N., 403 Chattarji, S., 411 Chatterjee, A. , 220 Chaudhari, N., 211 Chau-Wong, M., 485 Chawla, D., 174 Checkley, S. A., 332 Chemelli, R. M., 317 Chen, A., 411 Chen, C., 205 Chen, G., 404 Chen, L., 123, 391 Chen, S., 265 Chen, Y., 265 Cheng, A. L., 255 Cheng, L., 473 Cheour-Luhtanen, M., 428 Chemenko, Garry, 182 Chernick, A. B., 345 Cherry, J. A. , 350 Chiarello, C., 423, 426 Chicurel, Marina, 76 Chin, S. , 482 Chiueh , C. C., 251 Cho, K., 267 Choi, D. W. , 127 Choi, J., 111 Choi-Lundberg, D. L., 127 Chollet, F., 128 Chomsky, Noam, 439 Chu, H. P., 332 Chuang, H., 205 Chung, W. C. J., 349 Churchland, P. S., 6 Cicchetti, D. V., 285 Cicchetti, P., 378 Cicone, N., 441

Cirelli, C., 284 Cirrito, J., 338 Clahsen, H., 439 Clark, C., 470 Clark, D. A., 121, 122 Clark, K., 478 Clark, K. B., 394 Clark, R. E., 391, 392 Clark, S. L., 95 Clarke, D. L., 138 Clarke, S., 426 Clayton, D. A., 412 Clayton, E. C., 275, 394 Cleary, L. J., 410 Cleghorn, J. M., 279 Clemens, L. G., 332 Clement, K., 315 Clifford, J., 12 Cline, H., 412 Clohessy, A. B., 177 Cloninger, C. R., 459, 460 Clutton-Brock, T. H. , 17 Cnattingius, S., 481 Cobb, S., 136 Coburn, C., 309 Coenen, A. M. L., 273 Cohen, B., 315 Cohen, B. M., 68 Cohen, H., 286 Cohen, J., 100 Cohen, J. D., 357 Cohen, L. G., 182 Cohen, L. S., 465 Cohen, M. J., 408 Cohen, N. J., 397 Cohen, R. A., 361 Cohen, S., 369, 370 Cohen-Tannoudji, M. , 109 Colantuoni, C., 319 Colapinto, J., 345 Colbourne, F. , 127 Cole-Harding, S., 348 Coleman, E., 426 Coleman, P. D., 128 Collier, D. A., 381 Collier, T., 311 Collier, T. J., 253 Collins, G. H., 402 Comings, D. E., 68, 201, 222 Comuzzie, A. G., 318 Conca, A., 470 Congleton, K. M., 454 Connor, C. E., 168 Conrad, D. G., 364 Considine, R. V., 315 Constantinidis, C., 395 Conti, A. C., 127 Cook, C. C. H. , 460 Cook, E. P., 56 Cooke, B. M. , 350 Cooper-Patrick, L., 470 Copeland, Dana, 89, 92, 94,

Corkin, S., 396, 397, 403 Corley, R., 12 Cornelissen, P., 445 Cornette, L., 173 Corrado, G., 246 Coss, R. G., 116 Coss, Richard, 116 Costa, E., 382 Cóte, S., 111,253 Cotman, C. W., 111, 131 Cotter, D., 469 Cottrell, J. F., 143 Coultrap, S. J., 412 Coventry, Martha, 343 Cowey, A., 75, 173, 175 Crabbe, J. C., 13 Craddock, N ., 472 Craft, S., 405 Crago, M. B., 438 Craig, A. D., 200, 205 Craig, A. M., 64 Crair, M. C., 178 Cravchik, A., 67, 68 Crawley, J. N., 405 Crean, J. , 222 Cremers, C. W. R. J., 193 Crick, F., 6, 287 Critchley, H. D., 311, 359 Croiset, G., 365 Crommelink, M., 171 Crosio, C., 265 Cuello, A. C., 111,253 Culebras, A., 280 Cułl, J. G., 68 Cullberg, J., 481 Cupit, L., 253 Curran, H. V., 382 Curran, S., 222 Curtis, A. L., 457 Curtis, S., 129 Curtiss, S., 128, 430 Cusack, R., 221 Cutler, W. B., 217 Cynader, Max, 182 Cyranowski, J. M., 465 Czech, G., 466 Czeisler, C. A., 263, 267,

110, 126, 170, 373 Coppola, D. M., 165 Coppoloa, D. M., 177 Corballis, M. C., 212, 420, 424,431,436 Corbett, D., 127 Corbetta, M., 219 Cord, B. J., 455 Corder, E. H., 403 Coren, S., 429

379,380,426 Damsma, G., 453 Danaceau, M. A., 335 Daniel, D. G., 482 Danziger , S., 102 Darley, J. M., 357 Darlington, R. B., 120 Dartnall, H. J. A., 151 Darwin, Karol, 14 Daskalakis, Z. J., 75

268,279

Czosnyka, M., 125 Daan, S., 268 Dacey, D., 311 Dahl, J. F., 429 Dail, W. G., 129 Dale, A. M., 171 Dale, N., 410 Daley, B. F., 253 Dalman, C., 481 Dalterio, S., 330 Damasio, A. R., 99, 356-358, 360,361,379,380,398

Damasio, H., 97, 99, 358,

Dauvilliers, Y., 280 Davalos, A., 126 Davidson, R. J., 377, 378, 465 Davies, J., 472 Davies, P., 404 Davies, P. L., 295 Davis, E. C., 330 Davis, F. C., 265 Davis, H. N., 348 Davis, J. D., 246 Davis, K. D., 135, 204 Davis, M., 377, 378 Davis, N., 137 Dawkins, R., 16, 18 Dawson, D., 263 Dawson, T. M., 62 Dawson, V. L., 62 Dax, Gustave, 441 Dax, Marc, 441 Dayan, P., 208 Deacon, R., 254 Deacon, T., 253 Deacon, T. W., 96, 437, 439,440

Deadwyler, S. A., 400 DeArmond, S. J., 301 de Bode, S., 128, 430 Debowy, D., 239 de Castro, J. M., 294, 314, 315,318

de Costa, B. R., 457 DeCoster, M., 372 DeCoursey, P. J., 263 DeFelipe, C., 201 DeFries, J. C., 12, 445 Degn, B., 472 Dehaene, S., 219 deHan, R. S., 116 DeJong, J., 376 de Jong, W. W., 268 de Jonge, F. H., 332 Delahanty, D. L., 370 de la Iglesia, H. 0., 267 Dei Cerro, M. C. R., 338 Deliagina, T. G., 234 DeLong, M. R., 237, 249-251 de los Santos, H. C., 210 Dei Funta, K., 217 De Luca, L. A. , Jr., 302 De Luca, M., 446 Delville, Y., 374 Dement, W. C., 273, 287 Dement, William, 273, 274, 284,286

Demers, P., 429 Dennett, Daniel, 6, 7 Denning, J. H., 348 de Petrocełlis, L., 457 deQuervain, D. J. F., 369, 394 Derrick, B. E. , 414 Descartes, Rene (Kartezjusz). 5, 144

Desiderato, O., 364 DeSimone, J. A., 210, 211 Desimone, R., 181 de Sonneville, L. M . J., 13 Destrade, C., 398 Detre, J. A., 170 deTribolet, N., 426 Deutsch, J. A., 308 DeValois, R. L., 152, 167 Devane, W. A., 457

deVoogd, T. J., 116-117 Devor, E. J., 459 Devor, M., 205 Devos, R., 315 Dew, M. A., 470 Dewey, M. M., 301 de Winter, W., 121 de Wit, H., 222 DeYoe, E. A., 163 Diamond, D. M., 369 Diamond, M., 344, 345 Diamond, M. C., 78 Diano, S., 316 Dichgans, J., 243 DiChiara, G., 456 Dick, D. M., 462 Dick, F., 440, 441, 443, 444 Dicke, P. W., 245 Dickens, W. T., 12 Dickinson, A., 453 Diedrichsen, J., 423 Diener, H. C., 87 Diener, H. C., 244 Dierks, T., 97 Dijk, D. J., 265 Dikkes, P., 337 DiLorenzo, P. M., 212 DiMarzo, V., 316, 457, 458 Dimberg, U., 219 Dimond, S. J., 424 Di Page, E., 446 Di Pasquale, M., 326, 327 Dixon, N. F., 219 Do, V., 414 Dolan, R. J., 359, 379, 380 Dolberg, D. S., 217 Donahoe, P. K., 342 Dong, E., 382 Donoghue, J. P., 236-238 Donohue, B. C., 445 Dćirner,

G., 342

Dostrovsky, J. 0., 204 Douglas, R. H ., 268 Dow, S., 395 Dowling, J. E., 147, 158 Doyle, A . E., 222 Drachman, D. B., 229 Dragoi, V., 181 Drain, M., 169 Dreger, Alice D., 343 Drew, M. C., 133 Drewnowski, A., 213 Drislane, F. W., 445 Driver, J., 100, 168, 174, 220, 221, 379

Du, J., 332 Duara, R. , 445 Dubernard, J. M., 136 Dudchenko, P. A., 399 Dudek, B. C., 1 3 Dudley, C., 265 Duelli, R., 38 Duffy, J. F., 268 Duffy, R. J., 362, 426 Dulac, C., 217 Duman, R. S:, 469 Duncan, G. H., 204 Dunham, L. M. , 301 Dunlap, J. L., 348 Dunn, F. A., 268 Dunnett, S. B., 252, 253 Dunwiddie, T. V., 454

Indeks nazwisk

577

DuPaul, G. J., 221 Dupuis, M., 429 Durham, A., 191 During, M. J., 422 Dyal, J. A., 408 Dysarz, F. A., III, 457 Earnest, D. J., 264 Eastman, C. I., 267, 474 Eaves, L. J., 12 Ebers, G., 347 Ebstein, R. P., 68 Eccles, John, 55-57, 64 Eckert, T. L., 221 Eckhorn, R., 101 Edelman, G., 7 Edelman, G. M., 115 Edelman, R. R., 237, 238 Edinger, J. D., 281 Edman, G., 376 Egan, M. F., 480 Egeland, J. A., 472 Eggert, M., 376 Ehrhardt, A. A., 330, 348 Eichenbaum, H., 395, 399 Eichenbaum, H. B., 399 Eidelberg, E., 125 Eimer, M., 220 Einstein, Albert, 78 Einstein, G. 0., 415 Eisenstein, E. M., 408 Ek, M., 298 Ekblom, B., 231 Ekblom, J., 380, 381 Ekman, P., 362, 426 Elbert, T., 77, 78, 118, 120 Elia, J., 222 Elias, C. F., 315 Eliassen, J. C., 426 El-Islam, M. F., 478 Elliott, T. R., 60

Elli s, L., 34 7, 348 Elmehed, K., 219 Elston, G. N., 97 Ely, T . D., 379, 426 Emery, N. J., 378 Enard, W., 439 Engel, A. K., 102, 275 Engel, S. A., 152 Engelien, A., 220 Engert, F., 412 Ensor, D. M., 253 Epping-Jordan, M. P., 456 Epstein, A. N., 303,311 Erickson, C., 331 Erickson, C. A., 181 Erickson, C. J., 331 Erickson, R. P., 187, 208, 209, 212

Ericsson, K. A., 118 Eriksson, P. S., 117 Erlenmeyer-Kimling, L., 464 Ertekin-Taner, N., 403 Ervin, F. R., 374 Eslinger, P. J., 212, 420 Etcoff, N. L., 362, 426 Etgen, A. M., 332 Etlinger, S. C., 246 Evans, A. C., 173 Evans, D. A., 403 Evans, M. D. , 469 Evarts, E. V. , 228, 232

578

Indeks nazwisk

Everall, I., 469 Everhart, T. E., 64 Everitt, B., 412 Everitt, B. J., 275, 276 Everson, C. A., 284 Evoli, A., 229 Eyre, J. A. , 240 Ezzat, W. H., 335 Fadda, F., 63 Fagiolini, M., 178 Fahle, M., 446 Fahrenkrug, J., 268 Falls, W. A., 378 Famy, C.,123 Fan, P., 458 Farah, M. J., 169, 170 Faraone, S. V., 123, 222 Farber, N. B., 487 Farde, L., 486 Farlow, M., 403 Farmer, M . E. , 445 Faro!, P., 109 Farooqi, I. S., 315 Farrington, D. P., 374 Fass, B., 137 Faust, M., 446 Featherstone, R. E., 337 Feeney, D. M., 23, 129 Fehr, T., 77 Feig, S. L., 86, 157, 275 Feighner, J. P., 467 Feitosa, M. F., 318 Fełleman, D. J., 163 Fełlows, M. R., 236 Fendrich, R., 175 Fendt, M., 378 Fentress, J. C., 234 Ferber, S., 220 Ferger, B. , 252 Ferguson, J., 286 Ferguson, N. B. L., 312 Fergusson, D. M., 123, 373 Ferrari, F., 332 Ferraro, V., 443 Ferreira, F., 443 Ferrero, P., 382 Ferris, C., 372 Ferris, C. F., 374 Ferszt, R. , 466 Fettiplace, R., 190 Feuerstein, G. Z., 127 Fiber, J. M., 332 Fibiger, H. C., 453 Fields, H. L., 204 Fields, R. D., 131 Filoteo, J. V., 246 Fils-Aime, M. L., 460 Finch, C. E., 336 Finette, B. A., 123 Finger, S., 441 Fink, G., 335 Fink, G. R., 427 Fink, M., 469 Finklestein, S. P., 131 Finlay, B. L., 111 , 120 Fiorillo, C. D., 454 Firestein, S., 215 Fischbeck, K. H., 404 Fischman, M. W., 454 Fisher, L., 377 Fisher, R. S., 311

Fisher, S. E., 438, 445 Fite, K. V., 400, 401 Fitts, D. A., 302 Fitzgerald, P. B., 75 Fitzpatrick, D., 177 Fjerdingstad, E. J., 408 Flaherty, A. W., 91 Flatz, G., 306, 307 Flaum, M., 331, 476 Fleet, W. S., 128 Fleming, A. S., 337 Fleshner, M., 369 Fletcher, P. C., 482 Fletcher, R., 155 Floel, A., 430 Flor, H., 135 Florence, S. L., 134 Flor-Henry, P., 333 Floyd, T. F., 170 Flynn, J. M., 445 Flynn, J. R., 12 Fogg, L. F., 474 Foldi, N. S., 441 Folkard, S., 263 Follesa, P., 335 Foltz, E. L., 364 Ford, D. E., 470 Ford, K., 137 Forger, N. G., 111 Forssberg, H., 395 Forster, B., 424, 431 Fortin, N. J., 399 Fosse, 289 Fossełla, J. A., 372 Foster, R. G., 265, 268 Fournier, J. S., 143 Fowler, J. S., 454 Fowler, S., 445 Fax, P. T., 423 Frackowiak, R. S. J., 78, 129,171,395,399

Franc, B., 279 France, C. R., 205 Franek, G., 220 Frank, E., 465 Frank, M. E., 211 Frank, M. G., 362, 426 Frank, R. A., 210 Frankland, P. W., 3 77, 381,412

Franowicz, W. N., 395 Franz, E. A., 422 Frassinetti, F., 220 Fredrickson, M., 380, 381 Freed, C. R., 253 Freedman, M. S., 268 Freedman, R. D., 181 Freeman, Walter, 98, 99 Freimer, N. B., 472 French, J. A., 348 Frenzel, R. R., 333 Frese, M., 268 Freud, Sigmund, 288 Friberg, U., 209 Frick, P. J., 372 Friden, J., 231 Fried, I., 361, 394 Friedburg, D. , 181 Friederici, A. D., 440 Friedlander, W. J., 465 Friedman, H. S., 365 Friedman, Mark, 312

Friedman, M. I., 308 Friedman-Hill, S., 102 Friston, K. J., 129, 174 Frith, C., 174 Frith, C. D., 78, 199, 399 Frith, U., 445 Fritsch, Gustav, 237 Fritschy, J. M., 131 Frohman, L. A., 312 Fromkin, V. A., 423 Frye, C.A., 337 Fujimoto, M., 382 Fukui, K., 362, 426 Fukushima, M., 21 O Fukuyama, H., 249 Fulker, D., 12 Fuller, R. K., 461 Fulop, Z. L., 137 Furey, M. L., 405 Fusco, M. M., 301 Fuster, J. M., 98, 101, 125 Gabrieli, J. D. E., 403 Gado, M. H., 373 Gage, F. H., 115-117,138, 399

Giihwiler, B. H., 414 Gainer, H., 264 Gainetdinov, R. R., 455, 486 Gais, S., 287 Galaburda, A., 439 Galaburda, A. M., 445 Galarreta, M, 60 Gale, S., 330 Galea, L. A. M. , 337 Galef, B. G., Jr., 306 Galin, D., 429 Gall, Franz Joseph, 77 Gallager, M., 414 Gallopin, T., 277 Gallyas, F., 127 Gangestad, S. W., 340 Gangitano, M., 444 Ganguly, K., 413 Ganis, G., 164 Gao, J. H., 243 Garbe, P. L., 251 Garcia, C. R., 217 Garcia, J. A., 265 Garcia, R., 378 Garcia-Perez, M. A., 173 Gardner, B. T., 433 Gardner, C. 0., 464 Gardner, E. P., 239 Gardner, H., 441 Gardner, R. A., 433 Garpenstrand, H., 380, 381 Garris, P. A., 454 Gash, D. M., 253 Gatchel, R. J., 369 Gauthier, I. , 170, 171 Gautier, T., 345 Gazzaniga, M. S., 175,424,426 Gebhard, P. H., 350 Geiger, G., 446, 447 Gelderd, J. B., 131 Geller, H. M., 251 Gell-Mann, M., 6 Genoux, D., 393 Gentile, R. L., 210 Georg, B., 268 George, D. T., 319

George, F. W., 330 George, M. S., 470 Gerardin, D. C. C., 330 Gerdeman, G. L., 458 Gersdorff, M. C., 193 Geschwind, N., 445 Geschwind, Norman, 428,429 Ghaemi, M., 430 Ghetti, B., 403 Ghosh, S., 239 Giancoła, P. R., 375 Gibb, T. J., 280 Gibbs, F. P., 263 Gibbs, J., 308 Giedd, J. N., 111,222,478 Gieł, R., 477 Gilbert, P. E., 399 Gillespie, D. C., 178 Gillette, M. U ., 265 Gillin, J. C., 279, 470 Gilman, S. E., 346 Gingras, G., 179 Ginns, E. 1., 472 Ginsberg, M. D., 127 Ginsburg, K. , 335 Giraud, A. L., 423 Giraux, P. A., 136 Giros, B. M., 454 Giuffrida, A ., 457 Giułani, D., 332 Giustetto, M., 411 Givens, B., 220 Glantz, L. A., 482 Glaser, R., 367 Głass, M., 457, 458 Głendenning, K. K., 191 Glezer, l. 1., 331 Glick, S. D., 132, 453 Globus, A., 116 Glover, G. H. , 246 Goate, A., 403 Godecke, 1., 177 Godley, M., 461 Goff, D. C., 487 Goffaux, V., 171 Goforth, S. A., 372 Gogos, J. A., 116 Gołd, A . R., 334, 335 Gołd, G., 214 Gołd, P. E., 394, 414 Gołd, R. M., 312 Gołdberg, Rube, 189 Goldberg, T. E., 482 Gołdin, P. R., 379 Goldin-Meadow, S., 439 Gołdman, D., 67,68 Gołdman, P. S., 484 Goldman-Rakic, P. S., 99, 108, 169, 395,482 Gołdschmidt, R. B., 399 Gołdspink, G., 230 Gołdstein, A., 202 Goldstein, J. M ., 331 Goldstein, L. B., 129 Goldstein, M ., 64 Gołgi, Camillo, 31 Gollin, E. S., 397 Gomez-Pinilla, F., 111 Gonzalez, A., 91 Gonzałez-Zułueta, M., 62 Goodale, M. A., 164, 239

Goodman, Doug, 108 Goodwin, F. K., 376, 471 Goodwin, G. M., 361 Gopnik, M ., 438 Gore, J. B., 393 Gore, J. C., 169, 171, 395 Goreli, J. M., 252 Gorman, J. M., 360 Gorny, G., 111 Gorski, R. A., 330, 349 Gosler, A . G. , 305 Goss, R. G., 34 Gottesman, l. 1., 479 G0tzsche, P. C., 204 Gougis, G., 348 Goułd, E., 117 Goy, R. W ., 331 Grabowecky, M., 102 Grace, 0., 335 Grafrnan, J., 200, 246, 400 Grafion, S. T., 391 Grant, M. L., 127 Gratacos, M., 380, 381 Gratton, A., 364 Graves, J. A . M ., 329 Gray, C. M., 101 Graybiel, A. M. , 91, 246, 247 Graziadei, P. P. C., 116 Graziano, M. S. A., 96, 97, 117, 238 Green, M. F., 482 Green, S. J., 210 Greenberg, M. E. , 337 Greene, G. C., 285 Greene, J. D., 357 Greene, R. W., 276 Greenłee, M. W., 173 Greenlee, R., 129 Greenough, T. W. , 115 Greenwood, J. J. D., 305 Greer, C. A., 217 Gregg, V., 143 Greil, W ., 473 Grekin, E. R., 123, 373 Gribkoff, V. K. , 127 Grice, D. E., 319 Grieve, K. L., 239 Griffin, D. E., 37 Griffin, D. R., 187 Griffin, J. E. , 330 Griffiths, T . D., 192 Grill, H . J., 308 Grillon, C., 377 Gross, C. G., 96, 117, 143, 175 Grass, R. A., 382 Grossberg, S., 262 Grosshans , D. R., 412 Grossman, E. , 173 Grossman, E. D., 173 Grossman, S. P. , 311 Growdon, J. H., 403 Gruber, A. J., 457 Grunewald, C., 481 Grunze, H. C. R. , 276 Grzanna, R., 131 Gubernick, D. J., 338 Guenther, D., 68 Guerrero, L., 345 Guidotti, A., 382 Guilleminault, C., 281 Guillemot, F. , 75 Guillery, R. W., 86, 157, 275

Guillin, 0., 469 Guisez, Y., 315 Gulyas, B., 217 Gulyas, B., 275 Gunter, T. C., 440 Giintiirkiin , 0., 336 Guo, S. W , 213 Gur, R. C., 483 Gur, R. E., 482, 483 Gurevich, E. V., 486 Gusella, J. F., 255, 256 Gusnard, D. A. , 77 Gusnard Raichłe, 77 Gustafsson, B., 413 Gutbrod, K. , 397 Gwinner, E. , 262 Gwirtsman, H., 319 Haas, R., 245 Haber, J., 125 Habib, M . K. , 287 Hacke, W., 127 Haddad, E., 414 Hadjikhani, N ., 171 Hadłey , R. D., 35 Hiifner, H., 478 Haggarty, J. M., 473 Haidt, J., 357 Haimov, I., 265, 267 Haist, F., 393 Hajnal, A. , 308 Halaas, J. L., 315 Halaris, A. E. , 311 Hale, S., 394 Haley, J., 476 Halford, J. C. G., 317 Halgren, E., 236 Hall, J., 412 Hall, S. M., 456 Halldin, C., 486 Hallett, M., 134, 174 Halpern, S. D., 157 Hamann, S. B., 379, 403, 426 Hamer, D. H., 347 Hameroff, S., 7 Hamilton, R. B., 212 Hamilton, W. D., 18 Hamm, R. J., 337 Hammer, M., 410 Hammer, N. J., 312 Hamon, M., 279 Hampson, E., 337, 430 Hampson, R. E., 400 Hamzei-Sichani, F., 111 Han, C. J., 458 Hanakawa, T., 249 Hanaway, J., 373 Hanna, C., 370 Hannan, A. J., 254 Hannibal, J., 268 Hansen, M., 470 Haqq, C. M ., 342 Hara, J., 281 Harada, N., 330 Hardy, J., 404 Harel, M., 65 Hari, R., 117 Harley, B., 440 Harman, A. M., 175 Harmer, C. J., 361 Harris, C. H ., 341 Harris, C. R., 198

Harris, K. M., 454 Harris, R. A., 33 Hart, B. L., 311 Hartikainen, A. L., 481 Hartline, H. K., 161 Harvey, P. H. , 121 Harvey, T., 78 Harwich, C., 268 Harwood, A. J., 473 Hastey, J. M ., 282 Hatsopoułos, N. G., 236 Hatzidimitriou, G., 455 Haueisen , J. , 239 Haukka, J. K., 478 Hausmann, M., 336 Hiiusser, M., 32 Hawken, M. J., 163 Hawkins, R. D., 411 Haxby, J. V., 170,405 Hayden, M. R., 255 Haydon, P. G., 35 Hazeltine, E., 423 Heath, A., 12 Heath, A. C., 12, 473 Hebb, D. O. , 408 Hebb, Donald, 391, 393 Hebert, M. , 372 Heck, G. L., 210 Heffner , H., 195 Heffner, H. E., 195 Heffner, R. S., 195 Hegde, J., 168 Heikkila, R. E. , 251 Heilman, K. M., 128 Heiman, M., 316 Heinzer, R., 281 Heisler, L. K., 317 Heiss, W . D, 430 Heldt, S. , 378 Helenius, P., 445 Heller, W., 426 Hellige, J. B., 427 Helmhołtz, Hermann von, 150, 151 Hemsley, D. R., 483 Hen, R., 279, 376 Henderson, S. A., 213 Hendricks, S. E., 348 Hendrie, H. C., 403 Hendriks, W., 268 Hendry, S. H. C., 162 Heninger, G. R., 469 Henn, F. A., 99 Hennessy, M. B., 348 Hennig, R., 230 Henning, P., 172 Henriksen, L., 441, 442 Hensch, T. K., 178 Heresco-Levy, U., 487 Hering, Ewald, 152 Herkenham, M ., 457 Herman, L. M., 435 Hermer-Vazquez, L., 128 Hernandez, L., 312, 317 Herndon, J. G., 337 Herrero, S., 187 Herron, J., 429 Herrup, K., 30, 242 Hertz-Pannier , L., 430 Herz, J., 404 Herz, R. S. , 340, 420 Herzog, E. D., 264

Indeks nazwisk

579

Herzog. S., 466 Hess, B. J. M., 197 Hestrin, S. , 60 Hettinger, T. P., 211 Hewes, A. K., 438 Hibbeln, J. R., 473 Hickock, G., 441 Higley, J. D., 376 Higley, M. J., 128 Hill, D. L., 311 Hill, S., 462 Himmelbach, M., 220 Hind, J. E., 191 Hindersson, P., 268 Hinkle, D. A., 168 Hinney, A., 318 Hiraoka, T. , 174 Hirsch, H. V. B., 180 Hirschman, A., 125 Hirstein, W., 135 Hissom, H., 364 Hitch, G. J., 394 Hitchcock, J. M., 378 Hitzig, Eduard, 237 Hobson, 289 Hobson, J., 287 Hobson, J. A., 287, 288 Hobson, J. Allan, 471 Hock, C. , 369 Hocking, D. R., 177 Hoebel, B. G., 310-312, 316-319

Hoese, E. K., 267 Hof, P. R., 403 Hoffer, A., 478 Hoffman, D. S., 239 Hoffman, E., 288 Hoffman, J. M .. 379, 426 Hoffman, P. L., 459 Hoffman, R. , 297 Hoffmann, K. P ., 172 Hofman, M . A., 349 Hogben, J. H., 175 Hohmann, C. F., 109 Hi:ikfelt, T., 64 Holahan, M. R., 414 Holcombe, A. 0., 102 Hollingsworth, D. E., 222 Hollister, J. M., 481 Holmes, C. , 128 Holmes, C. J., 111,484 Holsinger, T., 464 Holy, T. E., 217 Holzman, P. S. , 482 Haman, R. W., 362 Hi:imberg, V., 87 Homewood, J., 420 Honda, M ., 249 Honda, S. 1., 330 Hang, S. H., 127 Hooley, J. M., 478 Hoover, J. E., 246 Hop, W. C. J., 334 Hopkins, J., 465 Hopkins, W. D., 428, 429 Hoppe, J., 252 Hoptman, M. J., 426 Hori, K. , 303 Horn, C. C., 308 Horne, J. A., 279, 284 Homer, P. J., 1 38 Horowitz, L. F., 215

580

Indeks nazwisk

Horridge, G. A. , 407 Horst, W. D. , 468 Horton, J. C., 177 Horvath, T. L., 316, 330 Horvath, Z., 127 Horvitz, J. C. , 249 Horwitz, B., 445 Horwood, J., 123, 373 Hoshi, E., 239 Hou, Y ., 276 Houtsmuller, E. J., 349 Houtsmuller, T., 349 Hovda, D. A., 129 Howland, H. C., 181 Howlett, A . C., 457 Hrdy, S. B., 340 Hróbjartsson, A ., 204 Hsu, M., 127 Hu, N ., 347 Hu, S., 347 Huang, W., 302 Huang, Y. Y., 411 Hubeł, D., 162 Hubeł, D. H., 154, 164-167, 178, 180

Huberman, M., 246 Hudson, J. 1., 457 Hudspeth, A. J., 190 Huestis, M. A ., 457 Huganir, R. L. , 65 Hugdahl, K., 422 Huggins, G. R. , 217 Hughes, H . C. , 168 Hughes, J. C. , 460 Hughes, J. R. , 457 Hull, E. M., 330, 332, 45 3 Hułshoff, H. E., 483 Hułtman, C. M., 481 Hume, K. 1., 263 Hunt, E., 123 Hunt, S. P., 201 , 204 , 205 Hunter, W. S., 101 Hurd, Y., 470 Hurst, J. A. , 438 Hurvich, L. M. , 152 Husain, M., 221 Hutchison, J., 332 Hutchison, W. D., 204 Hutson, K. A., 191 Hyman, S. E., 453 Hynd, G. W ., 445 Ibn ał-Hajtam (Alhazen), 143 Ibrahim, H. M., 486 Iggo, A., 198 Iidaka, T., 379 Ikonomidou, C., 122, 123 Imamura, K. , 216 Imperato-McGinley, J., 345 Innocenti, G. M., 422, 428 Inouye, S. T., 264 Iriki, A., 200 Isacson, 0., 253 Ishai, A., 170 Ishii, T. , 217 Ishunina, T . A., 349 Iskandar, B. J., 131 Isohanni, M., 481 Israeł , Y., 460 Ito, M., 243, 390,411 Ivry, R. B., 222 , 244, 391, 423 Ivy, G. 0., 337, 428

Iwamura, Y., 200 Iwata, J., 378 Izquierdo, I., 414 Jaber, M., 454 Jacobs, B., 116, 128 Jacobs, B. L., 458 Jacobs, Bob, 32 Jacobs, G. D., 465 Jacobs, G. H., 150, 152 Jacobson, A., 408 Jacobson, A. L., 408 Jaffard , R. , 398 Jagadeesh, B., 181 Jahn, H., 381 Jahr, C. E. , 65 Jakobson, L. S., 164, 239 James, L ., 287 James, L. E., 396 James, William, 355, 359 Jameson, D., 152 Janosik, E., 4 72 Janus, C., 405 Jii.rłaker, Bertil, 231 Jarrard, L. E., 399 Jarrold, C., 438 Jaskiw, G. E. , 486 Jelicie, M., 403 Jenkins, B. G., 127 Jenner, A. R., 445 Jenning, J. R., 366 Jennings-White, C., 217 Jensen, R. A., 394 Jentsch, J. D., 487 Jerison, H. J., 436, 437 Jernigan, T. L., 111,438,484 Jerome, L., 223 Jessell, T. M., 30 Jeyarasingam, G. , 252 Jia, Z ., 295 Joffe, H ., 465 Johansen, J. P., 204 Johansson, 0., 64 Johns , T. R., 132 Johnson, C. C., 252 Johnson, E. N., 163 Johnson, J. K., 462 Johnson, L. C., 284 Johnson, M. H., 177 Johnson, M. R., 457 Johnson, M. T. V., 249 Johnson, W. G., 309 Johnsrude, 1., 192 Johnstone, J., 429 Jonas , P. , 64 Jonas , S. , 127 Jones , C. R., 265 Jones, E. G., 134 Jones , H. S., 284 Jones , I., 472 Jones, J., 123 Jones, M. R., 313 Jones, P. B., 481, 483 Jones, S. R., 454 Jones , W., 438 JonquiŹre, M., 465 Jooste, P. , 284 Jordan , H. A ., 308 Joseph, J. A., 405 Josephs, 0., 192, 395 Josselyn, S. A., 381 Jouvet, M., 273, 276, 278

Joyner, A . L., 75 Judica, A. , 446 Jueptner, M., 247 Julius, D. , 198 Jun, S. A., 440 Juraska, J. M ., 331 Kaas, J. H. , 96, 134, 200 Kahan, S., 246 Kaiser, J., 360 Kakei, S., 239 Kala!, J. W., 302, 307, 388 Kales, A., 280 Kales, J. D., 280 Kalin, N. H., 378 Kalogeris, T. J. , 308 Kamarck, T. , 366 Kamil, A. C. , 400, 401 Kamitani , Y. , 154 Kamo, T. , 192 Kandel, E. R., 30, 409-411 Kaneko, Y., 382 Kang, U. J., 127 Kano , M., 457, 458 Kanterewicz, B. 1., 127 Kanwisher, N., 171 , 172, 174 Kapłan, D. E., 445 Kapłan , G. W. , 343 Kapłan, J. M. , 308 Kapłan , J. R. , 377 Kapur, N. , 388 Kapur, S., 480, 488 Karbe, H., 430 Karkanias, G. B., 332 Karlsson, P., 486 Karmiloff-Smith, A. , 439 Karnath, H. 0., 220 Karrer, T., 203 Karrer, T. A., 212 Kartezjusz zob. Rene Descartes Kasai, T., 172 Kasten, E., 175 Katkin, E. S., 357, 465 Katsumata, R., 114 Katz, D. L. , 327 Katz, L. C., 180, 215 Kavaliers, M. , 337 Kaw.amura, H., 264 Kawasaki, H., 359 Kaye, W. H., 319 Kazmi , H., 440 Keane, J., 362 Keefe, F. J., 205 Keele, S. W., 244 Keenan, P. A., 335 Keene, A. H., 372 Keesey, R. E., 312 Kellar, K. J., 470 Kelley, A. E., 378, 414 Kelley, M. S., 132 Kellner, M., 381 Kempermann, G., 116 Kendler, K. S. , 12, 346, 380, 381, 464,479

Kennard , C. , 154, 221 Kennard, M. A ., 128 Kennedy, L. M., 210 Kennerley, S., 423 Kennerley, S. W., 423 Kennett, S. , 220 Kenny, D. A., 18

Kerr, B., 123 Kerr, D. S., 411 Kerwin, R., 469 Kesner, R. P., 399 Kesslak, J. P., 111 Kessler, J., 430 Kessler, R. C., 346 Kety, S. S., 480 Keverne, E. B., 217 Khan, Y., 109 Kiecolt-Glaser, J. K., 366, 367 Kiehl, K. A., 424 Kigar, D. L., 78, 331 Kikuchi-Yorioka, Y., 395 Killackey, H. P., 134, 428 Killefer, F. A., 312 Kilmann , P. R., 470 Kilts, C. D., 379, 426 Kim, J. H. , 253 Kim, Y. H., 127 Kim, Y. M. , 301 Kimura, D., 336 Kimura, M., 91 Kind, P. C., 179 Kindon , H. A., 350 King, B. M., 312 King, M., 37 Kingstone, A., 426 Kini, A. D. , 215 Kinnamon, J. C., 209 Kinomura, S., 275 Kinsbourne, M., 427 Kinsey, A. C., 350 Kiriakakis, V., 488 Kirkpatrick, P. J., 125 Kirkwood, A., 178, 412 Kirtley, D. D .. 95 Kiss, L., 413 Kitazawa, S .. 39 Kitterle, F. , 168 Kiyashchenko, L. 1. , 281 Klann, E., 127 Klein, D. F., 360 Klein, R. G., 221 Klein, R. M. , 445 Kleindienst, N., 473 Kleitman, N., 273, 274, 284 Klem, A. M., 120 Kliewer, S. A., 468 Klima, E. S. , 441 Kline, A. E. , 129 Klingberg, T. , 395 , 445 Klitgaard, H., 231 Kliippel, K. P., 181 Kluger, M. J., 299 Kliiver, H., 97 Knauer, R. S., 279 Knecht, S., 430 Knightly, L. M., 440 Knoll, J., 249 Kni:ische, T. R., 239 Knowlton, B. J., 222 Knudsen, S. M., 268 Koch, C., 6, 288 Koch, M., 378 Kodama, J., 210 Koechlin, E., 246 Koelsch, S., 440 Koentges, G., 217 Koepp, M. J., 453 Koh, J. Y., 127 Kohlert, J. G. , 332

Kolb, B., 111 , 128,253 Koller, B. H., 486 Komarova, N. L., 439 Komisaruk, B. R., 332 Komura, Y., 90 Kong, J., 284 Ki:inig, P., 102, 275 , 470 Konishi, M., 194 Konishi, S., 483 Koob, G. F., 456 Korchmaros, J. D., 18 Kordower, J. H. , 253 Korenberg,J. R. , 438, 439 Koresh-Kamin, H., 217 Kornhuber, H. H., 243, 441, 442 Koroshetz, W. J., 254 Kosslyn , S. M., 163, 164 Ki:istler, M., 481 Kostrzewa, R. M. , 132 Kotchoubey , B., 360 Kourtzi, Z., 172 Koverola, C. , 370 Kowell, A., 455 Kozloski, J., 111 Kraty, F. S., 301 Kranzler, H. R. , 459 Krauchi, K. , 265, 275 Kravetz, S. , 446 Krawczak, M., 376 Kreiman, G., 288 Kreitzer, A. C. , 457 Kristiansen, K., 488 Kroeze, W. K., 69, 488 Kroger, J. K., 101 Kronauer, R. E., 268 Kropotov, J. D., 246 Krout, K., 200 Kruesi, M. J. P. , 376 Kruijver, F. P. M., 349 Krupa, D. J., 391, 392 Krutsch, A. J., 423 Kruzich, P. J. , 454 Kubischik, K. P., 172 Kiibler, A., 360 Kubota, Y. , 379 Kujala, T., 445 Kulikowski, J. J., 171 Kulkami, S. K., 383 Kupfermann, 1. , 409, 410 Kurahashi, T., 214 Kuschinsky, W. , 38 Kuse!, J. , 62 Kustov, A., 191 Kuwamura, T., 342 Kuypers, H. G. J. M., 241 Kveton, J. F., 209, 212 Kwiat, G. C., 202 Kwon, J. S., 482 LaBar, K. S., 394 Laburn, H. P., 481 Lachaux, J. P., 100 Lack, L., 263 Lacreuse, A., 337 Ladavas, E., 220 Ladenheim, E. E., 317 Laeng, B., 169 LaGasse, L. L., 123 LaHoste, G. J., 132, 133 Lai, C. S. L., 438, 439 Lai, Z., 438

Laing, P., 481 Lake, R. I. E. , 12 Lam, H. M., 67 Łamarek , Jean, 14 Lambie , J. A., 220 Lamme, V. A. F., 174 Land, C., 393 Land, E. H., 154 Landau, S., 469 Landin, A. M., 211 Landis, Dennis M. D., 31, 64 Lang, H. J., 173 Lang, P. J., 360 Lang, R. A., 333 Lange. W., 466 Langford, G., 284 Langston, J. W., 251 Langworthy, O. R., 84 LaPadula, M., 221 Lappalainen , J., 460 LaRana, G., 457 Larson, C. L., 377 Larsson, J., 275 Lashley, Karl, 389, 390, 408 Lassonde, M., 429 Laurent, J. P., 278 Laurent-Demir, C., 398 Laureys, S., 220 Lauschke, D. M., 331 Lavie, P., 265 Lavin, J. H. , 308 Lavond, D. G., 391, 392 Lawden, M. , 154 Lawley, H. J., 217 Lawrence, A. D., 361 Le, D. A. , 460 Le, P. K., 465 Leamey, C. A. , 157 Leavitt, B. R. , 117 LeBlanc, C., 455 Lecendreux, M., 280 LeDoux, J. E., 355, 378 Lee, B. B. , 152 Lee, C., 315 Lee, C. H., 210 Lee, D. H., 430 Lee, G. P., 358 Lee, H. K., 178 Lee, J. C., 488 Lee, J. M., 127 Lee, T., 485 Lee, Y., 378 LeFevour, A., 336 Leff, J., 478 Lefkowitz, R. J., 65 Le Grand, R., 179 Lehky, S. R., 102 Lehman, C. D. , 209 Lehrman, D. S. , 331 Leibowitz, S. F. , 311,312 , 317 Lein, E. S., 177 Leinders-Zufall, T., 217 Leinonen, S., 445 Lemaire, C., 220 LeMaster, M., 294 Lemieux, L., 375 Lenhart, R. E., 465 Lenneberg, E. H., 439 Lennie, P., 152, 168 Lenz, F. A., 120 Leonard, C. M., 428 Leopold, D. A., 171

Lerer, B., 470 Lerman, S. E., 343 Leshem, M., 302 Lesse, S., 99 Lester, B. M., 123 Lettvin, J. Y., 187, 446 Leung, H. C., 395 Levander, S., 376 LeVasseur, V. M., 445 LeVay, Simon, 78, 347, 350 Levenson, R. W., 462 Leventhal, A. G., 180 LeVere, N. D. , 137 LeVere, T. E., 136, 137, 272 Levi-Montalcini, Rita, 110 Levin, B. E., 318 Levin, E. D. , 456 Levin, P. D. , 253 Levinson, D. F. , 480 Levitin, D. J., 438 Levitsky, D. A., 128 Levitsky, Walter, 428, 429 Levitt, R. A., 465 Levitt-Gilmour, T. A. , 132 Levitzki, A., 65 Levivier, M., 127 Levy, H. L. , 13 Levy, Jerre, 426 Levy-Lahad, 403 Lewis, D. A., 111,482, 484 Lewis, E. R. , 64, 149 Lewy, A. J., 267, 474 Li , H., 255, 411 Li, S. H., 255 Li, X. J., 255 Liang, F. Q., 264 Lichtenberger, L., 438, 439 Lichtman, J. W., 116 Licinio, J. , 464 Liddle, P. F. , 424 Lidow, M. S.,177 Lieberman, J. , 483 Lightman, S. L., 332 Lilenfeld, L. R., 319 Lim, K. 0., 482-484 Lin, C. S. , 96 Lin, J. S., 275, 276 Lin, L. , 281 Lindberg, N. 0., 309 Lindefors, N., 470 Lindemann, B., 211 Lindsay, P. H., 194 Linnoila, M., 376 Liou, Y. C., 295 Lisak, R. P., 229 Lisman, J., 412 Litt, M. D., 459 Liu, A. K. , 171 Liu, G., 66 Li u, L., 267, 474 Liu, P., 399 Livingston, K. E., 372 Livingstone, M. S., 154, 162, 445 Ljungberg, M. C., 253 Lo, D. C.,180 Lock, E., 440 Lockhead, E., 211 Lockwood, A. H., 193 Loewenstein, W. R., 198 Loewi, Otto, 60, 61 Logan, C. G., 391

Indeks nazwisk

581

Logothetis, N. K., 170, 171 L0IDO, T. , 230, 411 London, E. D. , 455 Long, J. C., 68 Long, S. J. , 348 Liinnqvist, J. K .. 478 Lopez, E., 69 López-Barneo, J., 309 Lord, G. M., 315 Lorenzo, A., 404 Lorincz, A., 168 Lorrain, D. S., 332, 453 Lott, l. T ., 403 Lotto, R. B. , 154, 155 Lotze, M., 136 Loughna, P. T., 230 Lounasmaa, O. V., 117 Lovinger, D. M., 458 Law, K., 382 Lowe, G. , 214 Lowe, K. A., 455 Lowell. B. B., 296 Lowlicht, R. A., 209 Lozano, A. M., 204 Lozsadi, D. A., 86, 275 Lu, A., 97 Lu, Z., 120 Lucas, R. J. , 268 Ludwig, H., 466 Lugg, D. J. , 369 Luiz, A. C., 302 Lumia, A. R., 350 Lund, J., 148 Lund, J. S., 149 Lund, R. D., 149 Luo, J., 394 Lupien, S. J., 369 Li.ithi, A., 414 Luu, P., 239 Lyman, C. P., 285 Lynn, A. B., 457 Lyons, M. J., 373, 464 Lytle, L. D. , 377 Lyytinen, H., 445 Macaluso, D. A., 212, 420 Macdonald, D. W., 99, 378 MacDonald, K., 132 MacDonald, K. A., 361 MacDonald, M. E., 255 , 256 Macdonald, R. L., 382 MacFarlane, J. G., 279 Mackay, D., 469 MacKinnon, J. R., 364 Macklis, J. D. , 117 MacLean, P. D., 362 MacLusky, N. J., 330 Macphail, E. M., 436 Madden, D. R., 411 Madden, P. A. F., 473 Maddox, W. T., 246 Maejima, T., 457, 458 Maes, F. W., 211 Maes, H. H. M., 12 Maes, M., 376 Maess, B., 440 Maestripieri, D., 337 Magavi, S. S., 117 Magee, J. C., 56 Magee, J. J., 362, 426 Maggi, G., 204 Magnuson, V. L., 347

582

Indeks nazwisk

Magoun, H. W., 275 Maguire, D., 397 Maguire, E. A., 78, 399 Mahowald, M. W., 281 Mai, N., 174 Maier, S. F., 368, 369, 415 Maisonneuve, l. M., 453 Maki, P. M., 335, 336 Malamed, F., 446 Malaspina, D., 479 Malenka, R. C., 178, 411, 453 Malia, A. , 397 Malinow, R., 412 Mallic, B. N., 279 Malloy, P., 221 Malmberg, A. B., 205 Manani, J. V., 302 Manes, F., 362 Manfredi, M ., 249 Mangiapane, M. L., 302 Mangun, G. R., 424 Mann, G. L., 278 Mann, J. J., 376, 377 Manning, B. H. , 204 Manning, J. T., 348 Mannuzza, S., 221 Mansour, K. M., 374 Mantyh, P. W., 204, 205 Manuck, S. B., 377 Manzino, L., 252 Mao, H., 393 Maquet, P., 220, 239, 278, 287 Maraganore, D., 251 Marcar, V. L., 173 Marcel, A. J., 220 Marchal. G., 172, 173 Marciano, F. , 253 Marcus, M., 465 Marin, 0 ., 109 Marin, 0., 91 Mark, G. P., 319 Mark, V. H., 374 Markou, A., 456 Markowitz, R. S., 236 Marrett, S., 173 Marsden, C. D. , 488 Marshall, J., 175 Marshall, J. F., 128, 132, 133 Marsicano, G., 458 Martin, A., 170 Martin, A. R. , 64 Martin, C. E., 350 Martin, E. R., 251 Martin, L. L., 361 Martin, N. G., 12, 473 Martin, P. R., 152 Martin, R. C., 443 Martin, S. D., 469 Martindale, C., 150 Martinerie, J., 100 Martinez, L. M., 166 Martinez-Vargas, M. C., 331 Martinez-Vila, E., 126 Martin-Santos, R., 381 Masland, R. H., 146, 148, 149 Mason, A., 445 Mason, D. A., 372 Mason, G. A., 337 Mason, J. W. , 364 Mason, R. T., 294 Masterton, B. , 195

Masterton, R. B., 191 Masuzaki, H., 317 Mataga, N., 216 Mateer, C. A., 223 Mateos, J. M., 414 Mathalon, D. H., 483 Mathern, G. W., 128, 430 Mathias, C. J., 359 Mathies, R. A., 150 Matsubara, S., 488 Matsumoto, K., 382 Matsumoto, Y., 284 Matsunami, H., 211 Mattay, V. S., 455 Matthews, R. T ., 127 Mattingley. J. B., 220, 221 Mattson, M. P., 127 Maturana, H. R., 187 Matuszewich, L., 332, 453 Mauch, D. H., 110 Maurer, D., 179 Maurice, David, 287 May, P. R. A., 125 Mayberry, R. 1., 440 Mayer, A. D., 337 Maynard, E. M., 236 Mayne, T. J., 369 Maziade, M., 480 Mazziotta, J. C., 247 McAleer, I. M., 343 McArthur, A. J., 265 McAuliffe, S. P .. 222 McBurney, D. H., 211 McCall, C., 420 McCann, U. D., 455 McCarley, R. W., 276, 277, 288 McCarthy, G., 169 McCaughey, S. A., 302 McC!arty, B., 370 McC!ellan, A. D., 131 McClendon, E., 163 McCieskey, E. W., 205 McCiintock, M. K., 217 McClure, R. K., 483 McConnell, James, 408 McConnell, S. K., 109 McCormick, D. A., 69 McCoy, A. N., 165 McCrea, A. E., 348 McCrory, E., 445 McCulloch, W. S., 187 McDaniel, M. A., 415 McDonald, M. P., 405 McE!hiney, M., 426 McElhiney, M. C., 470 McElroy, A. E., 209 McEwen, B. S., 335 McEwen, G. N., Jr., 298 McFadden, D., 348 McFall, R., 127 McGaugh, J. L., 369, 394 McGinnis, M. Y., 350, 480 McGivern, R. F., 330 McG!ynn, S. M., 136 McGoey, K. E. , 221 McGraw, A. P., 453 McGregor, K. K., 428 McGuire, P. K., 477 McGuire, S., 12 McHugh, P. R., 308 Mclntosh, T. K., 127

McKay, D. G., 396 McKay, R. D. G., 253, 369 McKeefry, D. J., 171 McKeever, W. F., 423, 424,429 McKemy, D. D., 198 McKenzie, A., 120 McKinney, R. A., 414 McKinnon, W., 369 McKnight, S. L., 265 McLellan, W. A., 297, 299 McMahon, F. J., 472 McMahon, S. B., 111 McMurray, J., 427 McNamara, J. 0., 430 McNeil. J. E., 403 McNeill, D., 439 McPartland, J., 457 McPhee, J. C., 44 McQuilkin, M., 132 Meaden, P. M., 474 Means, L. W., 337 Meddis, R., 284 Medina, J. H., 414 Mednick, S. A., 123, 374, 481 Mednick, S. C., 287 Meduna, Ladislas, 469 Meek, P. S., 462 Meertz, E. , 482 Meiran, N. , 403 Meiselman, H. L., 210 Meister, M., 120, 217 Mellor, J., 411 Melone, M., 488 Melters, B. A., 453 Meltzer , H. Y., 488 Melvin, L. S., 457 Melzack, Ronald, 202 Men, D., 394 Menaker, M., 264, 265 Mendel, Grzegorz, 9 Mendelsohn, M., 116 Mendez, M. F., 125 Mendonca, B. B., 345 Menon, D. K. , 125 Menon, V., 246, 482 Mercer, A., 457 Mergen, H., 318 Mergen, M. , 318 Mergner, T., 173 Merton, P. A., 232 Merzenich, M. M., 96, 118,134 Messing, R. B., 377 Mesulam, M. M., 86, 275 Metha, A. B., 152 Meyer, J. , 267 Meyer, M., 111 Meyerhoff, J. L., 372 Meyerhoff, J. M., 372 Meyer-Lindenberg, A., 486 Meyers, R., 461 Mezei, M. M., 255 Mezzanotte, W. S., 280 Michael, C. R., 187 Mick, E., 222 Mickel, S. F., 403 Mignot, E., 281 Mihic, S. J., 459 Milberger, S. , 123 Miles, F. A., 232

Miles, J. B., 253 Miller, A. C., 424 Miller, B. L., 455 Miller, D., 476 Miller, E., 99 Miller, J., 481 Miller, S., 240 Miller, W. C., 251 Millett, F. E., 364 Mills, D., 439 Mili s, R. , 330 Milner, A. D., 164, 239 Milner, B., 395 Milner, Peter, 452 Milofsky, E. S., 460 Mima, T. , 174 Minard, A. , 284 Mineka, S., 360 Minors, D. S., 263 Mirsky, A. F., 378 Misrahi, M., 342 Mistlberger, R. E., 267 Mitchell, D., 284 Mitchell, D. E., 179, 181 Mitchison, G., 287 Mitra, P. P., 121, 122 Mize, S. J. S., 210 Moeller, F. G., 377 Moffat, S. D., 430 Moghaddam, B. , 487 Mohn, A., 486 Mok, M. Y. , 217 Molloy, E., 222 Mombaerts, P., 217 Mombaerts, P. A., 217 Monaco, A. P., 438 Monaghan, E. P., 348 Mondloch, C. J., 179 Money, J., 240, 330, 345 Monteleone, P., 335 Monti-Bloch, L., 217 Montmayeur, J. P., 211, 215 Moorcroft, W. H., 282 Moore, B. A., 457 Moore, C. J., 129 Moore, G. J., 335 Moore, L. B., 468 Moore, S. C., 132 Moore, T., 97, 175, 238 Moore-Ede, M. C., 267, 279 Morales, J. M., 332 Moran, T. H. , 308, 317 Moreno, Angela, 343 Morgan, C. A., III, 377 Morgan, D., 405 Morgan, M. , 148 Mori, K., 215, 216 Morikawa, H. , 454 Moriya, M., 172 Morland, A. B., 154 Morley, J. S., 253 Morlock, G. W., 136 Marotami, T., 172 Morrei-Samuels, P., 435 Morris, J. F., 327 Morris, J. S., 379 Morris, M., 263, 279 Morris, N. M., 334 Morrison, A. R. , 278, 279 Morrison, J. H., 403 Morrone, M. C., 173 Morrongielło, B. A., 188

Morrow, J., 465 Morse, J. R. , 212 Mortensen, P. B., 478 Moruzzi, Giuseppe, 275 Moscovitch, M., 169, 395, 402 Moskowitz, H. R., 210 Moskowitz, M. A., 127 Mass, C. F., 187 Mass, S. J., 65 Mottaghy, F. M., 444 Moxon, K. A., 236 Mrosovsky, N., 294 Mrzljak, L. , 488 Mucke, L., 336 Mudge, A. W., 473 Muldoon, M. F. , 377 Muller, D., 412, 413 Muller, H. K. , 369 Mi.iller, Johannes, 144 Mi.iller, S., 265 Munk, M. H. J., 275 Munro, J. C., 483 Murakami, F., 114 Murison, R., 365 Murphy, D. L., 471 Murphy, G. M., 78 Murphy, M. G., 243 Murphy, M. R., 332 Murray, A. M., 486 Murray, E. A., 380 Murray, R., 12 Murray, R. M., 477, 483 Murrell, J., 403 Mutra, P., 201 Muzion, J. N., 287 Myers, A., 403 Myers, J., 380, 381 Myers, J. J. , 424 Myerson, J., 394 Mylander, C., 439 Nadarajah, B., 109 Nadel, L., 393 , 399 Nader, K., 457 Naftalin, F. , 330 Nagahara, A. H., 414 Nagarajan, S., 445 Nagarajan, S. S., 120 Nagayama, T., 127 Naggert, J. K., 315 Nah, S. Y., 205 Nakashima, Y. , 342 Nakell, L., 429 Namgung, U. , 413 Nandy, S., 155 Naritoku, D. K., 394 Narrow, W. E., 464, 478 Narumoto, J., 362, 426 Nathans, J., 155 Naylor, E., 265 Neale, M. C., 346, 380, 381 Nebes, R. D., 423 Nef, P., 214 Neidhart, E., 280 Neitz, J., 150 Nelson, C. A., 123 Nelson, D. 0. , 298 Nelson, L. E., 277 Nelson, R. J., 96 Nemes, A., 116 Nestler, E. J., 469

Netter, F. H., 329 Neuhasser, W. M., 198 Neve , K. A. , 133 Neville, H. J., 440, 441 Nevo, E., 268 Newcomer, J. W., 394, 487, 488 Newsome, W. T., 239 Newton, T. L., 366 Nicholas, M. K., 253 Nicklas, W. J., 251 Nicolelis, M. A. L., 96, 236 Nicoll, R. A., 411, 457, 458 Nielsen, D. W., 191 Nieman, L. K., 335 Nienhuis, F. J., 477 Nieto-Sampedro, M., 131 Nieuwenhuys, R., 89-91, 297, 373, 425 Nigg, J. T., 221 Niki, K., 394 Nikonenko,I.,412,413 Nilsson, G. E., 231, 437 Nims, P. )., 400, 401 Nisenson, L., 426 Nishida, S., 154 Nishijo, H., 378 Nishita, ). K. , 330 Nishizaki, M., 167 Nitsch, R. M., 369 Niyogi, P., 439 Noaghiul, S., 473 Noble, E. P. , 68 Nobre, A. C., 423 Nolan, J. H., 405 Nolen-Hoeksema, S., 465 Nomura, M., 303 Nopoulos, P., 331 Nopoulos, P. C. , 478 Norgren, R., 212, 308 Norman, D. A., 194 Norman, R. A., 318 Normann, R. A., 236 North, R. A., 65, 454, 457 Nosenko, N. D., 348 Nottebohm, F., 117 Novick, D., 315 Novy, P. L., 457 Nowak, M. A., 439 Nozawa, G., 168 Nucifora, F. C., Jr., 255 Numan, M. J., 338 Nuiiez, J. L., 331 Nuutila, A., 376 Nystrom, R. B., 357 Obermeyer, W. H., 279 O'Brien, C. , 412 O'Brien, R. C. , 285 O'Connor, M. , 397 O'Doherty, J., 380 O'Dowd, B. F., 65 Oeltermann, A., 170 Ogliari, A., 360 Oh, J. S., 440 Óhman, A., 357, 481 Ohno, M., 412 Ohno-Shosaku, T., 457, 458 Okada, T., 362, 426 Okaichi, H., 399 O'Keefe, J., 399 Okubo, Y., 486

Olds, James, 452 O'Leary, A., 367 O'Leary, D., 331 O'Leary, J. J., 243 Olff, M., 369 Oliver, G. D., 345 Olney, J. W., 487 Olson, C. R., 168 Olson, D. J., 400, 401 Olson, E. J., 282 Olton, D. S., 399 Oluwatimilehin, T., 174 O'Neal, M. F., 337 O'Neill, J. P., 123 Oner, C. , 318 Oner, R. , 318 Ono, T., 378 Oosterlaan, J., 222 Ophoven, E., 429 Orban, G., 181 Orban, G. A., 168, 172, 173 O'Reilly, R. C., 401 Oreland, L., 380, 381 Orlovsky, G. N., 234, 237 Ornstein, Robert, 426, 427 Orth, D. N., 471 Orzi, F., 456 Osborne, J., 116 6 Scalaidhe, S. P., 169 Oshima, T., 127 Oshinsky, M. L., 265 Osimani, A., 246 Ossenkopp, K. P., 337 Oswald, I., 284 Otto, T., 414 Ouchi, Y., 249 Ousley, A., 265 Overmier, J. B., 365 Owen, V.,102 Oxnard, C. E., 121 Oyama, O. N., 462 Ozata, M. , 318 Pabst, D. A., 297, 299 Pace-Schott, E. F., 288 Pack, A. A., 435 Packer, R. J., 233 Paladini, C. A., 454 Pallas, S. L., 111,145 Pallie, Wazir, 428 Palmer, T . D., 138 Pandey, G. N., 376 Panikashvili, D., 458 Paninski, L., 236 Panksepp, J., 221 Pantev, C., 78, 118 Papafrangos , E. D., 285 Papas, B. C. , 399 Papka, M., 391 Pappone, P. A., 44 Paradis, M., 440 Paradiso, M. A., 178 Pardal, R., 309 Paredes, R. G., 350 Paredes, R. J., 350 Parent, M. B., 287 Park, J. H. , 127 Park, S. , 482 Parker, G. H. , 208 Parker, J. L., 460 Parkes, L., 148 Parks, C. , 348

Indeks nazwisk

583

Parnavelas, J. G., 109 Pascual-Leone, A. , 120, 134, 174,444 Passingham, R. E., 239, 395 Pasternak, G. W., 37 Patel, A. J., 44 Patel, V., 287 Pattatucci, A. M. L., 347 Patte, C., 383 Patterson, R. D., 192 Paul, S. M. , 383 Paulesu, E., 444, 445 Pauls, J., 170 Paulson, O. B. , 441, 442 Paus, T. , 173 Pavani, F., 100, 220 Pavlov, Ivan, 388, 408 Pavlova, G. A., 234 Pearl, P. L. , 221 Pearson, A. J. D., 284 Peckham, W., 348 Pedersen, C. A., 337 Pedersen, C. B., 478 Pelchat, M. L., 306, 307 Peli, E., 173 Pellis, S. M., 249, 372 Pellis, V. C., 249 Pellymounter, M. A., 315 Pembrey, M. E., 438 Penfield, W., 97, 237 Penfield, Wiłder, 395, 407 Penton-Voak, l. S., 334, 335 Pepperberg, Irene, 435, 436 Perani, D., 440 Pereira, O. C. M., 330 Pericak-Vance, M. A., 403 Perlow, M. J., 253 Pernaute, R. S., 253 Perot, P. , 407 Perrig, W., 397 Perrins, C., 305 Perrone, J. A. , 172 Perry, S. H. , 154 Persaud, K. C., 211 Pert, Candance, 32, 201, 456 Peru, A., 221 Pesenti, M., 77 Pesold, C., 382 Peteanu, L. A., 150 Peters:R. H., 312 Peterson, E. L., 252 Peterson, E. W., 254 Peterson , L. R., 392 Peterson, M. A. , 330 Peterson, M. J., 392 Peterson, R. E., 345 Petitto, L. A. , 423, 433 Pettigrew, J. D. , 149 Pfaffmann, C., 212 Pfaus, J. G., 453 Pfefferbaum, A. , 246, 482, 483 Phebus, L., 377 Phelps, E. A., 380, 394 Phelps, M. E., 247 Philips, A., 453 Philips, T. J., 459 Phillips, B., 294 Phillips. C., 220 Phillips, M. L., 361 Phillips, N. H., 285 Phillips, R. G., 378 Phillipson , J. D., 468

584

Indeks nazwisk

Phoenix, C. H., 331 Piaget, Jean, 108 Piccini, P. , 251 Pich, E. M., 456 Pickard, J. D. , 125 Pickles, A., 12 Pierri, J. N., 482 Pierson, D. L., 369 Pietrini, P., 246, 405 Pigott, S. E., 275 Pilcher, D. , 429 Pillard, R. C., 346 Pillon, B., 249 Pinckard, K. L., 346 Pinker, Steven, 439 Pinkston, J. B., 331 Pinsker, H., 409, 410 Piomelli, D., 457 Pitts, W. H., 187 Pliakas, A. M., 455 Plihal, W., 287 Pliskin, N. H., 482 Plomin, R., 12 Plum, F. , 312 Plunkett, S., 294, 318 Podd, M. H., 482 Poling, A., 383 Pollatsek, A., 446 Pollo, A., 204 Pomeroy, W. B., 350 Poncer, J. C., 412 Pons, T. P. , 134 Pontieri, F. E., 456 Poo, M., 413 Poo, M. M., 111 Poole, M. C. , 337 Pope, H. G. , 327 Pope, H. G. , Jr., 457 Porac, C., 429 Porkka-Heiskanen, T., 276 Porter, R. W., 364 Posner, M. l., 30, 177 Posner, S. F., 12 Posthuma, D. , 437 Potegal, M., 3 72 Pothos, E., 319 Pott, C. B. , 374 Pouget, A., 208 Poulos, C. X., 460 Paw, D. V., 327 Premack, A. J., 433 Premack, D., 433 Prescott, C. A., 380, 381, 464 Preskorn, S. H., 468 Press, G. A. , 402 Preti, G. , 217 Pribram, K. H. , 239, 378 Price, C., 445 Price, C. J., 129, 423 Price, D. D., 204 Price, M. P., 198 Price, T. R., 465 Priestley, J. V., 111 Pritchard, T . C., 212, 420 Prosser, C. L. , 298 Provine, R. R. , 235, 428 Prutkin, J., 213 Przedborski, S., 127 Ptak, R. , 397, 403 Puca, A. A., 17 Puce, A., 169 Pugh, K. R., 445

Purves, Dale, 35, 116, 154, 155, 157, 165 Purves, H. R. , 165 Putnam, K. M., 377 Putnam, S. K., 332 Putz, E. , 426 Qian, N., 181 Quadagno, D. M., 331 Quadagno, J. S., 331 Quik, M., 252 Quinn, J. P., 335 Quinn, N. P., 488 Raber, J., 336 Rada, P. V. , 318, 319 Rae, D. S., 464 Rafal, R., 102 Raghupathi, R., 127 Ragland, J. D., 483 Ragsdale, D. S., 44 Raichle, , M. C., 77 Raimonde, A. J., 370 Raine, A., 374 Rainnie, D. G., 276 Rainville, P., 204 Rajaram, S., 395 Rajkowska, G. , 482 Rakic , P. , 117,122,177 Ralph, M. R., 265 Ram, A., 277 Ramachandran, V. S., 135, 136 Ramer, M. S., 111 Ramesh, V., 276 Ramirez, J. J., 131, 132, 137 Ramnanin, N., 239 Ramón y Cajal, Santiago, 30,31,38,54,411 Ramos, J. M. J., 399 Rampon, C., 414 Ramu, Y., 120 Randall, P. K., 312 Rando, T. , 44 Randolph, C., 403 Ranson, S. W., 95 Rantakallio, P., 481 Raphael, H. M., 127 Rapkin, A. J., 335 Rapaport, J. L., 222, 223, 478 Rapaport, S. I., 37, 473, 478 Rasmussen, T. , 97, 237 Ratcliff, M. , 264 Rauch, S. L. , 247 Raum, W. J., 330 Rauschecker, J. P., 182, 191 Ravizza, R., 195 Ravizza, S. M., 222 Rawlings, R. , 376, 481 Rawlins, J. N. P., 398 Rayner, K., 446 Reburn, C. J., 338 Rechtschaffen, A., 284 Rectem, D., 429 Reddon , J. R., 374 Redfern, R. M., 253 Reed, D. R. , 213 Reed, J. , 348 Reed, J. M., 400 Rees, G., 174, 288 Reeves, A. G., 312 Reeves, A. J., 117

Refinetti, R., 264, 267, 298 Regan, T. , 21 Regehr, W. G., 457 Regier, D. A. , 464 Reich, M. J., 312 Reichelt, K. L., 478 Reichelt, W. H., 478 Reichling, D. B., 202 Reick, M., 265 Reid, R. C., 162 Reis, D. J., 378 Reisel, D., 414 Reisert, I., 3 29 Reiss, A. L., 438 Reiter, R. J., 266 Reneman, L., 455 Renz, C., 265 Renzi, A., 302 Repa, J. C. , 414 Repp, A. B., 175 Reser, D., 191 Resko, J. A., 346 Resnick, S. M., 335 Reuter-Lorenz, P. A., 424 Reynaert, C., 429 Reynolds, C., 374 Reynolds , C. P., 369 Reynolds , l. J., 127 Reynolds , M. , 253 Reznikov , A. G., 348 Rhee, S. H. , 394 Rhees, R. W., 330 Ribeiro-da-Silva, A., 111,253 Ricaurte, G. A., 455 Rice, G., 347 Rich, J. B., 336 Richards, J., 222 Richardson, A., 445 Richardson, G. S., 267 Richardson, U., 445 Richfield, E. K. , 457 Richter, Curt, 262, 263, 366 Richter, Curt P., 84, 187, 262, 263,302,366 Richter-Levin, G., 394 Rickard, T. C., 400 Riddle, W. J. R., 180, 470 Riegel. S., 466 Riehle, H. J., 77 Riemann, D., 471 Ringel, B. L., 471 Ringleb, P., 127 Rinn, W. E., 237 Riala, J. V., 453 Risch, N., 347 Ritchie, J. M., 46 Rittenhouse, C. D., 178 Rivadulla, C., 181 Ro, J. Y., 239 Robbins, T. W., 253, 275, 276 Roberts, D. C. S., 457 Roberts, M. P., Jr., 373 Robertson, l. H., 221 Robertson , L. C., 102 Robertston, L., 102 Robillard, T. A. J., 193 Rabin, R. , 68 Robins, L. N., 464 Robinson , J. K., 458 Robinson, P. J., 37 Robinson, R. G., 465 Robinson, S. J., 348

Robinson, T. E., 310, 453 Roca, C. A., 465 Rocha, B. A., 454 Rochira, V., 330 Rockstroh, B., 78, 118 Roddenberry, D., 397 Rodgers, R. J., 317 Rodman, H. R., 175 Rodriguez, E., 100, 101 Rodriguez, I., 217 Roe, A. W., 163 Roe, D., 441 Roelfsema, P. R., 102, 275 Roffwarg, H. P., 287 Rogawski, M. A., 411 Rogers-Ramachandran, D., 136

Roizman, S., 217 Roland, P., 217 Roland, P. E., 275 Rollenhagen, J. E., 168 Rolls, E. T., 212, 311 , 399,401

Romaniuk, A., 381 Rome, L. C., 230 Romeo, R. D., 348 Romer, A. S., 113 Rommel, S. A., 297, 299 Ronai, Z., 68 Ronesi, J., 458 Roorda, A., 151, 152 Roozendaal, B., 369, 394; 402 Roper, S. D., 211 Rorden,C., 220, 221 Rose, G. M. , 369 Rose, J. E., 191, 456 Rose, R. J., 331, 462 Roselli, C. E., 346 Rosen, G. D., 445 Rosenbaum, R. S., 336 Rosenberg, E. L., 365 Rosenblatt, J. S., 337, 338 Rosenthal, N. E., 473 Rosenzweig, M. R. , 115 Roses, A. D., 403 Rosie, R., 335 Ri:isler, A., 333 Ross, D. C., 474 Ross, E. D., 362 Ross, G. W., 252 Ross, J., 173 Ross, R. J., 278 Rossi, D. J., 127 Rossion, B., 171 Rosvold, H. E., 378 Roth, B. L., 69, 488 Roth, E. C., 427 Roth, H. P., 461 Rothbart, M. K., 177 Rothman, A., 217 Rothwell, J. C., 361 Routtenberg, A., 311,413,414 Rovainen, C. M., 131 Rowe, J. B., 395 Rowland, D. L., 332, 334 Rowland, N., 303 Roy, A. , 376 Royet, J. P., 362 Rozin, P., 302, 306, 307, 388, 395

Rubens, A. B., 169 Rubenstein, J. L. R., 109

Rubia, K., 222 Rubin, B. D., 215 Rubinow, D. R., 335, 465 Rubinstein, M., 315 Ruch, K., 132 Ruddock, K. H., 154 Rudolph, U., 382 Rudy, J. W., 401 Ruhf, A. , 302 Rumbaugh, D. M., 433, 434 Rumsey, J. M., 445 Rupprecht, R., 334 Rusak, B. , 267 Rusconi, M. L., 430 Rush, A. J., 467 Russell, A. J., 483 Russell, M. J., 217 Riitiger, L., 152 Rutledge, J. N., 437 Rutstein, J., 298 Ruttenber, A. J., 251 Rutter, M. , 12 Ri.ittiger, L., 171 Ryan, C. N., 253 Ryan, J. D., 397 Rybicki, B. A., 252 Ryder, K. M., 422 Saad, W. A., 302 Saarelainen, T., 469 Saarma, M., 111 Sabel, B. A., 133,137,175 Sabo, K. T., 95 Sack, R. L., 267 Sackeim, H. A., 426 Sadato, N., 134, 362, 426 Sadeghian, K., 414 Saito, H. A., 172 Sakai, K., 276, 395 Sakata, T., 210 Saleem , Q., 480 Salmelin, R., 117, 445 Salpeter, M. M., 132 Saltin, B., 231 Sampson, A., 482 Sams, M., 117 Sander, K., 362 Sanders, M. D., 175 Sanders, R. J., 429, 433 Sanders, S. K., 382 Sandford, L. D., 278 Sandin, M., 137 Sandkiihler, J., 64 Sandstrom, N. J., 337 Sanes , ~ N., 237,238 Sanes, J. R., 114 Sanger, T. D., 120 Santi, R. M. , 382 Sanyal, S., 268 Saper, C. B., 277 Sapolsky, R. M., 336, 369 Saporito, M., 251 Sareen, J., 379 Sarich, V. M., 437 Sarter, M., 220 Sary, G., 168 Sassone-Corsi, P., 265 Satinoff, E., 298 Sato, M. A., 302 Sato, S., 332 Satz, P., 125, 482 Saudou, F., 375

Savage-Rumbaugh, E. S., 434,435 Savic, I., 217

Sawaguchi, T., 395 Sawamoto, N., 204, 249 Sawatari, A., 172 Sayles, N. , 181 Scamell, T ., 277 Scannevin, R. H., 65 Scarpellino, R., 210 Schacher, S., 410 Schacter, Daniel, 403 Schacter, Daniel L., 402, 403 Schaeffer, M. A. , 369 Schall, M., 116 Schallert, T. , 127 Schalling, D., 376 Scharf, M. B., 280 Schiirli, H., 175 Schartz, 466 Scheibel, A. B., 78, 95, 116,128,405

Scheich, H. , 191, 362 Schellenberg, G. D., 403 Schenck, C. H., 281 Schenk, D., 405 Schenker, N., 97 Scherer, S. S., 131 Scheuer, T., 44 Schiermeier, Q., 21 Schiffman, S. S., 187, 209-211

Schirmer, B., 287 Schlaug, G., 120 Schlinger, H., 383 Schmid, A., 378 Schmidt, L. A., 362 Schmidt, P. J., 335, 465 Schmidt, R. C., 445 Schmidt, Robert E. , 254 Schmidtke, J., 376 Schneider, B. A., 188 Schneider, F., 136 Schneider, P., 118 Schnider, A., 397, 403 Schnitzler, H. U., 378 Schoenberg, B. S., 229 Schoenemann, P. T., 437 Schoenlein, R. W., 150 Schi:infeldt-Bausch, R., 482 Schi:ipf, J., 465 Schotland, P., 265 Schou, M., 473 Schoups, A., 181 Schradin, C., 338 Schroyens, W., 446 Schuckit, M. A., 462 Schulkin, J., 302 Schull, J., 388 Schulman, H., 412 Schultz, R., 437 Schultz, W., 453 Schulz, J. B., 127 Schumacher, E. H., 223 Schwab, M. E., 131 Schwartz, D. H., 317 Schwartz, G. J., 308, 317 Schwartz, J. H., 410 Schwartz, M., 345 Schwartz, M. B. , 318 Schwartz, M. F., 239 Schwartz, W. J., 264, 267

Schweitzer, P., 457 Schwyzer, L., 414 Scott, A. I. F., 470 Scott, T. R., 302, 307 Scott, W. K., 251 Scovern, A. W., 470 Scoville, W. B., 395 Searle, J. R., 7, 8 Seckl, J. R., 332 Sedvall, G., 486 See, R. E., 454 Seeger, W., 173 Seeley, R. J., 308 Seeman, P., 485 Segal, A., 223 Sehgal, A., 265 Seidenberg, M. S., 440 Seidler, R. D., 244 Seifer, R. , 123 Seim, A. R., 478 Seitz, K. S., 423 Sejnowski, T. J., 411 Selemon, L. D., 482, 483 Selkoe, D. J., 404, 405 Selye, Hans, 364 Selzer, M. E., 131 Semendeferi, K., 97 Semjen, A., 423 Semrud-Clikeman, M., 445 Sensenig, L. D., 312 Sergeant, J. A., 222 Serizawa, S., 215 Serrano, P., 413 Serretti, A., 68 Serruya, M. D., 236 Sevcik, R. A., 434 Shadlen, M. N., 239 Shadmehr, R., 254 Shah, A., 229 Shakelford, T. K., 341 Shalev, A. Y., 370 Shank, C. V., 150 Shapira, B., 4 70 Shapiro, C. M., 284 Shapiro, K. A., 444 Shapley, 163 Shapley, R., 162 Sharma, J., 145 Sharp, T., 470 Shatz, C. J., 115,120, 177 Shaw, P. J., 284 Shear, K., 465 Shearman, L. P., 265 Sheasby, A. M., 201 Sheehan, T. P., 338 Shekhar, A., 382 Shelton, S. E., 378 Shergill, S. S., 477 Sherin, J. E., 277 Sherk, H., 180 Sherman, G. F., 445 Sherrington, Charles Scott, 30,54-58,60,235,411

Sherrington, R., 403 Shibasaki, H., 249 Shiflett, M. W., 116, 117 Shik, M. L., 237 Shima, K., 239 Shimizu, E., 414 Shimojo, S., 154 Shimpi, A., 154 Shimura, H., 249

Indeks nazwisk

585

Shine, R., 294 Shipp. S., 162 Shirasaki, R., 114 Shirley, S. G., 211 Shiromani, P. J., 277 Shoham, S., 236 Shore, A. B., 213 Shors, T. J., 412 Shoulson, 1., 254 Shouval, H. Z., 178 Shryne, J. E., 330 Shryne, J. H., 330 Shulman, G. L., 219 Shutts, D., 98 Siebner, H. R., 430 Siegel, A., 374 Siegel, J. M., 281, 285, 287 Siegelbaum, S. A., 413 Sigmundson, H. K., 344, 345 Sigvardsson, S., 460 Sik, A., 127 Silber, M. H., 282 Silberg, J., 465 Silbersweig, D. A., 477 Silva, A. J., 412 Silver, J., 131 Silver, L. M., 372 Simeral, J. D., 400 Simmons, A. M., 187 Simon, E., 301 Simpson, J. A., 340 Simpson, J. B., 302 Singer, W., 102, 180, 275 Singh, S., 279 Singleton, J., 439 Sinton, C. M., 317 Sipila, P., 481 Sirigu, A., 200 Sirigu, P. A., 136 Sisson, R. W., 461 Sjostrom, M., 231 Skaredoff, L., 372 Skene, J. H. P., 131 Sklar, P., 480 Skottun, B. C., 445 Skudlarski, P., 171 Slabbekoorn, D., 336 Slachevsky, A., 234 Slater, P. J. B., 4 Slavin, M. D., 137 Slob, A. K., 334, 349 Slooff. C. J., 477 Slotkin, T. A., 123 Smania, N., 135, 221 Smart, T. G., 65 Smeets, W. J. A. J., 91 Smeraldi, E., 360 Smielewski, P., 125 Smith, C. A. D., 252 Smith, D. C., 394 Smith, F. J., 315, 318 Smith, G. P., 308, 316 Smith, L. T., 408 Smith, M., 240 Smith, M. A., 254 Smith, M. J., 422 Smith, P., 129 Smith, R. L. , 312 Smith, S., 470 Smith, T. L., 462 Smulders, T. V., 117 Snapper, S., 215

586

Indeks nazwisk

Snowling, M. J., 446 Snyder, L. H., 239 Snyder, S. G., 278 Snyder, S. H., 456 So,G.,111 Soares, C. deN., 465 Sober, E., 18 Sohlberg, M. M., 223 Solanto, M. V., 222 Solms, M., 274, 288 Solomon, J. A., 148 Solomon, S. G., 152 Somero, G. N., 297 Somjen, G. G., 35 Sommerville, R. B., 357 Song, H., 117 Sonsalla, P. , 252 Sortwelł, C. E., 253 Sotonyi, P., 316 Southwick, S. M., 377 Sowelł, E. R., 111, 484 Spekreijse, H., 174 Spence, C., 100, 220 Spencer, D. D., 422 Sperłing, A. J., 116, 117 Sperry, R. W., 113, 114, 422-425 Spiegel, T. A., 308 Spiegelman, B. M., 296 Spindler, K. A., 482 Spinelli, D., 446 Spoonster, E. , 370 Spotts, J. L., 278 Sprengelmeyer, R., 87 Spruston, N., 32 Spurzheim, J. G., 77 Squire, L. R. , 398, 400, 402, 403 Staggs, D., 175 Stam, R., 365 Stanford, L. R., 39, 370 Stanley, B. G., 317 Stanton, P. K., 411 Starbuc k. E. M., 302 Stark. R. E., 428 Stark-Adamec, C., 372 Starkstein, S. E., 465 Starr, C., 84, 200, 229, 230, 324, 326 Stefanatos, G. A., 222 Stefanis, N. , 482 Steffan, J. S., 255 Stein, D. G., 125, 137 Stein, G. D. , 137 Stein, J., 445 Stein, M. A., 221 Stein, M. B., 370, 379 Stein, R. , 455 Steiner, T., 127 Stella, N., 457 Stelłflug, J., 346 Stephens, T. W ., 316 Stepper, S., 361 Stern, G., 253 Stern, W. E. , 312 Stevens, C. F., 117, 121 Stevens, J. K., 33 Stevens, T. , 439 Stevenson, R. J., 420 Steward, 0. , 399 Stewart, J. W., 468 Stewart, M. A., 374 St George, M., 438

St George-Hyslop, P. H., 403 Stickgold, R., 287-289, 397 Stip, E., 488 Stocchi, F., 249 Stockmeier, C. A., 470 Stoerig, P., 175 Stone, S., 318 Stone, V. E., 426 Stoolmiller, M., 12 Storey, J. M., 295 Storey, K. B., 295 Stormshak, F., 346 Stout, A. K., 127 Stowe, R. P., 369 Stowers, L., 217 Strack, F., 361 Strakowski, S. M., 472 Strange, B. A., 380 Streissguth, A. P., 123 Strichartz, G., 44 Strick, P. L., 239, 246 Stricker, E. M., 298, 302, 309,311,312 Strickland, T. L. , 455 Strittmatter, W. J., 403 Strupp, B. J., 128 Stryker, M. P., 178, 180 Strzelczuk, M., 381 Stuart, G. J., 32 Studer, L., 253 Stunkard, A. J., 317 Stuss, D. T., 99 Su, W., 37 Sugita, Y., 172 Suhara, T., 486 Sullivan, E. V., 482, 483 Sulłivan, R. M., 364 Sumner, B. E. H., 335 Sunaert, S., 172, 173 Sunderland, T., 200 Sundin, V., 378 Super, H., 174 Sur, M., 96, 145, 157, 181 Susser, E., 481 Sutherland, G. R., 127 Sutherland, R. J., 128 Sutton, L. C., 202 Sutton, R. L., 129 Suvisaari, J. M., 478 Suzdak, P. D., 383 Sved, A. F., 302 Swaab, D. F. , 349 Swayze, V. W., 483 Swerdloff, A. F., 311 Switz, G. M., 217 Swoboda, E., 470 Synder, Solomon, 201 Szabo, G., 383 Szuba, M. P., 471 Szymusiak, R., 275-277 Tabakoff. B., 383 , 459 Tabar, V., 253 Tabibnia, G., 350 Tabrizi, S. J., 254 Taddese, A., 205 Tafii, M. , 280 Tager-Flusberg, H., 438 Taggart, R., 84, 200, 229, 230, 324, 326 Takahashi, J. S., 264 Takahashi, Y. K., 215

Takao, M. , 268 Takenouchi, K., 308 Takeuchi, A., 64 Tamura, R. , 378 Tanaka, J., 303 Tanaka, J. N., 169 Tanaka, K., 172 Tanaka, M., 200 Tanaka, Y., 192 Tan da, G., 456 Tang, Y. P., 414 Tangel, D. J., 280 Tanifuji, M., 167, 215 Tanji, J., 239 Tanner, C. M., 249, 250, 252 Tanskanen, A. J., 478 Tany, Y. P., 414 Tarr, M. J., 170, 171 Tarsy, D., 120 Tartaglia, L. A., 319 Tasker, R. R., 204 Tassinari, G., 212, 420 Taub, E., 78, 118, 129 Taub, H. B., 134 Taube, J. S., 399 Taylor, A. N., 330 Taylor, C. S. R., 97, 238 Taylor, J. P., 240, 404 Tebartz van Elst, L. T., 375 Teicher, M. H., 473 Teitelbaum, P., 249, 298, 311-313 Terman, J. S., 474 Terman, M., 474 Terrace, H. S., 433 Tessier-Lavigne, M., 114 Tessner, K. D., 111 Tetrud, J. W., 251 Thangaraj, V., 237, 238 Thanickal, T. C., 281 Thase, M. E., 467, 469 Theilmann, J., 255 Thesleff, S., 132 Thibos, L. N., 181 Thiel, A., 430 Thiele, A., 172 Thier, P. , 245 Thilo, K. V., 361 Thisted, R. A., 279 Thomas, K. L., 412 Thomas, K. M. , 381 Thomas, P. K., 131 Thompson, C. L., 223 Thompson, J. K., 391, 392 Thompson , K., 217 Thompson, P., 12 Thompson, P. J., 375, 469 Thompson, P. M., 77, 111, 478,484 Thompson, R. F., 378, 390-392 Thompson, W. L., 164 Thorell, L. G., 167 Thornton, L. M., 346 Thorpe, L. A., 188 Thunberg, M., 219 Tian, B., 191 Ticku, M. K. , 383 Tierney, M. C., 403 Tinbergen, Niko, 1, 3, 24 Tingate, T. R., 369 Tippin, J., 99

Tobet, S. A., 350 Tobler, I., 285 Tocilj, A., 295 Toffano, G., 137 Toga, A. W., 111,484 Toh, K. L. , 265 Tohda, M., 382 Tominaga, M., 205 Tonagawa, S., 205 Toni, I., 395 Toni, N., 412, 413 Tononi, G., 284 Tootell, R. B., 171 Torchia, M., 370 Tordoff, M. G., 308 Torres-Aleman, I., 116 Torrey, E. F., 478, 481, 482 Toth, M. F. , 282 Townsend, J. , 244 Tranel, D., 99, 358, 379, 380, 398,426 Travers, S. P., 212 Trefilov, A., 376 Trehub, S. E., 188 Treisman, A., 102 Treit, D., 382 Trejo, J. L. , 116 Trevarthen, C., 428 Tribuzio, R. A., 301 Trimble, M. R., 375, 469 Trinath, T., 170 Trivedi, M. H., 467 Trivers, R. L. , 18 Trojanowski. J. Q., 127 Troughton, E., 374, 460 Trout, J. D., 439 True, W. R., 460 Tsai, G., 486 Tsai, G. E.. 459 Tschiip, 316 Tsien, J. Z., 414 Tsien, R. W., 66 Ts'o, D. Y., 163 Tsujita, T., 479 Tsunoda, K., 167 Tu, G. C., 460 Tucker, D. M., 239 Tucker, K. L., 111 Tulipan,466 Turetsky, B. I., 482 Turner, R. S., 237 Turtle, M., 109 Tyler, L. K., 444 Uchida, N., 215 Uchino, B. N., 366 Udry, J. R., 334 Ullman, M. T., 440, 444 Umberger, G., 127 Underwood, M. D., 376 Ungerleider, L. G., 170 Unis, A. S., 123 Unwin, H., 129 Uppenkamp, S., 192 Urbanek, M., 68 Uwano, T. , 378 Vacca, L., 249 Vaccarino, F. J. , 381 Vacek, P. M., 123 Vaillant, G. E., 460 Vaishnavi, S., 220

Vakil, E., 246 Valentine, R. J. , 457 Valentino, D., 298 Valvo, A., 178 Valzelli, Luigi, 313, 375, 480 Vanables, P. H., 374 vanBrackle, J., 221 van Dellen, A., 254 Vandenberghe, R., 423 van den Pol, A. N., 311 Van der Does, A. J. W., 377 van der Kooy, D., 457 Vandertie, David, 343 Vanderweele, D. A., 309 van der Werff ten Bosch, J. J., 334 Vanduffel, W. , 172 Van Essen, D. C., 163, 168 Van Eys, P. L. , 423 Van Goozen, S. H. M., 336 Van Hecke, P., 172, 173 van Honk, J., 374 vanHuijzen, C., 89-91, 297, 373,425 Van Lancker, D., 423 van Lieshout,D. P., 157 van Praag, H., 116, 117 van Rijn, P. M., 193 Van Zoeren, J. G., 298 van Zutphen , B., 23 Varela, F., 100 Vargha-Khadem, F. , 438 Vaswani, M., 480 Vataja, R., 465 Veccra, S. P., 177 Velakoulis, D. , 482 Vellutti, R. A. , 275 Venier, I. L., 310 Verdoux, H. , 481 Verhage, M., 111 Verhagen, J. V., 307 Verreault, M., 337 Verrey, F. , 302 Victor, M. , 402 Viken, R. J. , 462 Villagra, F. , 240 Villarreal, D. M., 414 Vingiano, W., 426 Virkkunen, M., 376, 460 Visser, E. K., 268 Vitek, J. L. , 249, 250 Vitu, F. , 446 v. Leeuwen, T., 222 Vogels, R., 168, 181 Voke, J., 155 Volavka, J., 462 Volk, C. L. E., 482 Volkow, N., 454 Volkow, N. D., 223, 468, 469 Vollmecke, T. A., 306 von Bekesy, G., 191 von Cramon, D., 174 von Gall, C., 265 von Melchner, L., 145 Voogd,f, 89- 91,297,373 , 425 Vouimba, R. M., 378 Vouloumanos, A., 424 Voytko, M. L., 335 Vrba, E. S., 122

Vreeburg, J. T. M. , 332 Vuilleumier, P., 379 Waanders, R., 470 Waelti, P., 453 Wagner, U. , 287 Wahlsten, D., 13 Waisbren, S. R., 13 Waldie, K. E., 422 Waldvogel, J. A., 149 Walker, C., 337 Walker, D., 378 Walker, J. A ., 399 Walker-Batson, D., 129 Wall, J. M., 280 Wall, P. D., 202 Wallesch, C. W., 441, 442 Wallman, J., 149 Walsh, D. M., 404 Walsh, V., 75, 174 Wang, A.,192 Wang, G. J., 454 Wang, G. K., 44 Wang, H., 114 Wang, P . P., 438 Wang, Q .,150 Wang, S. S. H., 121, 122 Wang, T.,13 Wang, W., 440 Wang, W. S. Y., 437 Wapner, W., 441 Warach, S., 112, 237, 238 Warburton, E. A., 129 Ward, I. L., 330, 348 Ward, O. B., 330, 348 Ward, R., 102 Warren, R. M., 191 Warrington, E. K., 175, 397 Wassef, M. , 109 Wasserman, E. M., 134 Wasserstein, J., 221, 222 Waszyngton, Jerzy, 164 Watanabe, H., 382 Waterhouse, J. M. , 263 Watkins, K. E., 438 Watkins, L. R., 368, 369 Watkins, S. S. , 456 Watson, F. L., 263 Watts, C., 253 Waxman, S. G. , 46 Waye, H., 294 Weaver, D. R., 266 Webb, W. B., 284 Weber-Fax, C. M., 440 Webster, F. A., 187 Webster, J. P., 99, 378 Weddle, M. G., 382 Wehr, T. A., 473 Wei, F., 202 Wei, M. L., 411 Weidensaul, S. , 296 Weiller, C., 128, 247 Weinberger, D. R., 481-484, 486 Weindl, A., 301 Weiner, R. D., 470 Weingarten, P., 252 Weisend, M. P., 129 Weiskrantz, L., 175, 397 Weiss, C. S., 394 Weiss, J. M., 364 Weiss, Paul, 113

Weiss, R. E., 221 Weisse, C. S., 369 Weissman, M. M., 473 Weitzman, E. D., 279 Well, A. D. , 446 Weller, A. , 217 Weller, L., 217 Weller, M., 127 Wellman, P. J., 316 Wender, P. H., 221, 464 Wenk, G. L., 405, 414 Wenkstern, D. , 453 Werblin, F. S., 149 Werker, J. F., 424 Wernicke, Carl, 443 Werth, E., 265, 275 Wessberg, J. , 236 Wessinger, C. M., 175, 192 Westbrook, G. L., 65, 69 Westbrook, P. R. , 280 Westerberg. H., 395 Westerman, J. A., 428 Whalen, P. J., 379, 380 Whidbee, D., 287 Whishaw, I. Q., 128 White, A. J. R., 152 White, D. P., 280 White, L. E., 177 White, R. F., 127 Whitlow, S., 397 Whitman, B. W., 233 Whitney, K. D. , 430 Wichmann, T. , 249, 250 Wiedemann, G., 426 Wiedemann, K. , 381 Wiegant, V. M., 365 Wienbruch, C., 77, 78, 118 Wiens, S., 357 Wiersma, D., 477 Wiesel, T. N., 164-166, 178, 180 Wieselgren, I. M., 481 Wigstriim, H., 413 Wikler, K. C., 330 Wild, H. M., 171 Wildman, H. E.. 309 Wilkin, G. P., 253 Willard, L. B., 405 Willerman, L., 348, 437 Williams, B. A., 298 Williams, C. L. , 275, 329, 337, 394 Williams, D. R., 151, 152 Williams, G. W., 350 Williams, J. T., 454 Williams, M. T., 348 Williams, R. S. B., 473 Williams, R. W., 30, 242 Williams, S. C. R., 477 Williams, S. M., 155 Williams, T., 23 Willie, J. T., 317 Willingham, D. B., 254 Willins, D. L., 488 Willis, G. L., 266 Willliamson, G. M., 370 Willott, J. F .. 378 Willson, T. M., 468 Wilson, B. A. , 388 Wilson, C. L., 361 Wilson, D. S., 18 Wilson, F. A. W., 169

Indeks nazwisk

587

Wilson, J. D., 330 Wilson, K. D., 169 Wilson, R. L, 457, 458 Winer, G. A., 143 Winfree, A. T., 268 Winn, R. J., 348 Winocur, G., 169 Winokur, A., 471 Winston, J. S., 380 Wirz-Justice, A., 265, 275, 474 Wise, R. A., 452, 454 Wise, R. P., 149 Witelson, S. F., 78, 331 , 428 Witztum, E., 333 Woermann, F. G., 375 Wojciulik, E., 174 Wolf, L. E., 221 Wolf, N. J., 92 Wolf. S. , 358 Wolff, P. H., 445 Wolkin, A., 482 Wolpaw, J. R., 360 Wolpert, D. M., 199 Wong, K., 485 Wong, M. L., 464 Wong, R. O. L. , 120 Wong-Riley, M. T. T., 38 Woodbury, M. A. , 212 Woodruff-Pak, D. S. , 391 Woods, S. C., 308

588

Indeks nazwisk

Wo odward, L. J. , 123, 373 Woodworth, G., 374, 460 Woodworth, R. S ., 47 Woolf, N. J., 275 Woolsey, T. A., 373 Worsley, K . J., 173 Wright, C. E. , 405 Wright, I. C., 482 Wu, J., 470 Wulfeck, B., 442 Wurtman, J. J., 63 Wiist, S., 175 Wynne-Edwards, K. E. , 338 Xing, G., 411 Yabuta, N. H ., 172 Yada, M. M., 302 Yamadori, A., 192 Yamarnoto, S., 39 Yamamoto, T ., 212 Yamamoto, Y. , 381 Yamane, Y. , 167 Yanagisawa, K., 212 Yanagisawa, M., 317 Yang, L. Y., 332 Yang, Z ., 155, 265 Yassouridis, A. , 381 Yates, W. R., 374 Ye, H., 337 Yehuda, R. , 370

Yeomans, J. S., 377, 381 Yogo, Y. , 342 Yolken, R. H., 481 Yonekura, Y., 362, 426 York, D., 254 Yoshida, M ., 192 Yost, W. A. , 191 Young, A. B., 254 Young, A. W., 361, 362 Young, E., 465 Young, G. B., 275 Young, M . A ., 474 Young, R. C., 308 Young, Thomas, 150 Young, W. C. , 331 Young, W. G., 308 Youngstedt, S. D ., 267 Yu, T. W., 114 Yuan, J., 455 Yurgelun-Todd, D., 457 Yuste, R., 111 Zablow, L., 413 Zadina, J. E., 348 Zaffuto, S. , 413 Zahn, T. P ., 223 Zaidel, E., 446 Zakharenko, S. S., 413 Zandi, P. P. , 336 Zangara, A., 382 Zeevalk, G. D., 252

Zeevi, Y. Y., 64, 149 Zegarra-Moran, 0. , 446 Zehr, J. L., 337 Zeki, S., 154, 162, 171, 175 Zellner, D., 307 Zeman, A. , 6 Zemel, R., 208 Zhang, X. , 215 Zhang, Y. , 315 Zheng, B. , 265 Zhou, F., 285 Zhou, J. N. , 349 Zhou, Q. Y. , 252 Zhu, Y., 265 Zigmond, M . J. , 311 Zihl, J., 173, 174 Zimmerman, J. C., 279 Zipfel, G. J., 127 Zoccolotti, P., 446 Zola, S. M. , 398 Zonderman, A. B., 335 Zorrilla, L. T. E. , 379 Zou, Z. , 215 Zuccato, 255 Zucker , L, 267 Zucker , K. J., 345 Zuckerman, A., 37 Zurif, E. B., 441, 442 Zuschratter, W., 191

Indeks rzeczowy

(Numer oznaczony kursywą odnosi wykresu, ilustracji lub tabeli.)

się

do

!:!.9 -tetrahydrokannabinol (!:J.9-THC)

substancja zawarta w liściach marihuany 457 Z-AG (sn-2 arachidonyloglicerol) substancja wytwarzana w dużych ilościach przez mózg, wiążąca się receptorami kannabinoidowyrni 457 5-HIAA zob. Kwas 5-hydroksyindolooctowy 6-hydroksydopamina (6-0HDA) substancja cherniczna pochłaniana przez neurony wydzielające doparninę lub noradrenalinę; następnie jest utleniana do toksyn, które zabijają te neurony 132, 133,252,253,310, 311 A/342 zob. Białko beta-arnyloidu 42 Ablacja usunięcie części mózgu 130 Acetyłocholina związek chemiczny podobny do aminokwasu, różni się od niego tym, że grupa NH2 została zastąpiona grupą N (CH3 h; neuroprzekaźnik 62-64, 132 - a choroba Alzheimera 405 - inaktywacja i wychwyt zwrotny 66 - a mięśnie 228-230 -a pobudzenie 275 -receptory 65, 65, 69 -a sen 277, 279, 281 -a układ przywspółczulny 85 Acetylocholinesteraza enzym, który rozkłada acety locholinę na resztę kwasu octowego i cholinę 66, 67 ACTH (hormon adrenokortykotropowy) hormon, który u człowieka pobudza korę nadnerczy do wydzielania kortyzolu, a u szczura do wydzielania kortykosteronu 325, 327, 366 Adaptacja zmniejszona reaktywność na bodziec wskutek niedawnej stymulacji 211, 214, 217 Adaptacja krzyżowa zredukowanie reakcji na bodziec po niedawnym kontakcie z innym bodźcem 211 Adenozyna produkt rozkładu ATP, który powstaje w trakcie aktywności metabolicznej; neuroprzekaźnik, który hamuje neurony przodomózgowia podstawnego o działaniu pobudzającym 62, 275, 276 ADH zob. Wazopresyna ADHD zob. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi Adrenalina hormon, pełni również rolę neuroprzekaźnika 60, 62, 63, 67, 325, 394 Afazja ciężki e upośledzenie zdolności językowych 441-444, 444

Afazja amnestyczna zob. Anomia Afazja Broki (afazja ruchowa lub niepłynnaj schorzenie polegające na znaczącym pogorszeniu płynności mowy oraz błędnym posługiwaniu się i rozumieniu przyimków, końcówek oraz innych środków gramatycznych 441, 442, 444 Afazja Wernickego (afazja czuciowa łub płynna) schorzenie polegające na słabym rozumieniu mowy i trudności w przypominaniu sobie nazw przedmiotów 443, 444, 444 Ageneza spoidła wielkiego 429 Agnozja wzrokowa niezdolność do rozpoznawania przedmiotów przy prawidłowym widzeniu 169 Agonista lek, który imituje lub potęguje efekty działania neuroprzekaźnika 67 Akson pojedyncze cienkie włókno o stałej średnicy, wychodzące z neuronu (zob. też Potencjał czynnościowy) 32, 33 -a astrocyty 35, 36 -a mięśnie 228, 229 -odnajdowanie drogi 112-115 -odrastanie 130, 131, 131 -pączkowanie kolaterali 131, 132, 133 - przewodzenie impulsu 39 -rozwój 109 Akson aferentny neuron doprowadzający informacje do struktury 33, 34, 34, 111 Akson eferentny neuron wyprowadzający informacje ze struktury 33, 34, 34 Akson zmielinizowany akson pokryty osłonką mielinową 46, 47, 46, 83, 109 Aldehyd octowy toksyczna substancja powstająca w wyniku metabolizowania alkoholu 460 Aldosteron hormon nadnerczy, który sprawia, że n erki zatrzymują sód podczas wytwarzania moczu 302,325

Alfa-fetoproteina białko, które wiąże się z estrogenem w naczyniach krwionośnych wielu rozwijających się ssaków 330 Alkohol 459-462 -a działanie na płód 123, 348 -a lęk 382, 383 - a móżdżek 243 -a odruchy niemowlęce 233 -a sen 280 Alkoholizm (uzależnienie od alkoholu) niemożność odstawienia alkoholu lub zmniejszenia wypijanych ilości pomimo silnego postanowienia 68, 69,402,459-462,461 Alkoholizm typu I łagodniejsza postać uzależnienia alkoholowego o stopniowym początku i słabym

podłożu

częstość

genetycznym; taka sarna u kobiet i u mężczyzn

459, 460 Alkoholizm typu II groźniejsza forma alkoholizmu, o silnym podłożu genetycznymi oraz nagłym i wczesnym początku; znacznie częstszy u mężczyzn 459, 460 Alkoholowy zespół płodowy schorzenie spowodowane działaniem alkoholu na płód, charakteryzuje się obniżoną czujnością, nadpobudliwością, opóźnieniem umysłowym o różnym nasileniu ,

zaburzeniami ruchowymi, wadami serca i deformacją rysów twarzy 123 Altruizm wzajemny pornaganie osobnikom, które później także będą skłonne do pomocy 18 Ambliopia (leniwe oko) pogorszenie widzenia wynikające z nieużywania jednego oka, zwykle współwystępuje z zezem 179, 180 Amfetamina środek psychastymulujący zwiększający wydzielanie dopaminy 68,454 -a ADHD 222, 223 - a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 129, 133 -a schizofrenia 478, 485, 487 Aminokwasy kwasy zawieraj ące grupę aminową 37, 62 Amnezja utrata pamięci 395, 402-405 -a choroba Alzheimera 403-405, 404, 405

-a hipokarnp 395-398, 396, 397, 398 -a zespół Korsakowa 38, 402, 403 Amnezja następcza utrata pamięci zdarzeń , które nastąpiły po uszkodzeniu mózgu 395 Amnezja wsteczna utrata pamięci zdarzeń, które nastąpiły przed uszkodzeniem mózgu 395 Amplituda intensywność dźwięku lub innego bodźca 188 AMPT (a-metylo-p-tyrozyna) 68, 486 Amputowane kończyny zob. Kończyna fantomowa Anandamid naturalnie występująca w mózgu substancja, przyłączająca się do tych samych receptorów, co kannabinoidy 457 Androgeny grupa hormonów steroidowych, które u większości gatunków częściej występują u sarnców niż u samic (zob. też Hormony płciowe) 325, 326, 331 Angiotensyna II hormon, który wywołuje obkurczenie naczyń krwionośnych, bierze udział w mechanizmie pragnienia hipowolemicznego 302, 303

Indeks rzeczowy

589

Anielski pył zob. Fencyklidyna Anomia (afazja amnestyczna) trudność w przypominaniu sobie nazw przedmiotów 443 Anoreksja zob. Jadłowstręt psychiczny Anosmia utrata zmysłu węchu 215 Anosmia częściowa niezdolność do wyczucia pojedynczej substancji chemicznej 215 Antagonista substancja, która hamuje działanie neuroprzekaźnika 67, 68 Anticol zob. Disulfiram Antygen białko na powierzchni mikroorganizmu, w reakcji na jego obecność układ odpornościowy

wytwarza przeciwciała 367 Antykoncepcja 333, 334 Aparat stereotaktyczny urządzenie służące do precyzyjnego wprowadzania elektrod do mózgu 130 Apomorfina pochodna morfiny pobudzająca receptory dopaminergiczne 133 Apoptoza mechanizm komórkowy, który, jeśli nie zostanie zablokowany, prowadzi do programowanej śmierci komórki 110, 111 , 123, 127, 252, 255, 331, 335 Argument ubóstwa bodźców twierdzenie, że wiele ze struktur gramatycznych, które opanowują dzieci, jest im słabo znane z przykładów użycia, co świadczy o tym, że nie mogły się ich nauczyć 439 Asocjacyjność tendencja do kojarzenia słabych impulsów wejściowych z silniejszymi w celu późniejszego wzmocnienia tych pierwszych 411 Asparaginian neuroprzekaźnik 62 Astrocyt (astroglej) komórka glejowa w kształcie gwiazdy o dość dużych rozmiarach 35, 36 Astygmatyzm pogorszenie ostrości widzenia bodźców o określonym nachyleniu spowodowana asferyczną budową jednej z soczewek gałki ocznej 181 Asymetria funkcjonalna (lateralizacja) podział pracy pomiędzy dwoma półkulami mózgu 42Q-432 -a asymetria strukturalna 428, 429 - a depresja 465 -a emocje 362, 426, 427 -a funkcje półkul426 , 427, 427 -nieporozumienia 430, 431 -a ręczność 429, 430 -a rozwój mózgu 428, 429 - a schizofrenia 482 - a układy sensoryczne 42D-422, 425, 426, 426 - a uszkodzenie spoidła wielkiego 422-426, 423 składnik pierwiastka, którego można podzielić na mniejsze

Atom

składniki

nie

494, 496 Atomy węgla 496-498, 497, 498 ATP zob. Trifosforan adenozyny Atypowe antydepresanty zróżnicowana grupa leków o działaniu przeciwdepresyjnym i niewielkich działaniach ubocznych 467 Atypowe neumleptyki leki, które hamują aktywność dopaminergiczną biegnącach do kory

w szlakach

przedczołowej ,

590

szczególnie

Indeks rzeczowy

receptorów D4 , a także o niewielkim działaniu na receptory typu D2 i hamującym wpływie na receptory 5-HT 2 488, 488 Autonomiczny układ nerwowy sieć nerwowa regulująca funkcjonowanie narządów wewnętrznych 80, 83-85 -a emocje 358-361, 359, 360, 361 -a stres 364-366, 365 Autoradiografia 132 Autoreceptor receptor presynaptyczny, który jest pobudzany przez komórkę presynaptyczną, działa na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, hamując dalsze wydzielanie neuroprzekaźnika 468, 469 Badania naukowe (zob. też Metody badawcze) - na ludziach 501 -na zwierzętach 20-24, 499-501 Badanie przedobjawowe test przewidujący moment wystąpienia choroby, robiony przed wystąpieniem jakichkolwiek objawów 254 Bariera krew-mózg mechanizm blokujący dostęp do mózgu wielu substancjom chemicznym 36- 38, 37 -a choroba Parkinsona 252, 253 -a obrzęk 127 -a pragnienie 301 - a synteza neuroprzekaźników 62 -a układ odpornościowy 367, 368 Barbiturany grupa leków używanych sporadycznie jako leki uspokajające 382, 383 Haroreceptor receptor wykrywający ciśnienie krwi, występujący w największych naczyniach krwionośnych 302, 303 Barwnik wzrokowy substancja chemiczna, która pod wpływem światła wydziela energię 149, 150 BDNF zob. Czynnik wzrostowy pochodzenia mózgowego Benzodiazepiny grupa popularnych leków przeciwlękowych 382, 382, 383 Bezdech senny trudności w oddychaniu w czasie snu 280, 281 Bezsenność brak snu powodujący następnego dnia poczucie niewyspania 279, 280 -trudności z utrzymaniem snu 279, 280 -trudności

z zasypianiem 279, 280 -zbyt wczesne budzenie się 279, 280 Białka 9, 32, 62, 255 , 296, 297, 403, 404 Białka amyloidowe 403, 404, 404 Białko beta-amyloidu 42 (A.6d białko składające się z 42 aminokwasów, gromadzi się w mózgu i zaburza działanie neuronów i komórek glejowych, co prowadzi do choroby Alzheimera 404 Białko G białko związane z GTP (trifosforanem guanozyny, cząsteczką wysokoenergetyczną) 65 Białko hamujące wiązanie diazepamu (DBI) białko mózgowe blokujące wpływ na zachowanie diazepamu i innych benzodiazepin 382 Białko prekursorowe amyloidu 404 Białko tau element cytoszkieletu neuronów 404, 404 Biopsychologia zob. Psychologia biologiczna

Blindsight zob. Ślepowidzenie Bliźnięta clizygatyczne (DZ, dwujajoweJ 11, 12 Bliźnięta monozygatyczne (MZ, jednojajowe) 11, 12 Blokery wapnia 137 Błona bębenkowa 189 Błona komórkowa (cytoplazmatyczna) część komórki oddzielająca jej wnętrze od środowiska pozakomórkowego 31, 32, 39 Błona podstawna część podstawna schodów środkowych, wewnątrz ślimaka 190, 191 Błona pokrywowa błona pokrywająca schody środkowe, wewnątrz ślimaka 190 Boczna okolica podwzgórza obszar podwzgórza biorący udział w regulacji odżywiania i picia 310-312, 311, 312 Boczna okolica przedwzrokowa część podwzgórza zawierająca neurony stymulujące i hamujące picie, a także przechodzące tędy aksony ważne dla pragnienia osmotycznego 301, 302 Boczny w kierunku bocznym, przeciwnie do osi symetrii 82 Bodziec bezwarunkowy (UCS) bodziec, który wyzwala automatyczną reakcję bezwarunkową 388 Bodziec warunkowy (CS) bodziec, który wywołuje reakcję dopiero po tym, jak zostanie skojarzony z bodźcem bezwarunkowym 388 Ból201-205,202,203,204

- a emocje 204 -a kończyny fantomowe 135, 136 - sensytyzacja 204, 205 - uśmierzanie 205 Brodawka smakowa struktura na powierzchni języka zawierająca kubki smakowe 209 Brodawki grzybowate 213 Bruzda wklęsła część pofałdowania na powierzchni mózgowia, oddziela jeden zakręt od drugiego 83 Bruzda środkowa duża bruzda na powierzchni kory mózgowej u naczelnych, oddziela płat czołowy od ciemieniowego 96 Brzuszno-przyśrodkowa część podwzgórza (VMH) część podwzgórza, której uszkodzenie prowadzi do przyspieszonego opróżniania żołądka i zwiększonego wydzielania insuliny 311,312,313,332 Brzuszny w stronę brzucha, przeciwnie do strony grzbietowej 2, 2, BO, 81, 81 Bulimia zob. Żarłoczność psychiczna Butyrofenony grupa leków przeciwpsychotycznych, obejmująca haloperydol 485 CCK zob. Chalecystokinina Centralny generator rytmów układ neuronowy zlokalizowany w rdzeniu kręgowym lub innych miejscach, generujący rytmiczne wzorce sygnałów ruchowych 234, 237 Centralny system wykonawczy mechanizm kierujący uwagę na bod źce i wybierający, który z nich będzie przechowywany w pamięci roboczej 394 Cewa nerwowa 108, 109

ChAD zob. Choroba afektywna dwubiegunowa Chemia 493-498 - pierwiastki i związki chemiczne 494, 494, 495, 496 496-498, 497, 498

-węgiel

Chlordiazepoksyd (Elenium) 382 Chloropromazyna (Fenactil) pierwszy z leków zwalczających pozytywne objawy schizofrenii 485 Cholecystokinina (CCK) hormon wydzielany przez dwunastnicę w reakcji na jej rozciągnięcie przez pokarm 308, 317, 319, 381 Cholesterol 209, 324 Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, psychoza maniakalno-depresyjna, cyklofrenia) schorzenie objawiające się naprzemiennymi epizodami manii i depresji 471-473,

Chromosom Y chromosom występujący u samców ssaków w jednej kopii i nie występujący u sarnic 10, 11 Ciałko Meissnera 198, 199 Ciałko Paciniego typ receptora, który wykrywa nagły nacisk lub wibracje o wysokiej częstotliwości na skórze 198,199,200 Ciałko Ruffiniego 198, 199 Ciałko żółte 333 Ciało kolankowate boczne jądro

wiele tygodni; zaburzenie nastroju o tylko jednym biegunie nastroju, zwykle depresji (zob. też Depresja)

wzgórza informacje wzrokowe 120, 157, 162 Ciało komórkowe (soma) część komórki zawierająca jądro 32, 482 Ciało migdałowate 88, 99 - a alkoholizm 462 - a ból204 - a choroba afektywna dwubiegunowa 471 - a emocje 361 -a pamięć 394 -a sny 288, 289 -a zachowania agresywne 372, 373 -a zachowania obronne 377-380, 379, 380, 381, 382 Ciąża zob. Rozwój prenatalny Cień akustyczny 194

464-471,464, 466,467,468,470

Ciepło

472

Choroba afektywna jednobiegunowa stan przygnębienia, bezradności

niezdolności do odczuwania radości utrzymujący się bez przerwy przez

i

Choroba Alzheimera choroba charakteryzująca się upośledzeniem pamięci, dezorientacją, depresją,

niepokojem, halucynacjami, urojeniami, bezsennością i utratą apetytu 403-405, 404, 405 - a hormony płciowe 335, 336 - a jądro podstawne (Meynerta) 91 - a kora somatosensoryczna 200 - a przodomózgowie podstawne 275, 404, 405

Choroba autoimmunologiczna 229, 230, 367 Choroba bornaska infekcja wirusowa układu nerwowego, objawiająca się skrajnymi zmianami w pobudzeniu, może prowadzić do śmierci 66, 466 Choroba Heinego-Medina (polio) 240 Choroba Huntingtona choroba dziedziczna charakteryzująca się z początku drgawkami ramion i skurczami twarzy, później uogólnionym drżeniem, skręcaniem całego ciała,

a także objawami psychicznymi, w tym depresją, zaburzeniami pamięci, omamarni oraz urojeniami 91,254,255,254,255, 478 Choroba Parkinsona schorzenie wywołane uszkodzeniem szlaku dopaminergicznego, objawiające się spowolnieniem ruchowym, trudnością w inicjowaniu ruchów, sztywnością mięśni oraz drżeniem - a budowa mózgu 88-90, 249-253, 250,251

-metody leczenia 138, 252, 253 - a zaburzenia zachowania we śnie REM 281 Choroba psychosomatyczna 364, 365 Choroba serca 365, 366 Choroba transatlantycka zob. Jet lag Choroba Urbacha-Wietha 379 Choroba wrzodowa 364, 365 Chromosom nić DNA zawierająca geny 9-11 Chromosom X chromosom występujący u samców ssaków w jednej kopii, a u samic w dwóch 10, 11

odbierające

-a ból 202, 203 - receptory 198 Ciśnienie osmotyczne tendencja wody do przenikania przez błonę półprzepuszczalną z obszaru o niższym stężeniu do obszaru o wyższym stężeniu 300- 302, 301 COMT (0-metylotransferaza katecholowa) enzym przekształcający katecholaminy do form nieaktywnych w synapsie 67 CPAP zob. Maska stałego dodatniego ciśnienia oddechowego CR zob. Reakcja warunkowa Crossing-over wymiana fragmentów między chromosomami podczas replikacji (zob. też Rekombinacja) 10 CS zob. Bodziec warunkowy Cukrzyca 122, 123, 309, 31 0, 318, 404, 405 Cykl menstruacyjny u kobiet, cykliczne zmiany płodności i wydzielania hormon ów, powtarzające się mniej więcej co miesiąc 333, 334, 333, 334, 335 Cyklofrenia zob. Choroba afektywna dwubiegunowa Cytokiny związki chemiczne uwalniane przez układ odpornościowy w celu zwalczania infekcji oraz pobudzenia mózgu do działań skierowanych przeciw chorobie 368 Cząsteczka najmniejszy fragment związku chemicznego, który zachowuje właściwości tego związku 494 Częstotliwość liczba fal dźwiękowych w ciągu sekundy 188 Czopek typ receptora siatkówkowego, który bierze udział w mechanizmie widzenia barwnego 149-155, 215 Czuwanie 274, 275 Czynnik nagradzający zdarzenie, które zwiększa późniejsze

prawdopodobieństwo poprzedzającej

je reakcji 453, 454 Czynnik wzrostowy pochodzenia mózgowego (BDNF) 111, 468

Czynnik wzrostu nerwów (NGF) białko wspomagające przetrwanie i wzrost aksonów w układzie współczulnym oraz niektórych aksonów w mózgowiu 110, 111, 180 Czynniki środowiskowe - a choroba Parkinsona 251, 252 - a rozwój mózgu 115, 116, 116 - a zachowania odziedziczone 12, 13 Czynność spontaniczna neuronu okresowe wytwarzanie potencjałów czynnościowych bez stymulacji synaptycznej 58 Daltonizm zob. Ślepota na barwy Darwinizm neuronalny koncepcja, według której w procesie rozwoju układu n erwowego na początku synapsy tworzą się w sposób przypadkowy, a następnie proces selekcyjny wybiera jedne z nich i odrzuca inne 115 Dawca czasu zob. Zeitgeber DBI zob. Białko hamujące wiązanie diazepamu Deaferentacja przerwanie nerwów czuciowych dochodzących do jakiejś części ciała 129, 134 Dementia praecox zob. Schizofrenia Dendryt wychodząca z neuronu rozgałęziająca się wypustka, im dalej od ciała komórki, tym jej średnica jest mniejsza 32, 33, 109, 115, 116 Depolaryzacja spadek stopnia spolaryzowania błony komórkowej 42,47, 55,56 Depresja (zob. Choroba afektywna jedn obiegunowa) 464-471, 464 - a choroba afektywna dwubiegunowa 471-473, 472 - a elektrowstrząsy 469, 470, 470 - a infekcje wirusowe 465, 466, 466 - a leki przeciwdepresyjne 67, 466-469, 467, 468 - poporodowa 465 - a sen 280, 470, 471, 471 - a serotonina 376, 377, 376, 467 - a sezonowe zaburzenie afektywn e 473,474,474 Deprywacja snu 276, 284, 286, 470, 471 Dermatom obszar skóry unerwiany przez jeden czuciowy nerw rdzeniowy 199, 201

Detektor cech neuron, którego aktywność sygnalizuje obecność określonej cechy 167, 168, 167, 168 Diagnostyka różnicowa rozpoznanie choroby na podstawie odróżnieni a jej od wszystkich innych schorzeń o podobnych objawach 477, 478 Diaschiza obniżona aktywność ocalałych n euronów po uszkodzeniu innych n euronów 129 Dieta (zob. też Regulacja odżywiania) 63, 405, 478 Disulfiram (Anticoł) lek, który pomaga zerwać z nałogiem alkoholowym, uniemożliwia przemianę aldehydu octowego do kwasu octowego 460, 461,466 Długotrwałe osłabienie synaptyczne (LTD) długotrwałe osłabienie reakcji na sygnały z aksonu, które uprzednio były wielokrotnie kojarzone z innymi sygnałami, najczęściej o niskiej częstotliwości 411, 458

Indeks rzeczowy

591

Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne (LTP) trwające minuty, dni lub tygodnie zjawisko zwiększenia wrażliwości synapsy łączącej

dendryt z aksonem (aksonami); występuje po tym, jak jeden lub więcej aksonów zbombarduje dendryt szybką serią bodźców 411-415,412,413,458 DNA zob. Kwas deoksyrybonukleinowy Dobór krewniaczy dobór na rzecz genu, ze względu na to, że działa on na korzyść krewnych osobnika 18 Dobór partnera zob. Zachowania seksualne Dobór sztuczny zmiana częstości występowania pewnych genów w populacji spowodowana doborem do rozrodu wyłącznie osobników preferowanych przez hodowcę 14 Dodatkowa kora ruchowa część płata czołowego, która uaktywnia się przed wykonaniem serii szybkich ruchów 239 Dolna kora ciemieniowa 102 Dolna kora skroniowa część kory, gdzie neurony mają ogromne pola recepcyjne, które są bardzo wrażliwe na złożone kształty 168, 169 Dołek środkowy obszar w centrum siatkówki specjalizujący się w ostrym i szczegółowym widzeniu 148, 149 DOPA (3,4-dihydroksy fenyloamina) 68 Dopamina neuroprzekaźnik 62, 63 -a ADHD 222 -a alkohol 68, 69, 459 - a choroba Parkinsona 249-252 -a depresja 467, 468, 470 - działanie substancji psychaaktywnych 68 -a hormony płciowe 332, 335 - a osobowość 68 - a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 132, 133 -a regulacja odżywiania 310, 311 -a rozwój mózgu 118 -a schizofrenia 484-486, 485, 488 -a uzależnienia 68, 69, 452-454, 452, 453,455,456 -wychwyt zwrotny 67 Dopaminowa hipoteza schizofrenii hipoteza upatrująca przyczyn schizofrenii w nadaktywności niektórych synaps dopaminergicznych 484-486, 485 Doświadczenie (zob. też Czynniki środowiskowe)

-a rozwój mózgu 115-120, 116 -a rozwój wzroku 177-182, 177, 181 Droga brzuszno-przyśrodkowa wiązka aksonów w rdzeniu kręgowym unerwiająca obustronnie mięśnie tułowia 240, 241, 242, 426 Droga grzbietowo-boczna wiązka aksonów w rdzeniu kręgowym wychodząca z kontralateralnej półkuli mózgu, sterująca ruchem kończyn 239, 240, 241 Drugorzędowa kora wzrokowa (V2) obszar kory odpowiedzialny za drugą fazę analizy wzrokowej 162, 163, 166, 167 Dryf genetyczny 4 Dualizm przekonanie, że umysł i ciało są odrębnymi rodzajami substancji, które istnieją od siebie niezależnie,

592

Indeks rzeczowy

choć w jakiś sposób oddziałują na siebie 5 Dwunastnica część jelita cienkiego, która łączy się z żołądkiem; pierwszy odcinek przewodu pokarmowego, gdzie zachodzi wchłanianie składników pokarmowych 308 Dysleksja specyficzne zaburzenie czynności czytania u osoby, która nie ma zaburzeń widzenia ani upośledzenia innych funkcji intelektualnych 445-44 7, 446 Dystalny zlokalizowany dalej od początku lub punktu złączenia 82 Dystonia ograniczona dłoni, "kurcz pianisty", schorzenie, w którym reakcje na dotyk jednego palca nakładaj ą się na sąsiedni , co prowadzi do pogorszenia precyzji ruchów, męczliwości oraz ruchów mimowolnych 120 Działanie jonotropowe działanie w synapsie polegające na szybkim otwarciu kanałów w błonie komórkowej 64, 65, 65 Działanie metabotropowe efekt pobudzenia synapsy o opóźnionym, lecz długotrwałym działaniu, oparty na mechanizmie reakcji metabolicznych 65, 66 Działanie synergistyczne sytuacja, gdy łączny efekt działania dwóch czynników jest większy niż suma efektów działania oddzielnego 303 Dziurawiec pospolity 467, 468

Ecstasy zob. MDMA EEG zob. Elektroencefalograf Efekt mnożnika tendencja niewielkich zmian genetycznych lub prenatalnych do zmiany środowiska w sposób potęgujący te zmiany 12 Efekt placebo korzystne działanie leku wywołane oczekiwaniem poprawy stanu zdrowia lub samym upływem czasu 204 Efekt pory roku urodzenia większe prawdopodobieństwo zachorowania na schizofrenię u osób urodzonych zimą niż w innych porach roku 481 Egzocytoza wydzielanie neuroprzekaźnika przez błonę zakończenia presynaptycznego do szczeliny synaptycznej pomiędzy neuronem pre- i postsynaptycznym 64 Ekwipotencjalność pogląd, że wszystkie części kory mózgowej w równym stopniu uczestniczą w złożonych zachowaniach, takich jak uczenie się; każda część kory mózgowej może zastąpić inną 390 Elektroencefalograf (EEG) urządzenie do rejestracji aktywności bioelektrycznej mózgu za pomocą elektrod rozmieszczonych na powierzchni głowy 271, 272, 282 Elektrowstrząsy (EW) indukowanie napadów drgawkowych za pomocą impulsów elektrycznych, wykorzystywane w leczeniu depresji i innych chorób 393, 469, 470,470 Elenium zob. Chlordiazepoksyd Emisyjna tomografia pozytonowa (PET) metoda obrazowania aktywności

żyjącego

mózgu poprzez rejestrację promieniowania jonizującego emitowanego przez wstrzyknięte substancje chemiczne 76, 247, 278 Emocje (zob. też Stres) 355-385 -a asymetria funkcjonalna 362, 426, 427

- a autonomiczny

układ

nerwowy

358-361,359,360,361

-a ból 204 -a katapleksja 280-281 - a marzenia senne 288, 289 -a obszary mózgu 357-358, 361-363, 362

- a pamięć 394 -a podejmowanie decyzji 356-358, 357,358

-a zachowania agresywne 335, 372-377,373,375,376

-a zachowania .obronne 377-383, 379,380

Encefalopatia Rasmussena rzadkie schorzenie, w którym układ odpornościowy atakuje glej, a następnie neurony jednej z półkul mózgu 430 Endogenny rytm okołodobowy sterowany wewnętrznie rytm trwający około doby 262, 263 Endogenny rytm okołoroczny sterowany wewnętrznie rytm trwający około roku 262 Endorflny grupa syntezowanych przez organizm substancji chemicznych, stymulujących te same receptory, co opiaty 62, 202, 456, 457 Endozepiny białka mózgowe zmniejszające efekty behawioralne diazepamu i innych benzodiazepin 382 Engram fizyczna reprezentacja informacji pamięciowej 388-392, 392 Enkefaliny 201, 202 Enzym białko katalizujące reakcje biochemiczne 9, 306, 498 EPSP zob. Postsynaptyczny potencjał pobudzający

Estradiol jeden z typów estrogenów 330, 333,465 Estrogen grupa hormonów steroidowych, które u większości gatunków częściej występują u samic niż u samców (zob. też Hormony płciowe) 325, 326, 333,335,336,478 EW zob. Elektrowstrząsy Ewolucja następująca z pokolenia na pokolenie zmiana częstości występowania różnych genów w populacji (zob. też Wyjaśnienia ewolucyjne) 14-18, 15 - a badania na zwierzętach 20 -a rozwój mózgu 115 - a socjobiologia 16-18 Ewolucja lamarckowska odrzucana obecnie teoria zakładająca ewolucję poprzez dziedziczenie cech nabytych 14, 15 Ewolucyjna teoria snu pogląd, według którego funkcją snu jest oszczędzanie energii w okresach obniżonej sprawności 284, 285 Fale alfa cykle 8-12 fal mózgowych na sekundę, najczęściej skojarzone ze stanem zrelaksowania 272 Fale dźwiękowe (akustyczne) 188, 188, 194

Fale gamma oscylacje aktywności neuronów polegające na generowaniu od 30 do 80 potencjałów czynnościowych na sekundę 101 Fale PGO fale mózgowe o wysokiej amplitudzie występujące wpierw w moście, potem w ciele kolankowatym bocznym i na końcu w korze potylicznej 278, 278, 288 Faza szybkich ruchów gałek ocznych zob. Sen REM Fenactil zob. Chloropromazyna Fencyklidyna (PCP) substancja, która hamuje receptory glutaminergiczne typu NMDA; w małych ilościach wywołuje odurzenie i niewyraźną mowę, w dużych dawkach indukuje zarówno pozytywne, jak i negatywne objawy schizofrenii 478, 486, 487 Fenotiazyny grupa leków przeciwpsychotycznych obejmująca chloropromazynę 485 Fenyloalanina 13, 63, 376, 377 Fenyloketonuria (PKU) uwarunkowana genetycznie niezdolność do metabolizowania fenyloalaniny, prowadząca do opóźnienia umysłowego, o ile chory w dzieciństwie nie przestrzega rygorystycznej diety ubogiej w ten aminokwas 13 Fenylotiomocznik (PTC) 10, 212, 213 Feromon substancja wydzielana przez jedno zwierzę, aby oddziaływać na zachowania innych osobników swojego gatunku 217, 337 Fluoksetyna (Prozac) 67, 467, 467 Fluwoksamina (Luvox) 467 fMRI zob. Funkcjonalne obrazowanie magnetyczno-rezonansowe Fosfataza białkowa l 393 Fosfolipidy 39, 473 Frenologia pogląd, według którego kształt czaszki ma związek ze zdolnościami umysłowymi 77, 78 FSH zob. Hormon folikulotrapowy Funkcjonalne obrazowanie magnetyczno-rezonansowe (fMRI) rodzaj techniki MRI, który mierzy energię wydzielaną przez cząsteczki hemoglobiny podczas skanowania MRI i na tej podstawie ocenia, do których obszarów mózgu dociera najwięcej krwi i tlenu 76, 77, 170 GABA (kwas gamma-aminomasłowyj najbardziej rozpowszechniony neuroprzekaźnik hamujący 62, 65, 166 -a alkohol 123, 459 - a choroba afektywna dwubiegunowa 473 - a działanie jonotropowe 65 -a lęk 381, 382, 382, 383 - a okres krytyczny 178 - a padaczka 422 -a pobudzenie 275, 277 - a uzależnienia 456 - zespół napięcia przedmiesiączkowego 335 Gałka blada duża struktura podkorowa, należąca do jąder podstawy 90, 246 Gałka oczna 157 Gangliozyd cząsteczka złożona z węglowodanów i tłuszczów 137

Gen jednostka dzi edziczności, która zachowuje strukturalną stałość z pokolenia na pokolenie (zob. też Genetyka) 9-19 Gen autosomalny gen znajdujący się na chromosomie nie będącym chromosomem płciowym (czyli X i Y) 10 Gen dominujący gen, który ujawnia się zarówno w układzie homozygotycznym, jak i heterozygotycznym 10 Gen recesywny gen, którego wpływ ujawnia się tylko w układzie homozygotycznym 10, 11 Gen sprzężony z płcią gen występujący tylko na chromosomie X albo Y 10, 11 Gen SRY region chromosomu Y determinujący płeć, odpowiedzialny za przekształcenie się zawiązków jąder w formę dojrzałą 329 Gen związany z płcią gen występujący u obu płci, którego działanie ogranicza się do jednej płci, ponieważ jest aktywowany przez androgeny lub estrogeny 10, 11, 326 Genetyka (zob. też Odziedziczalność) 9-14 -a alkoholizm 459, 460 - a choroba afektywna dwubiegunowa 471, 472 - a choroba Alzheimera 403 -a choroba Buntingtona 254, 255 - a depresja 464 - a hormony płciowe 326 -a język 439 - mendlawska 9-11 -a odziedziczalność 11-13 -a orientacja seksualna 346, 347, 346 -a rytmy okołodobowe 265, 266 -a schizofrenia 479, 480, 479 -a zaburzenia lękowe 380, 381 -a zaburzenia widzenia barwnego 155 -a zachowania agresywne 372-374, 373

- a zachowanie 13, 14, 18 Gęsia skórka 3, 4, 84, 85 Glej (neuroglej) typ komórek układu nerwowego, który, w przeciwieństwie do neuronów, nie posiada zdolności do przekazywania impulsów innym komórkom 2, 30, 35, 36, 36, 382 Glej promienisty rodzaj komórek glejowych, który kieruje migracją neuronów, a także ich dendrytów i aksonów w trakcie rozwoju zarodkowego 35 Glicyna typowy nauroprzekaźnik hamujący 62, 65, 487 Glikogen 284 Glukagon hormon trzustkowy, który pobudza wątrobę do przekształcania swoich zapasów glikogenu w glukozę 309,309,310,317,325

Glukoza cukier prosty, u kręgowców główne źródło energii dla neuronów - a choroba afektywna dwubiegunowa 471 , 472 -a choroba Alzheimera 404, 405 -a insulina 309, 309, 310 - a odżywianie neuronów 38 - a transport aktywny 37 Glutaminian najbardziej rozpowszechniony neuroprzekaźnik pobudzający 62, 65 -a alkohol 123, 459

-a ból201 - a długotrwałe wzmocnienie synaptyczne 411-413, 412, 413 -a pobudzenie 275 -a schizofrenia 486, 487, 487, 488 -a sen 277 -a udary mózgu 127 Glutaminowa hipoteza schizofrenii przypuszczenie, ze przyczyną schizofrenii jest niedostateczna aktywność niektórych synaps glutaminergicznych 486, 487, 487 Głośność subiektywne odczucie natężenia dźwięku 188 Głuchota (zob. też Słuch) 192, 193, 440 Głuchota nerwowa utrata słuchu spowodowana uszkodzeniem ślimaka, komórek włoskowatych lub nerwu słuchowego 192 Głuchota przewodzeniowa uszkodzenie słuchu występujące, gdy kosteczki w uchu środkowym przestają przewodzić fale dźwiękowe do ślimaka 192 Gonada narząd rozrodczy (zob. też Jajniki; Jądra) 329 Gonadotropiny 327, 327 Gorączka 277, 298, 299, 368 Gradient elektryczny różnica ładunku elektrycznego pomiędzy wnętrzem a zewnętrzem komórki 39, 41, 43 Gradient stężeń 41, 43 Grasica 325 Gruczoł dokrewny narząd wytwarzający i uwalniający hormony 324, 324, 325 Gruczoł

przytarczyczny 325 Grupa aminowa (NH2 ) 62 Grupa jąder szwu skupiska neuronów w moście i rdzeniu przedłużonym, których aksony docierają do dużej części przodomózgowia 86 Grzbietowo-boczne okolice przedczołowe część kory przedczołowej 395 Grzbietowy w stronę pleców, przeciwnie do strony brzusznej 2, 2, 80-82 GTP zob. Trifosforan guanozyny Habituacja osłabienie siły reakcji w odpowiedzi na bodźce, które są prezentowane wielokrotnie i którym nie towarzyszy zmiana dotycząca innych bodźców 409, 410 Haloperidol (haloperydol) 68, 129, 485, 486 Halucynacje zob. Omamy Halucynacje hipnagogiczne przeżycia przypominające marzenia senne 281 Halucynogeny substancje chemiczne znacznie zmieniające percepcję, na przykład LSD 458, 458 Hamowanie oboczne hamowanie aktywności neuronu wskutek pobudzenia sąsiedniego neuronu 160, 161, 160, 161 , 162 Hemiplegia zob. Porażenie jednostronne Hermafrodyta (obojnak) osoba, u której narządy płciowe nie rozwinęły się w sposób normalny dla jej płci genetycznej (zob. też Interseksualistaj 342 Heterozygotyczny posiadający dwa różne geny danej cechy 10 Hiperpolaryzacja zwiększona polaryzacja błony komórkowej 42, 47 Indeks rzeczowy

593

Hipokamp duża struktura przodomózgowia położona pomiędzy wzgórzem a korą 88, 91 -a amnezja 395-398, 396, 397, 398 - a choroba Alzheimera 404 - a depresja 468 - długotrwałe wzmocnienie synaptyczne 411-415 -funkcje pamięciowe 91, 398-402, 401,413, 414 -a hormony płciowe 335 -a schizofrenia 482, 482, 483, 486 -a stres 369, 369 - a układ odpornościowy 368 Hipokretyna zob. Oreksyna Hipoteza aktywacji i syntezy pogląd , zgodnie z którym podczas marzeń sennych poszczególne części kory są aktywowane przez sygnały nerwowe pochodzące z mostu oraz bodźców z najbliższego otoczenia, natomiast kora syntetyzuje bodźce, aby uczynić z nich sensowną całość 288 Hipoteza kliniczno-anatomiczna pogląd, według którego marzenia senne to normalne procesy myślowe, tyle że zachodzące w nienormalnych warunkach 288, 289 Hipoteza neumrozwojowa koncepcja upatrująca przyczyn schizofrenii w nieprawidłowościach w prenatalnym lub neonatalnym rozwoju układu nerwowego, które prowadzą do subtelnych lecz istotnych zaburzeń w budowie mózgu oraz poważnych zaburzeń zachowania 481-484, 482, 483, 484

Hipotonia ortosłatyczna choroba, w której sygnały nerwowe z układu autonomicznego przestają dochodzić do narządów wewnętrznych 359 Histamina 205, 275, 277, 280 Histochemia 134, 135 Homeostaza regulacja temperatury oraz innych procesów biologicznych, które pozwalają na utrzymanie stałości środowiska zewnętrznego ciała

294 Homoseksualizm zob. Orientacja seksualna Homozygotyczny posiadający dwa identyczne geny danej cechy 10 Hormon adrenokortykotropowy zob. ACfH Hormon antydiuretyczny zob. Wazopresyna Hormon białkowy hormon składający się z długiego łańcucha aminokwasów 324 Hormon folikulotrapowy (FSH) hormon przedniego płata przysadki stymulujący rozwój pęcherzyka jajnikowego 79, 325, 327, 333 Hormon hamujący rozwój przewodów Muliera (MIH) 329 Hormon luteinizujący (LH) hormon przedniego płata przysadki powodujący uwolnienie komórki jajowej 325, 327, 333 Hormon peptydowy hormon składający się z krótkiego łańcucha aminokwasów 324 Hormon steroidowy hormon o cząsteczce zawierającej cztery pierścienie węglowe 324-327, 326

594

Indeks rzeczowy

Hormon tyreolropowy (TSH) 325, 327, 328,328

Hormon uwalniający hormon wydzielany przez podwzgórze, który wraz krwią trafia do przedniego płata przysadki mózgowej 327 Hormony substancje chemiczne uwalniane przez hormony i przenoszone przez krew do narządów docelowych, które są podatne na ich działanie (zob. też Hormony płciowe) 65, 66, 324-328, 326

- a depresja 465 -kontrola wydzielania 327, 328, 327, 328

-a orientacja seksualna 347 -a podwzgórze 90, 325, 327, 328, 327

- a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 137, 138 -a pragnienie 302, 302 -a regulacja odżywiania 316, 317 -a smak 213 -a transport aktywny 37 -a zachowania agresywne 374, 375 Hormony nadnerczy 324, 325, 326, 366, 369,394,401,402 Hormony płciowe 326-339 -a cykl menstruacyjny 333, 334, 333, 334, 335 - a depresja 465 -a gruczoły dokrewne 324, 324, 325 -a interseksualiści 342 - oddziaływanie na rozwój organizmu 328- 331, 329 -a procesy poznawcze 335, 336, 336 -a zachowania rodzicielskie 337, 338, 337 -a zachowania seksualne 331-334, 335, 336

Huntingtyna białko wytwarzane przez gen, którego mutacja prowadzi do choroby Huntingtona 255 Impotencja niezdolność do erekcji 332 INAH-3 trzecie jądro śródmiąższowe przedniej okolicy podwzgórza 349, 349, 350

Incydent naczyniowo-mózgowy zob. Udar mózgu Indolaminy 62 Inhibitor monoaminooksydazy (inhibitor MAO, MAOI) substancja hamująca działanie monoaminooksydazy (MAO), en zymu rozkładającego w kolbce synaptycznej katecholaminy i serotoninę na formy nieaktywne 287,467 Insulina hormon trzustkowy ułatwiający przenikanie glukozy do wnętrza komórek 63, 309, 310, 309, 310, 325, 404

Inteligencja (zob. też Procesy poznawcze) 436-439, 437, 438 Interleukina-1 298 Interneuron zob. Komórka wewnętrzna Interneuron torujący 41 O Interseksualista osoba, której rozwój płciowy jest niepełny lub niejednoznaczny 342- 344, 343 Ipsilateralny (tożstronny) po tej samej stronie ciała (lewej lub prawej) 82 IPSP zob. Postsynaptyczny potencjał hamujący

Ischemia (niedokrwienie) miejscowe zaburzenie dopływu krwi

spowodowane zablokowaniem tętnicy przez zakrzep lub inną przeszkodę 125, 127 Istota biała część układu nerwowego, która składa się głównie ze zmielinizowanych aksonów 83, 83 Istota czarna obszar w śródmózgowiu; początek drogi nerwowej wydzielającej dopaminę 88, 249 Istota szara rodzaj tkanki nerwowej składający się z silnie upakowanych ciał komórek nerwowych i dendrytów, zawierający niewiele zmielinizowanych aksonów 82, 83, 83 Istota szara okołowodociągowa 202, 203 Jadłowstręt

psychiczny (anoreksja) schorzenie polegające na uporczywym odmawianiu jedzenia, znacznym spadkiem masy ciała, może prowadzić śmierci 318, 319 Jajniki żeńskie gonady wytwarzające komórki jajowe 325, 329, 333, 334 Jądra męski e gonady wytwarzające testosteron i nasienie 325, 329 Jądra móżdżku skupiska neuronów we wnętrzu móżdżku, wysyłające aksony do ośrodków sterujących ruchem w innych okolicach mózgowia 244 Jądra podstawy grupa podkorowych struktur przodomózgowia, zlokalizowanych bocznie względem podwzgórza, obejmuje jądro ogoniaste, skorupę i gałkę bladą 88, 90, 91, 91, 237, 245-247, 246,488 Jądro

(a) struktura komórkowa (b) skupisko w obrębie OUN 31, 83, 86 Jądro czerwienne jądro w śródmózgowiu, którego aksony wchodzą w skład drogi grzbietowo-bocznej odpowiedzialnej za sterowanie mięśniami dystalnymi (na przykład ramion i stóp) 239, 240, 241 Jądro grzbietowo-przyśrodkowe wzgórza 402 Jądro łukowate 316 Jądro nadskrzyżowaniowe (SCN) część podwzgórza, znajdująca się nad skrzyżowaniem wzrokowym, ośrodek rytmów biologicznych 264, 265, 264, 268, 269, 348, 349 Jądro nadwzrokowe jedna z dwóch części podwzgórza sterujących wydzielaniem wazopresyny 301 Jądro ogoniaste duża struktura podkorowa, należąca do jąder podstawy 90, 246 Jądro pasma samotnego (NTS) obszar w rdzeniu przedłużonym otrzymujący sygnały z receptorów smakowych 212, 311 Jądro podstawne (Meynerta) obszar znajdujący się w brzusznej części przodomózgowia; główne źródło aksonów wydzielających acetylocholinę w rozległych obszarach kory mózgowej 91 Jądro półleżące niewielkie jądro podkorowe, o dużej gęstości receptorów dopaminergicznych, n ajprawdopodobniej kluczowa część zawierająca chromosomy ciał komórek nerwowych

układu

nagrody w mózgu 452, 453, 453,456,470 Jądro przedsionkowe skupisko neuronów w pniu mózgu, sterujące reakcjami ruchowymi na stymulacje przedsionkową 240, 242 Jądro przykomorowe (PVN) część podwzgórza, którego aktywność prowadzi do zmniejszenia ilości przyjmowanego pokarmu, a uszkodzenie znacznie ją zwiększa 301, 311, 312, 314, 316 Jądro wsunięte boczne (LIP) jądro móżdżku odgrywające kluczową rolę

w warunkowaniu klasycznym odruchu mrugania 39Q-392 Jądro zróżnicowane płciowo (SDN) część przyśrodkowej okolicy przedwzrokowej podwzgórza, które jest większe u mężczyzn niż u kobiet i ma związek z męskimi zachowaniami seksualnymi 329, 330, 332 Jet lag (choroba transatlantycka) zaburzenie rytmów biologicznych spowodowane zmianą stref czasowych podczas podróży 267 Język 209, 210 Jon atom, który przyłączył lub utracił jeden lub więcej elektronów 496, 496 Jony potasu 40, 41, 43, 44, 127,410 Jony sodu 40, 41, 43, 44, 56, 211, 301, 459 Kanał środkowy wypełniony płynem przewód przebiegający w środku rdzenia kręgowego 92 Kanały białkowe 31 Kanały chiorkowe 382, 383 Kanały jonowe 40, 40, 43 Kannabinoidy związki chemiczne

podobne do Ll. g-THC, psychaaktywnego składnika marihuany 457, 458 Kapsaicyna substancja chemiczna wywołująca nagły wyrzut substancji P z neuronu, również bezpośrednio pobudza receptory bólowe wrażliwe na umiarkowane ciepło 198, 202, 203 Kara zdarzenie, które zmniejsza częstość poprzedzającej je reakcji 388 Karbachol 278 Karbamazepina 473 Karłowata komórka zwojowa komórka zwojowa znajdująca się w dołku środkowym u ludzi i innych naczelnych 148, 149 Karmienie pozorne procedura, w której cala zjadana treść pokarmowa wycieka na zewnątrz przez przetokę podłączoną do przełyku lub żołądka 308 Katapleksja napadowe zwiotczenie mięśni w stanie czuwania 281 Katecholaminy grupa związków chemicznych zawierających katecho l oraz grupę aminową (NH 2 ), obejmująca dopaminę, noradrenalinę

i adrenalinę 62, 67 Ketamina 487 Ketony 38 Kod linii oznaczonych reguła, zgodnie z którą receptor reaguje na ograniczony zakres bodźców i posiada bezpośrednie połączenie z mózgiem 208 Kod populacyjny (kod wzorca pobudzeń jednoczesnych) reguła, zgodnie

z którą każdy receptor reaguje na szeroki zakres bodźców i bierze udział w spostrzeganiu każdego bodźca należącego do danego układu sensorycznego 208, 212, 237 Kofeina substancja zawarta w kawie i innych używkach, działa obkurczająco na naczynia krwionośne w mózgu, blokuje hamujące działanie adenozyny na wydzielanie dopaminy i acetylocholiny 252, 276, 277 Kokaina środek stymulujący, zwiększający pobudzenie synaps dopaminergicznych poprzez blokowanie wychwytu zwrotnego dopaminy przez neuron presynaptyczny 68, 123, 454, 455, 478, 485, 487 Kolbka końcowa zob. Zakończenie presynaptyczne Kolbka Krausego 199 Kolec dendrytyczny niewielki wyrostek na powierzchni dendrytu 32, 33, 335 Kolumna zbiór komórek posiadających podobne funkcje, ułożonych prostopadle do warstw kory 83, 95, 95, 166, 167, 167 Komory mózgu wypełnione płynem jamy wewnątrz mózgowia 90, 92, 93, 482, 482

Komórka aroakrynowa 146, 148, 157 Komórka dwubiegunowa neurony siatkówki, które otrzymują sygnały nerwowe bezpośrednio z receptorów 34, 146-148, 157 -a hamowanie oboczne 160, 161, 160, 161, 162

-a widzenie barwne 152, 153 - a widzenie centralne i obwodowe 148 Komórka hiperzłożona (z hamulcowym brzegiem) komórka kory wzrokowej reagująca selektywnie na określony typ bodźca w dowolnym miejscu swojego rozległego pola recepcyjnego, wyposażonego silnie hamujący obszar na jednym z końców 166, 166 Komórka horyzontalna typ komórek otrzymujących sygnały od receptorów i wysyłających sygnały hamujące do komórek dwubiegunowych 47, 157, 160 Komórka macierzysta niezróżnicowane komórka, która jest zdolna do podziałów prowadzących do powstania komórek potomnych, o bardziej wyspecjalizowanych cechach 109, 116, 138, 253 Komórka prosta typ komórki w korze wzrokowej, posiadający wyraźne strefy pobudzające i hamulcowe w polu recepcyjnym 164, 165, 165 Komórka Purkinjego typ neuronów w móżdżku o płaskich i bardzo rozgałęzionych drzewach dendrytycznych 34, 244, 245 Komórka Schwanna komórka glejowa otaczająca i izolująca aksony w obwodowym układzie nerwowym 35,36 Komórka wewnętrzna (intemeuron) neuron, którego aksony i dendryty zawierają się wewnątrz jednej struktury 34, 57 Komórka włoskowata rodzaj receptora zmysłowego pokrytego rzęskami -

przykładem są

receptory słuchowe 190, 190, 191, 197 Komórka złożona typ komórki w korze wzrokowej, reagujący na bodziec świetlny o określonym kształcie w dowolnym miejscu pola recepcyjnego; w polu tym nie możn a wyróżnić stref pobudzeniowych i hamulcowych 165, 166, 165 Komórka zwojowa neurony siatkówki, które otrzymują sygnały nerwowe z komórek dwubiegunowych 146-148, 157, 162, 163 Komórki pamięci 367 Komórki tłuszczowe 315, 325 Komórki węchowe neurony odpowiedzialne za odbiór bodźców węchowych, wyścielają nabłonek węchowy znajdujący się

w tylnej części przewodów nosowych 214 Kompleks receptora GABAA struktura zawierająca miejsce wiązania GABA oraz miejsca wiązania innych substancji, modyfikujących wrażliwość receptora na ten neuroprzekaźnik 382 Konfabulacje udzielanie zmyślonych odpowiedzi na pytania, a następnie traktowanie ich jako rzeczywistych wspomnień 402, 403 Konsolidacja przesunięcie informacji przechowywanych w pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej i ich wzmocnienie 393 Kontralateralny (przeciwstronny) po przeciwnej stronie ciała (lewej lub prawej) 82, 240 Kontrola wagi ciała zob. Waga ciała; Otyłość Kończyna fantomowa utrzymujące s i ę

czucie utraconej części ciała 134-136, 193 Kora mózgowa warstwa komórek pokrywających zewnętrzną

powierzchnię półkul mózgowych przodomózgowia (zob. też Spoidło wielkie) 88, 89, 94-102 - a choroba Alzheimera 404, 404 -a choroba Parkinsona 249, 250 - a depresja 468 -a odruchy niemowlęce 233 - organizacja 94, 95, 95 - płat ciemieniowy 96 -płat czołowy 97-99, 98 -płat potyliczny 95 -a pobudzenie 275 -a problem scalania 100-102, 101 -rozwój 120, 121, 121 - różnice płciowe 331 - a ruch 237-241, 237, 238, 241, 242 - a schizofrenia 483 -a słuch 191, 192, 192 - a uczenie się 390 -a wzgórze 89, 90, 90 - a wzrok 157, 162, 163, 163 -a zdolności językowe 441, 441, 445 Kora móżdżku tkanka nerwowa pokrywająca móżdżek 244, 245 Kora nadnerczy 325, 366, 367 Kora prążkowana zob. Pierwszarzędowa kora wzrokowa Kora przedczołowa przednia część płata czołowego, reagująca przede wszystkim na bodźce czuciowe

Indeks rzeczowy

595

sygnalizujące konieczność wykonania ruchu 97-99, 98 - a depresja 465 -a emocje 357, 358 -a pamięć 99, 395, 402 -rozwój 111 -a ruch 239 -a schizofrenia 482-484, 484, 486, 487 -a zachowania agresywne 375 Kora przedruchowa obszar płata czołowego, leżący przed pierwszarzędową korą ruchową, uaktywniający się podczas

planowania ruchu 239 Kora somatosensoryczna 134-136, 134, 200,212 Kora wyspy (wyspa) 212, 361, 362 Kora zakrętu obręczy 88, 204 Kortykosteron 324, 325, 402 Kortyzol wydzielany przez korę nadnerczy hormon, który podnosi poziom cukru we krwi i przyspiesza metabolizm 267, 324, 325, 326, 366, 369,394,402 Kowadełko 189 Kresomózgowie 88, 121 Krwotok rozerwanie ściany tętnicy 125, 127 Kubki smakowe struktury na powierzchni języka zawierające receptory smakowe 209, 210 Kwas 5-hydroksyindolooctowy (5-HIAA) produkt rozkładu serotoniny 375, 376 Kwas arachidonowy 473 Kwas deoksyrybonukleinowy (DNA) związek chemiczny, mający postać podwójnej n ici, tworzący chromosomy, stanowi matrycę dla syntezy RNA 9, 9 Kwas gamma-aminomasłowy zob. GABA Kwas octowy substancja chemiczna, którą organizm wykorzystuje jako źródło energii 460 Kwas rybonukleinowy (RNA) substancja chemiczna tworząca pojedynczy łańcuch, jeden z rodzajów RNA stanowi matrycę syntezy cząsteczek białka

9, 9

Kwas walproinowy 473 Labirynt promienisty urządzenie eksperymentalne składające się z ośmiu lub więcej ramion, na końcu niektórych znajduje się nagroda 399, 399 Labirynt wodny Morrisa (basen Morrisa) zadanie, w którym szczur pływający w mętnej wodzie musi znaleźć niewidoczny dla niego podest 399, 400 Laktaza enzym konieczny do metabolizmu laktozy 306 Laktoza cukier zawarty w mleku 306, 307 Lateralizacja zob. Asymetria funkcjon alna L-dopa chemiczny prekursor dopaminy i innych katecholamin 252 Leki (zob. też Substancje psychoaktywne; Środki psychostymulujące; Uzależnienie)

-a aktywność synaptyczna 67, 68, 68 - antydepresyjne (przeciwdepresyjne) 67,466-469,467, 468 - a bariera krew-mózg 37 -a pamięć 414 - a układ przywspółczulny (parasympatyczny) 85 -hamujące apetyt 318, 319 - immunosupresyjne

596

Indeks rzeczowy

-na ADHD 222, 223, 454, 455 -na alkoholizm 460, 461 -na chorobę afektywną dwubiegunową 472, 473 - na chorobę Alzheimera 405 -na chorobę Parkinsona 251 - na padaczkę 422 -na schizofrenię 484, 485, 485, 488, 489, 488 -obniżające poziom testosteronu 332, 333 -przeciwbólowe 201, 205 - przeciwhistaminowe 275, 375 - przeciwlękowe 381-383, 382, 383 -sterydy anaboliczne 326, 327 -uspokajające 129, 280 - wspomagające powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 127, 129, 137, 138 Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) leki, które zwalczają objawy schizofrenii 484, 485, 485, 488, 489, 488 Leki trójpierścieniowe leki blokujące wychwyt zwrotny serotoniny lub katecholamin przez neurony presynaptyczne 466, 467 Leki znieczulające miejscowo leki, które przyłączają się do kanałów sodowych i blokują je, przez co jony sodu nie mogą wniknąć do komórki i wywołać potencjału czynnościowego 44 Leki znieczulające ogólnie substancje obniżające aktywność mózgu poprzez otwieranie szerzej niż zwykle określonych kanałów potasowych 44 Leniwe oko zob. Ambliopia Leptyna peptyd wydzielany przez komórki tłuszczowe; zmniejsza potrzebę jedzenia, częściowo poprzez hamowanie wydzielania neumpeptydu Y w podwzgórzu 315, 325

Len-enkefalina łańcuch pięciu aminokwasów ; przypuszczalnie działa jako neuroprzekaźnik hamujący ból 201, 202 Leukocyt białe krwinki, składnik układu odpornościowego 298, 367 Lezja uszkodzenie części mózgu 130 Lezja pozorna procedura kontrolna w eksperymencie, polegająca na umieszczeniu elektrody w mózgu , ale nie przepuszcza się prądu elektrycznego 130 Lęk (zob. też Strach) 377-383 , 381 -a ciało migdałowate 377-380, 379, 380, 381, 382 -leki przeciwlękowe 381-383, 382, 383 Lęki

nocne występ ujące podczas snu epizody silnego lęku, które powodują, że śpiący bu dzi się z okrzykiem przerażenia 282 LH zob. Hormon luteinizujący Liczba atomowa liczba protonów w jądrze atomu 494 Limfocyt B typ leukocytu dojrzewający w szpiku kostnym , przyłącza się do intruza i wytwarza swoiste przeciwciała, które mogą atakować jego antygen 367 Limfocyt T kom órki układu odpornościowego, które dojrzewają w grasicy i bezpośrednio atakują intruza lub pobudzają inne komórki

układu odp ornościowego do szybszego namnażania się 367 LIP zob. Jądro wsunięte boczne Lit pierwiastek, którego sole są często

wykorzystywane w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej 472, 473 Lobotomia przedczołowa zabieg chirurgiczny polegający na oddzieleniu kory przedczołowej od reszty mózgowia 98, 99 Lokalizacja źródła dźwięku 194, 195, 194, 195 LSD (dietyloamid kwasu lizergowego) 458,478,485,487 LTD zob. Długotrwałe osłabienie synaptyczne LTP zob. Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne Lunatykowanie (somnambulizm) 282 Luvox zob. Fluwoksamina Łaknienie

(zob.

też

Regulacja odżywiania)

294,300-304 , 301 , 302,303 Łaskotki

198, 199 problemy pytania odnoszące się do zjawisk obejmowanych zwykle mianem "świadomości", takich jak na przykład różnica między przytomnością a snem czy mechanizmy odpowiedzialne za skupianie uwagi 6, 7 Łuk odruchowy obwód nemonalny łączący neurony czuciowe z mięśniami, wywołujący odruch 54, 54, 56 Łatwe

Magnetoencefalograf (MEG) urządzenie rejestrujące słabe pola magnetyczne generowane przez aktywny mózg 117, 118

Magnetyczny rezonans jądrowy zob. Obrazowanie magnetyczno-rezonansowe Makrofag komórka układu odpornościowego, która otacza bakterię , czy też inne ciało obce, trawi je i wystawia jego antygen na własnej powierzchni 367 Małżowina uszna część ucha zewnętrznego złożona ze skóry i tkanki łącznej , umiejscowiona po obu stronach głowy 189 Mania stan charakteryzujący się hiperaktywnością, wesołkowatością, zawyżoną samooceną i brakiem zahamowań 471 MAO (monoaminooksydaza) enzym

przekształcający dopaminę, noradrenalinę i serotoninę do

postaci nieaktywnych w synapsie 67 Mapa tonotopowa 192 Marihuana 457, 458 Marzenia senne 273, 274, 288, 289 Masa atomowa liczba określona przez stosunek masy atomu do masy jednego protonu 496 Maska stałego dodatniego ciśnienia oddechowego (CPAP) 280, 281 Materializm pogląd , zgodnie z którym wszystko, co istnieje, ma charakter materialny lub fizyczny 5 MDMA (Ecstasy) 455, 456 Mechanizmy opioidowe układy wrażliwe na opiaty lub pokrewne substancje 201 Medroksyprogesteron 333

Medycyna behawioralna dziedzina medycyny zajmująca się wpływem n a stan zdrowia diety, palenia, stresu , ćwiczeń i innych czynników behawioralnych 364 MEG zob. Magnetoencefalograf MeJanokortyna 317, 318 MeJatonina hormon, który między innymi wywołuj e senność 265, 266, 268, 325 Menstruacja 334 Mentalizm stanowisko, zgodnie z którym realnie istnieje wyłącznie umysł 5 Mesencephalon zob. Sródmózgowie Metamfetamina 478, 485 Met-enkefalina łańcuch pięciu aminokwasów; przypuszczalnie działa jako neuroprzekaźnik hamujący ból 201, 202 Metody badawcze 74-79 - a asymetria funkcjonalna 424 -autoradiografia 132 -elektroencefalograf 271 - emisyjna tomografia pozytonowa 76,247,278 - histochemia 135 -lezje 130 - mikrodializa 317 -mikroelektrody 40, 41 , 42, 164 - obrazowanie magnetyczno-rezonansowe 76, 77, 112, 170 - test sortowania kart z Wiseonsin 483 Metody terapeutyczne -depresji 469-471 -uszkodzeń mózgu 136- 138, 137 Metylotenidat (Ritalin) środek stymulujący, zwiększający pobudzenie synaps dopaminergicznych poprzez blokowanie wychwytu zwrotnego dopaminy przez neuron presynaptyczny 222, 223, 454, 455, 468 Miastenia choroba, w której układ odpornościowy niszczy receptory acetylocholiny na złączach nerwowo-mięśniowych 66, 228-230 Miejsce sinawe niewielkie skupisko neuronów w tyłomózgowiu wysyłające aksony o rozległym zasięgu, w obecności znaczących bodźców wydzielają one noradrenalinę 275, 279, 457 Miejscowy przepływ mózgowy krwi (rCBF) metoda badania regionalnej aktywności mózgu, polegająca na rozpuszczeniu we krwi znacznika promieniotwórczego (na przykład ksenonu) i pomiarze poziomu radioaktywności w różnych obszarach mózgu 62 , 76 Mielinizacja rozwój osłonki mielinowej izolującej aksony 109 Międzymózgowie 88 Mięsień sercowy 228, 229 Mięśnie 228-232, 229, 231 , 232, 326, 327 Mięśnie antagonistyczne para mięśni , które poruszają kończyną w przeciwnych kierunkach (np. zginacz i prostownik) 56, 57,5~

228,230

Mięśnie gładkie mięśnie sterujące ruchami narządów wewnętrznych

228, 229 Mięśnie szkieletowe (poprzecznie prążkowane) mięśnie sterujące

ruchem

ciała względem

otoczenia (występują w kończynach) 228, 229

Migracja przemieszczanie się neuronów w kierunku swoich punktów docelowych 109 MIH zob. Hormon hamujący rozwój przewodów Miillera Mikrodializa 317 Mikroelektroda 39, 40, 41, 42, 164 Mikroglej typ niewielkich komórek glejowych 35, 36 Miklonie nocne zob. Okresowe ruchy kończyn we śnie Mirakulina 209, 210 Mitochondrium struktura komórkowa, gdzie zachodzą procesy metaboliczne dostarczające energii 31 Młoteczek 189 Moduł przyswajania języka wrodzony mechanizm przyswajania języka 439 Monizm pogląd, według którego cały wszechświat składa się wyłącznie z jednej substancji (bez podziału na to, co fizyczne i umysłowe)

5,6 Monoaminooksydaza zob. MAO Monoaminy neuroprzekaźniki bez własności kwasowych, zawierające grupę (NH2 ) , syntezowane z aminokwasów 62 Morfina 201, 205 Mowa (zob. też Zdolności językowe) 424, 430 Most struktura tyłomózgowia, leżąca z przodu i brzusznie w stosunku do rdzenia przedłużonego 86, 278, 288, 377 Mówienie przez sen 282 Mózg (mózgowie) (zob. też Bariera krew-mózg; Mózg a ruch; Uszkodzenie mózgu; Kora mózgowa; Asymetria funkcjonalna; Układ nerwowy; Neuroprzekaźniki) 2 , 80, 85-93, 86, 89, 94 -a amputacja kończyn 134-136 - a ból 201, 202, 202, 203 - a choroba afektywna dwubiegunowa 471, 472, 473 -a choroba Alzheimera 403, 404, 404 -a emocje 357, 358, 361-363, 362 - aferentne sygnały somatosensoryczne 199, 200 - a hormony płciowe 332, 335 - a orientacja seksualna 348-350, 349,350

-a pobudzenie 274, 275, 277 -a pragnienie 301 , 301 - a regulacja przyjmowania pokarmu 308,310-314,311,312,313

-a różnicowanie płciowe 329, 330 -a schizofrenia 477, 477 -a sen 273, 275-279, 276, 277, 278 -a smak 211, 212, 212 - a świadomość 5- 7 -a temperatura ciała 297, 298, 297 - a tlenek azotu 62 -a uczenie się 388-392, 390, 393, 411-415,412,413

-a układ odpornościowy 367, 368 - a zachowania agresywne 374-3 77, 375,376

-elektryczne

samodrażnienie

452,

453 , 452

-komory mózgu 90, 92, 93, 482, 482 - najważniejsze struktury 85, 86 -nerwy czaszkowe 86, 87 - pień mózgu 85, 86

z gałkami ocznymi 146-149, 147, 148 -problem scalania 99-102 - przekrój strzałkowy 90 -przodomózgowie 88, 89, 311 -rejestracja aktywności 76, 77 - przeszczepy 253 -rozmiary a zachowanie 77, 78 -stymulacja 75, 76 - śródmózgowie 88 -terminologia 2, 80-82, 81, 82 -tyłomózgowie 85-87 -zwierzęcy a ludzki 20, 21 Mózg a ruch 236-247, 236 -jądra podstawy 245-247, 246 -kora mózgowa 237-241 , 237, 238, -

połączenia

241 , 242 - móżdżek

242-244, 243, 245 kora ruchowa

-

pierwszarzędowa

-

połączenia

237-239,237,238

w rdzeniu

kręgowym

239-241,241,242

Mózgowie zob. Mózg Móżdżek duża, silnie pofałdowana struktura w tyłomózgowiu 86, 87 - a pamięć 390, 391 - a ruch 242-244, 243, 245 MPOA zob. Przyśrodkowa okolica przedwzrokowa MPTP, MPP+ związki chemiczne niszczące neurony dopaminergiczne w istocie czarnej, mogą wywoływać objawy choroby Parkinsona 251 MRI zob. Obrazowanie magnetyczno-rezonansowe MST przyśrodkowa górna okolica skroniowa, zlokalizowane tutaj neurony są wrażliwe na rozszerzanie, kurczenie, rotację obrazu wzrokowego lub ruch przedmiotu względem tła 172 MT (V5) część środkowej okolicy skroniowej, gdzie neurony są bardzo wrażliwe na szybkość i kierunek ruchu bodźców wzrokowych 172 Mutacja zmiana w genie występująca w procesie rozmnażania 11, 14 Naczelne małpy, małpy człekokształtne i ludzie 120, 121 Nadwrażliwość odnerwieniowa zwiększona wrażliwość neuronu postsynaptycznego po zniszczeniu aksonu aferentnego 132-134, 133, 488 Nadwrażliwość z braku aktywności zwiększona wrażliwość komórki postsynaptycznej spowodowana osłabieniem stymulacji z neuronów aferentnych 132 Nagroda zob. Wzmocnienie Najądrza 329 Nakrywka pośrednia część śródmózgowia 88 Napad absencyjny typ padaczki, w którym napady mają postać krótkotrwałych, nie dłuższych niż jedna minuta epizodów, kiedy pacjenci wpatrują się nieruchomo przed siebie, milcząc i nie poruszając się; mogą też wykonywać jakąś czynność bez wyraźnego celu 356 Napięciuzależny kanał jonowy kanał błonowy, którego przepuszczalność

dla sodu (lub innego rodzaju jonów) od różnicy napięć po obu stronach błony 43, 44 zależy

Indeks rzeczowy

597

Narkolepsja choroba charakteryzująca się niespodziewanymi napadami senności podczas dnia 280, 281 Narkotyki zob. Substancje psychaaktywne Narząd lemieszowo-nosowy (VNO) to skupisko receptorów umieszczone w pobliżu receptorów węchowych, stanowiące jednak odrębną strukturę 217 Narząd naczyniowy blaszki krańcowej podwzgórza zob. OVLT Narząd podsklepieniowy (SFO) struktura mózgowa przylegająca do komory III; jej komórki monitorują objętość krwi i przekazują informacje do obszaru przedwzrokowego podwzgórza 302 Narząd przedsionkowy struktura ucha wewnętrznego wykrywająca ruchy głowy 197, 198 Narząd ścięgnowy Golgiego receptor wrażliwy na skurcz mięśnia 232 Narządy otolitowe 197 Narządy płciowe 329, 330, 329 Nasieniowód 329 Naturalny zabójca typ leukocytu, który zabija niektóre komórki rakowe oraz komórki zainfekowane wirusami 367 Nefazodon śmierć komórki w wyniku uszkodzenia lub działania toksyn 467 Negatywowy powidok barwny złudzenie wynikające z długotrwałego wpatrywania się w kolorowy obrazek, a następnie przeniesienia wzroku na białą powierzchnię - wówczas kolor czerwony z obrazka zamienia się na zielony, zielony na czerwony, niebieski na żółty, żółty na niebieski, biały na czarny i czarny na biały 152-154 Nekroza śmierć komórki w wyniku uszkodzenia lub działania toksyn 111 Nerki 302, 325 Nerw wiązka aksonów w części obwodowej układu nerwowego, biegnąca z OUN do mięśni lub gruczołu, albo z narządu zmysłowego do OUN 83 Nerw błędny dziesiąty nerw czaszkowy, unerwiający czuciowo i ruchowo żołądek i inne narządy wewnętrzne; przewodzi informacje o stopniu rozciągnięcia ścian żołądka 87, 308, 394 Nerw wzrokowy (droga wzrokowa) wiązka aksonów biegnąca z komórek zwojowych siatkówki do mózgu 87, 146, 147, 157 Nerwy czaszkowe grupa nerwów przewodzących informacje czuciowe i ruchowe w obrębie głowy, połączona z jądrami w rdzeniu przedłużonym, moście, śródmózgowiu

i przodomózgowiu 85-87 Nerwy rdzeniowe nerwy przewodzące informacje pomiędzy rdzeniem kręgowym a receptorami zmysłowymi lub mięśniami 199, 200, 201 Nerwy trzewne nerwy przewodzące w obie strony informacje pomiędzy piersiowymi i lędźwiowymi segmentami rdzenia kręgowego a narządami trawiennymi; informują o zawartości odżywczej trawionego pożywienia 308 Neumanatomia anatomia układu nerwowego 73

598

Indeks rzeczowy

Neumbiolog 25 Neumbiolog behawioralny 25 Neumchemik 25 Neurochirurg 25 Neuroglej zob. Glej Neuroleptyk zob. Leki przeciwpsychotyczne Neurolog 25 Neummodulator substancja chemiczna o cechach pośrednich pomiędzy neuroprzekaźnikiem a hormonem 65, 316, 317 Neuron czuciowy neuron wyspecjalizowany w odbiorze określonego typu stymulacji 32, 33,34,54

Neuron drobnokomórkowy charakteryzujący się małym ciałem

komórkowym neuron układu wzrokowego; wrażliwy na różnice barwy i szczegóły bodźców w niewielkim wycinku pola widzenia 162, 163, 172 Neuron lokalny niewielki neuron o krótkim aksonie lub całkowicie go pozbawiony 47, 160 Neuron postsynaptyczny neuron po stronie odbiorczej synapsy 55, 56, 110,111,180,408,411-413,468 Neuron presynaptyczny neuron po stronie nadawczej synapsy 55, 67, 413, 466 Neuron pyłkukomórkowy komórka zwojowa występująca w całej siatkówce 162, 163 Neuron ruchowy neuron pobudzany przez inne neurony, wysyłaj ący impulsy od swojego ciała komórkowego, zlokalizowanego w rdzeniu kręgowym, do mięśni lub gruczołów 32, 33, 54, 82 Neuron wielkokomórkowy charakteryzujący się dużym ciałem

komórkowym neuron układu wzrokowego, wrażliwy na zmieniające się lub poruszające bodźce w dość dużym fragmencie pola widzenia 162, 163, 171, 172, 445 Neurony komórki, które otrzymują informacje i przekazują je do innych komórek, wykorzystując przewodzenie impulsów elektrochemicznych (zob. też Potencjał czynnościowy; Synapsa) 2, 3,30-36,53 -brzusznego pola nakrywki 456 -budowa 32-35 -determinanty przetrwania 110-112, 111, 180 - kora móżdżku 244, 245 - a neuroprzekaźniki 64 - odżywianie 38 -potencjał spoczynkowy 39-42, 41, 42 - powstawanie w dojrzałym mózgu 116, 117 -wzrost i rozwój 109 -znaczenie 47, 48 -zróżnicowanie 34, 35, 34 Neumpeptyd Y (NPY) peptyd obecny w mózgu, szczególnie w podwzgórzu; hamuje aktywność jądra przykomorowego i w ten sposób zwiększa ilość przyjmowanego pokarmu 62, 316, 316 Neuroprzekaźnik wsteczny neuroprzekaźnik uwalniany przez silnie stymulowaną komórkę

postsynaptyczną, trafiający do presynaptycznej i wpływający aktywność

komórki na jej

413, 458

Neuroprzekaźniki związki

chemiczne uwalniane przez neuron w synapsie i wpływające na działanie innych neuronów 53, 61-67 -a ból 201, 202, 202 -budowa chemiczna 498 - a działanie na receptory 64-66 - hamujące 65 - inaktywacja i wychwyt zwrotny 66,67 -a osobowość 68, 69, 69 - pobudzające 65 -a schizofrenia 484-487, 485, 487 -a substancje psychaaktywne 67, 68, 68 Neuropsycholog 25 Neurotrofina substancja wspomagająca przetrwanie i rozrost nadal istniejących neuronów 111, 115, 127, 253,412 Neutrony 494 NGF zob. Czynnik wzrostu nerwów Niedobór niacyny 478 Niedoczynność tarczycy 122 Niedokrwienie zob. Ischemia Niewrażliwość na androgeny choroba, w której w organizmie nie występuje mechanizm umożliwiający androgenom przyłączanie się do genów w jądrze komórkowym 344, 344 Niezgodność czynnika Rh 481 Niezgodność siatkówkowa rozbieżność pomiędzy tym, co widzi lewe oko, a tym, co widzi prawe oko 179, 180 Nikotyna substancja psychaaktywna zawarta w tytoniu, która, między innymi, stymuluje niektóre typy receptorów cholinergicznych (zob. też Palenie papierosów) 456 Nimodypina lek zapobiegający przedostawaniu się wapnia do komórek 137 NMR (magnetyczny rezonans jądrowy) zob. Obrazowanie magnetyczno-rezonansowe Noradrenalina neuroprzekaźnik 62, 63 -a depresja 467 -a regulacja odżywiania 313, 319 -a sen 277, 279, 280 - a układ współczulny (sympatyczny) 85 -a uzależnienia 457 -wychwyt zwrotny 67 -źródło

325

Notes wzrokowo-przestrzenny składnik pamięci roboczej, który przechowuje informacje wzrokowe 394 NTS zob. Jądro pasma samotnego Objaw negatywny brak zachowania występującego u osób zdrowych, na przykład zubożenie emocjonalne 476 Objaw pozytywny obecność zachowania niewystępującego u osób zdrowych 476 Objawy psychotyczne 476, 477 Objętość krwi 302 Obojnak zob. Hermafrodyta Obrazowanie magnetyczno-rezonansowe (MRI) metoda obrazowania żywego mózgu, gdzie za pomocą pola magnetycznego oraz

elektromagnetycznego o częstotliwości radiowej wprawia się atomy o nieparzystej masie atomowej w zgodny ruch obrotowy a następnie, po usunięciu tych pól, mierzy się emitowaną przez te atomy energię 76, 77, 112, 170 Obrazowanie PET zob. Emisyjna tomografia pozytonowa Obrazowanie TK zob. Tomografia komputerowa Obrót ilość wydzielanego i resyntetyzowanego neuroprzekaźnika 375 Obrzęk nagromadzenie się płynu 127 Obserwacje psychofizyczne sprawozdania obserwatorów o własnych spostrzeżeniach różnych bodźców

150, 151 Obuoczna stymulacja sygnały z obojga oczu 178 Obwodowy układ nerwowy nerwy poza obrębem mózgowia i rdzenia kręgowego 80, 82 Obwód rewerberacyjny 393, 393 Oddziaływanie na aktywność organizmu przejściowa zmiana zachowania lub struktury organizmu wywołana działaniem hormonu, zachodząca wyłącznie w jego obecności 328, 331-337 Oddziaływanie na rozwój organizmu długotrwały efekt działania hormonu działającego na organizm podczas okresu krytycznego, na wczesnych etapach rozwoju 328-330 Odziedziczalność oszacowanie, wyrażone liczbą z przedziału 0-1 , w jakim stopniu zmienność jakiejś cechy w populacji zależy od różnic w wyposażeniu genetycznym jednostek (zob. też Genetyka) 11- 14 - choroba afektywna dwubiegunowa 471 , 472 -choroba Hunlinglona 254-256, 255 -choroba Parkinsona 249, 250, 251, 255 , 256 -otyłość 318 -schizofrenia 479, 480, 479 Odruch sztywna, zautomatyzowana reakcja na bodziec 54, 55, 232 -jako ruch balistyczny 234 - niemowlęcy 177, 233, 233 -a rdzeń przedłużony 85, 86 Odruch Babińskiego odruchowe zgięcie palucha wywołane drażnieniem podeszwy stopy 233, 233 Odruch chwytania odruchowe chwytanie przedmiotu umieszczonego w dłoni 233, 233 Odruch na rozciąganie odruchowy skurcz mięśnia wywołany jego rozciągnięciem 231 , 232, 232 Odruch szukania odruchowe odwrócenie głowy i ssanie po dotknięciu policzka 233,233 Odruch wzdrygnięcia reakcja na niespodziewany, głośny dźwięk lub podobny nagły bodziec 377, 378 Ognisko padaczkowe miejsce, w którym powstają wyładowania padaczkowe 422 Okienko owalne błona ucha wewnętrznego przylegająca do strzemiączka 189

Oko (zob. też Wzrok; Gałka oczna) 146-150, 146, 147, 148, 149 Okres krytyczny okres, w którym wpływy środowiskowe mają szczególnie silny i trwały wpływ na rozwijający się organizm 178, 179, 181, 330, 440 Okres okołoowulacyjny okres poprzedzający i następujący po uwolnieniu komórki jajowej, szczyt płodności 334 Okres refrakcji następujący po potencjale czynnościowym krótki okres, w którym komórka nie jest w stanie wygenerować nowego potencjału czynnościowego 44 Okres refrakcji bezwzględnej okres tuż po wystąpieniu potencjału czynnościowego, kiedy kanały sodowe są zamknięte i błona komórkowa nie może wytworzyć kolejnego potencjału czynnościowego w odpowiedzi na stymulację , niezależnie od jej intensywności 44 Okres refrakcji względnej przedział czasu po okresie refrakcji bezwzględnej, w którym kanały potasowe są otwarte szerzej niż zwykle, przez co do wywołania potencjału czynnościowego konieczne jest zadziałanie silniejszego bodźca 44 Okresowe ruchy kończyn we śnie (mioklonie nocne) nawracające

i mimowolne ruchy n óg lub rzadziej ramion podczas snu 281 Oksytocyna hormon tylnego płata przysadki; także neuroprzekaźnik; pełni istotną rolę w zachowaniach seksualnych i rodzicielskich 325, 327 Oligodendrocyty komórki glejowe, które otaczają i izolują niektóre neurony w układzie nerwowym kręgowców 35,36 Omamy (halucynacje) wrażenia zmysłowe, którym nie odpowiadają realne bodźce 477, 477, 478 Opiaty substancje chemiczne wyekstrahowane z maku lekarskiego lub podobne do nich 201, 205, 456, 457 Opony mózgowe błony otaczaj ące mózg rdzeń kręgowy 93 Opóźnienie synaptyczne 55, 55 Opsyny 149 Opuszka węchowa 88, 89, 214, 215 Oreksyna (hipokretyna) neuroprzekaźnik stymulujący neurony wydzielające acetylocho linę, przez co nasila on pobudzenie i stan czuwania 281, 317 Orientacja seksualna 345-351 - a budowa mózgu 348-350, 349, 350 -a czynniki dziedziczne 346, 347, 346 -a hormony 347 - a rozwój prenatalny 348 Osłabienie mięśniowe 66, 67 Osłonka mielinowa materiał izolacyjny pokrywający neurony u kręgowców 32 , 45, 46, 47, 46,131 Osobowość 68, 69, 69 Oś HPA podwzgórze, przysadka mózgowa i kora nadnerczy 366, 367, 368, 369 Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) mózgowie i rdzeń kręgowy (zob. też Mózg; Rdzeń kręgowy) 80, 200 -a rozwój prenatalny 108, 109, 109

- a sterowanie ruchem 236, 237 -a układ somatosensoryczny 199, 200, 199, 200,201 Otolity kryształki węglanu wapnia 197, 198 Otyłość (zob. też Waga ciała) 318- 320 -a bezdech senny 280 -a czynniki dziedziczne 315, 318 -a produkcja insuliny 309, 310 OUN zob. Ośrodkowy układ nerwowy OVLT (Narząd naczyniowy blaszki krańcowej podwzgórza) struktura nerwowa przylegająca do trzeciej komory, bardzo wrażliwa na ciśnienie osmotyczne krwi 301, 302 Owulacja 333, 334, 334 Pacjenci po komisurotamii osoby z przeciętym spoidłem wielkimi 422-426,423, 426 Padaczka schorzenie objawiające się nawracającymi epizodami nadmiernej, zsynchronizowanej aktywności nerwowej, spowodowanej głównie obniżonym wydzielaniem neuroprzekaźnika hamującego GABA 356, 374,375, 422, 466 Palenie papierosów 455, 456 - a choroba Parkinsona 252 -działanie w okresie ciąży 123, 373 Pamięć (zob. też Uczenie się) 387-408 -a choroba Alzheimera 403-405, 404, 405 -a elektrowstrząsy 469, 470 -a hipokamp 91, 395-402, 396, 397, 398,401, 41 3-414 -a kora przedczołowa 99, 395, 402 -lokalizacja w mózgu 388-392, 389, 390, 392 -a marzenia senne 288, 289 - a schizofrenia 482 -a sen REM 287 - a stres 369, 369, 402 -a uzależnienia 455, 457 - a zespół Korsakowa 38, 402-403 Pamięć deklaratywna informacje pamięciowe , które można wyrazić w formie słownej 397-399 Pamięć długotrwała pamięć zdarzenia, które nie jest aktualnie w centrum uwagi 391 , 393 , 394 Pamięć epizodyczna pamięć pojedynczych wydarzeń 398, 399, 401 Pamięć jawna (uświadomiona) świadome przypominanie sobie informacji, które są rozpoznawane jako wspomnienia z przeszłości , testowanie polega na opisywaniu przeszłych zdarzeń 397, 403 Pamięć krótkotrwała pamięć niedawnych zdarzeń 391-393 Pamięć niejawna (nieuświadomiona) wpływ niedawnego doświadczenia na zachowanie, nawet jeśli nie zdajemy sobie sprawy, że korzystamy ze swoich zasobów pamięciowych 397,398, 402, 403 Pamięć proceduralna pamięć umiejętności ruchowych 397 Pamięć przestrzenna 399, 400, 401 , 402 Pamięć robocza zdolność do krótkotrwałego przechowywania informacji oraz manipulowania nimi 99,289,394,395,482 Paraplegia zob. Porażenie poprzeczne

Indeks rzeczowy

599

Pączkowanie kolaterali zjawisko polegające na tworzeniu rozgałęzień

przez nieuszkodzone aksony i przyłączaniu się do synaps zwolnionych przez zniszczone aksony 131, 132, 133 PCP zob. Fencyklidyna Penumbra obszar otaczający miejsce uszkodzenia, gdzie komórki są zagrożone 126, 127 Peptyd łańcuch aminokwasów 62, 63, 456 Percepcja (zob. też Układ sensoryczny) -prawa 144, 145, 145 -scalanie postrzeżeń 99-102, 100, 101

Percepcja głębi 171, 172, 179, 180 Percepcja kształtu 164-171 -detektory cech 167, 168, 167, 168 - dolna kora skroniowa 168, 169 -a organizacja kolumnowa 166, 167, 167

-typy neuronów w V1164-166, 165, 166

-zaburzenia 169, 170, 169 -a zakręt wrzecionowaty 169-171, 170, 171 PET zob. Emisyjna tomografia pozytonowa Pęcherzyki synaptyczne kuliste struktury w pobliżu zakończeń aksonów wypełnione cząsteczkami neuroprzekaźnika 63, 64 Pętla fonologiczna składnik pamięci

roboczej, który przechowuje informacje słuchowe, w tym słowa 394 Pień mózgu tyłomózgowie, śródmózgowie oraz tylne przyśrodkowe części przodomózgowia 85, 86, 86 Pierwiastek substancja, której nie da się przekształcić na inną substancję 494, 495,494, 495 Pierwszarzędowa

kora ruchowa obszar płata czołowego leżący przez bruzdą środkową; główny punkt wyjściowy aksonów przewodzących informacje do rdzenia kręgowego 97, 237, 237, 238 Pierwszarzędowa kora słuchowa część płata skroniowego, w którym komórki najlepiej reagują na tony o określonej częstotliwości 191, 192, 192, 193 Pierwszarzędowa kora somatosensoryczna zob. Zakręt zaśrodkawy Pierwszarzędowa

kora wzrokowa (kora Vl) obszar kory odpowiedzialny za pierwszą fazę analizy wzrokowej 95, 162-166 -detektory cech 167, 168, 167, 168 -organizacja kolumnowa 166, 167, 167 -rodzaje komórek 164-166, 165, 166 Piramidy wybrzuszenia rdzenia przedłużonego (zob. też Droga grzbietowo-boczna) 240 PKU zob. Fenyloketonuria Placebo lek lub inna substancja niewywołująca efektów farmakologicznych 204, 468 Plamka ślepa punkt na siatkówce nieposiadający receptorów, gdyż tutaj znajduje się ujście nerwu wzrokowego 146, 147, 148 Plamka żółta fragment siatkówki prążkowana,

charakteryzujący się największą możliwością rozróżniania szczegółów

148

600

Indeks rzeczowy

Planum temporaJe fragment płata skroniowego, który u dużej części ludzi jest większy w lewej niż w prawej półkuli 428, 429 Pląsawica Huntingtona zob. Choroba Hunlinglona Płat ciemieniowy obszar kory mózgowej leżący pomiędzy płatem potylicznym a bruzdą środkową 95, 96, 102, 289 Płat czołowy obszar kory mózgowej rozciągający się od bruzdy środkowej aż po przedni kraniec mózgowia, w jego skład wchodzi pierwszarzędowa kora ruchowa oraz kora przedczołowa 95, 97-99 Płat potyliczny tylna (ogonowa) część kory mózgowej 95, 96 Płat skroniowy boczna część każdej z półkul, w pobliżu skroni 95-97, 362,374,375,482 Płat wyspowy 95 Płyn mózgowo-rdzeniowy płyn o składzie podobnym do osocza krwi, znajduje się w komorach mózgu oraz w kanale środkowym rdzenia kręgowego 92, 93, 108 Płytka starcza struktura uformowana ze zdegenerowanych aksonów i dendrytów, występująca w mózgu chorych na Alzheimera 404 PMS zob. Zespół napięcia przedmiesiączkowego

POA/AH zob. Pole przedwzrokowe/przednia okolica podwzgórza Pobudzenie 274-277, 276, 277, 358-361 , 404,453 Pocenie się 298 Podejmowanie decyzji 356-358, 357, 358 Podstawa ślimaka część ślimaka znajdująca się najbliżej strzemiączka

191 Podstawowa przemiana materii ilość energii spalanej w stanie spoczynku, zużywanej głównie w celu utrzymania stałej temperatury ciała 294 Poduszka 102 Podwzgórze struktura przodomózgowia leżąca u podstawy mózgowia, od strony brzusznej przylega do wzgórza 88, 90 -a ból 204 -a cykl menstruacyjny 333 - a hormony 90, 325, 327, 328, 327 - a lęk 382 - a marzenia senne 289 -a orientacja seksualna 349, 350, 349, 350

-

a pamięć 402 a pobudzenie 275, 277 a pragnienie 301, 302 a regulacja odżywiania 310-314, 31 1, 312,313,314

-a różnicowanie płciowe 329, 330 - a stres 366, 367 -a temperatura ciała 297, 298, 297 - a układ odpornościowy 368 -a wzrok 157 -a zachowania rodzicielskie 337 Pokrywa wierzchnia część śródmózgowia 88, 113, 113, 114 Polaryzacja gradient elektryczny po obu stronach błony komórkowej 39 Pole Broki fragment lewego płata czołowego u człowieka związany z pewnymi aspektami języka,

szczególnie tworzeniem wypowiedzi 75, 441, 441 Pole przedwzrokowe/przednia okolica podwzgórza (POA/AH) obszar mózgu odgrywający ważną rolę w regulacji temperatury 297, 298 Pole recepcyjne część pola widzenia, której oświetlenie pobudza dany neuron 159, 159, 160, 160, 164 Pole Wernickego część lewego płata skroniowego człowieka związana z rozumieniem mowy 441, 443 Pole widzenia fragment otoczenia, jaki można zobaczyć za jednym razem 159,421,425,426 Polio zob. Choroba Heinego-Medina Polipeptyd 62 Polisomnograf urządzenie, które u śpiącego jednocześnie rejestruje aktywność EEG, ruchy gałek ocznych lub inne parametry 273 Pomijanie stronne tendencja do ignorowania lewej strony ciała i jego otoczenia 220, 221 , 221 Pompa sodowo-potasowa mechanizm aktywnego transportu trzech jonów sodowych na zewnątrz komórki i wciągnięcia dwóch jonów potasowych do wewnątrz 40, 41 Porażenie

240

- czterokończynowe (tetraplegia) 240 -jednostronne (hemiplegia) 131, 240 - poprzeczne (paraplegia) 240 -senne 240 Postać ostra przebieg choroby o nagłym początku i dużym prawdopodobieństwie szybkiego zakończenia 477 Postać przewlekła przebieg choroby o stopniowym początku i długim okresie trwania 477 Postsynaptyczny potencjał pobudzający (EPSP) przejściowa depolaryzacja błony komórkowej 55-58 Postsynaptyczny potencjał hamujący (IPSP) przejściowa hiperpolaryzacja błony komórkowej 55-58 Potencjał czynnościowy szybka depolaryzacja i niewielkie odwrócenie normalnej wartości polaryzacji błony wskutek zadziałania ponadprogowej stymulacji 42-47, 42, 43, 55, 56 -a czucie przedsionkowe 197 -a mięśnie 229, 232 -a osłonki mielinowe 45-47, 46 -a rozwój mózgu 120 -a słuch 190, 191 -a widzenie barwne 150 Potencjał postsynaptyczny 47, 55 Potencjał receptorowy lokalna depolaryzacja lub hiperpolaryzacja błony receptora 144 Potencjał spoczynkowy potencjał elektryczny po obu stronach błony występujący, gdy neuron nie jest pobudzany 39-43, 41, 42 Potencjał stopniowany potencjał błonowy, który może przyjmować wiele wartości i nie podlega prawu wszystko albo nic 47, 55, 56 - a widzenie barwne 150 Powinowactwo tendencja substancji chemicznej do wiązania się ze specyficznym typem receptora 68

Poziom metabolizmu 471, 472 Półkule mózgu zob. Asymetria funkcjonalna Późne dyskinezy efekt uboczny neuroleptyków objawiający się drżeniem oraz ruchami mimowolnymi 488 Praca zmianowa 268 Pragnienie hipowolemiczne pragnienie wywołane małą objętością krwi 302, 303, 302, 303 Pragnienie osmotyczne pragnienie będące skutkiem wzrostu stężenia substancji rozpuszczonych w organizmie 300-302, 301 , 303 Prawo Bella-Magendiego zaobserwowana prawidłowość, że korzenie grzbietowe rdzenia kręgowego przenoszą informacje sensoryczne, a korzenie grzbietowe - informacje do mięśni i gruczołów 82 Prawo specyficznych energii nerwowych twierdzenie, że każdy nerw przewodzi zawsze ten sam rodzaj informacji do mózgu 144, 145 Prawo wszystko albo nic zasada, według której amplituda oraz szybkość przewodzenia potencjału czynnościowego są niezależne od siły bodźca inicjującego 44, 47 Pręcik typ receptora siatkówkowego, który nie bierze udziału w widzeniu barwnym 149, 150, 149, 157 Problem chihuahua obserwacja, że psy rasy chihuahua mają niezwykle wysoką proporcję mózg-ciało, spowodowaną tym, że hodowano

je w celu uzyskania niskiej wagi, a nie dużego mózgu 436 Problem innych umysłów trudność w rozpoznaniu, czy inni ludzie (lub zwierzęta) mają przeżycia świadome

7, 20 Problem psychofizyczny pytanie o relację umysłu do mózgu 5-7 Problem scalania pytanie o mechanizm integracji działania mózgowych ośrodków wzrokowych, słuchowych i innych w tworzeniu scalonych spostrzeżeń przedmiotów 99-102, 174, 175 Problem wielkoskalowej integracji zob. Problem scalania Problemy etyczne 20-24, 499- 501 Proces anaerobowy (beztlenowy) proces biochemiczny przebiegający bez udziału tlenu 231 Procesy poznawcze (zob. też Uczenie się , Pamięć)

-a hormony płciowe 335, 336, 336 - a ruch 247, 248 Produktywność zdolność do wytwarzania nowych sygnałów na oznaczanie nowych treści 433 Progesteron hormon steroidowy, który, między innymi, przygotowuje macicę do zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej oraz wspomaga podtrzymanie ciąży 137, 138, 325, 326,333,335 Program ruchowy skoordynowana sekwencja ruchów tworząca jedną całość 2 34, 235 Proksymalny zlokalizowany blisko początku lub punktu złączenia 82 Prolaktyna (PRL) 325, 327

Proliferacja powstawanie nowych komórek 109, 122 Proporcja mózg-ciało 436, 437 Proprioceptor receptor wrażliwy na położenie i ruch części ciała 231, 232, 231,232

Prosencephalon zob. Przodomózgowie Prostaglandyna E1 i E2 substancje chemiczne uwalniane podczas infekcji, wywołujące wzrost temperatury ciała (gorączka) i senność 298 Prostaglandyny substancje w organizmie wywołujące senność 277 Prostownik mięsień prostujący kończynę (zob. też Mięśnie antagonistyczne) 57, 228,230

Proteoglikany siarczanu chondroityny 131 Protony 494 Prozac zob. Fluoksetyna Prozupagnozja zaburzenie zdolności rozpoznawania twarzy 169 Próba palec-nos 243 Próba Wady procedura polegająca na tym, że lekarz wstrzykuje pacjentowi do tętnicy szyjnej amytal sodu (amobarbital), uspokajający środek z grupy barbituranów; lek przejściowo usypia jedną z półkul mózgu, dzięki czemu można poznać funkcje drugiej, aktywnej półkuli 362,424 Próg pobudzenia poziom depolaryzacji, przy którym krótkie pobudzenie wywoła raptowną, lawinową zmianę właściwości elektrycznych błony

komórkowej 42 Przeciwciało białko w kształcie litery Y, przyłączające się do antygenu, osłabiające jego działanie lub oznaczające go jako cel ataku dla komórek układu odpornościowego 367

Przeciwutleniacze 405 Przekrój czołowy przekrój pokazujący struktury mózgowia od przodu 81, 82 Przekrój poprzeczny (osiowy) przekrój pokazujący struktury mózgowia od góry 81, 82 Przekrój strzałkowy (podłużny) przekrój pokazujący struktury mózgowia z boku 81 , 82 Przełykanie 233 Przemoc fizyczna zob. Zachowanie agresywne Przestępcy seksualni 332, 333 Przestrzeń podpajęczynówkowa 93 Przesunięcie fazowe 194, 195, 195 Przeszczepy tkanki mózgowej 138 Przewody Miillera zawiązki żeńskich narządów rozrodczych (jajowodów, macicy i górnej części pochwy) 329 Przewody półkoliste zorientowane w trzech różnych płaszczyznach przewody, wyścielone komórkami włoskowatymi , wrażliwe na kierunek przechylenia głowy 197 Przewody Wolffa zawiązki męskich narządów rozrodczych 329 Przewodzenie skokowe przeskakiwanie potencjałów czynnościowych pomiędzy węzłami, oparte na przepływie jonów dodatnich 45-47, 46 Przodomózgowie leżąca najbardziej z przodu część mózgowia, należy do niej kora mózgowa

(zob. też Kora mózgowa; Podwzgórze) 85-91, 94, 121, 311 Przodomózgowie podstawne obszar przodomózgowia zlokalizowany z przodu i grzbietowo w stosunku do podwzgórza, zawiera skupiska neuronów sterujących poziomem pobudzenia kory mózgowej m.in. w związku z cyklem sen- czuwanie 91, 92,275,277 -a choroba Alzheimera 275, 404, 405 Przyjmowanie pokarmu zob. Regulacja odżywiania

Przysadka mózgowa gruczoł dokrewny przytwierdzony do podstawy podwzgórza 90, 311, 327, 328, 327, 328

- a cykl menstruacyjny 333, 334 -a stres 366, 367, 327, 328, 327, 328 Przysadka mózgowa, płat przedni jedna z części przysadki mózgowej 325, 327, 366, 367 Przysadka mózgowa, płat tylny jedna z części przysadki mózgowej 300, 325, 327 Przystosowanie liczba kopii genów danego osobnika utrzymujących się w następnych pokoleniach 16 Przyśrodkowa kora czołowa 361 Przyśrodkowa okolica przedwzrokowa (MPOA) 332,337 Przyśrodkowy w kierunku osi symetrii, przeciwnie do kierunku bocznego 82 Pseudohermafrodyta zob. Interseksualista Psychiatra 25 Psychofizjolog 25 Psycholog porównawczy 25 Psychologia biologiczna (biopsychologia) dziedzina nauki badająca fizjologiczne, ewolucyjne i rozwojowe mechanizmy zachowań i przeżyć psychicznych 2, 25 Psychologia ewolucyjna zob. Socjobiologia Psychoneuroimmunologia badanie mechanizmów wpływu przeżyć psychicznych, zwłaszcza tych stresowych, na układ odpornościowy i jak, z kolei, układ odpornościowy wpływa na ośrodkowy układ nerwowy 368, 369 Psychoterapia 469 Psychoza maniakalno-depresyjna zob. Choroba afektywna dwubiegunowa PTC zob. Fenylotiomocznik PTSD zob. Zespół stresu pourazowego Punkt nastawczy docelowa wartość procesu homeostatycznego 294 Puryny grupa związków chemicznych zawierająca adenozynę i jej pochodne 62 PVN zob. Jądro przykomorowe rCBF zob. Miejscowy krwi

przepływ

mózgowy

Rdzeń kręgowy część OUN znajdująca się wewnątrz kręgosłupa; wymienia informacje z receptorami i mięśniami poniżej poziomu głowy 82, 83, 82,

83, 129

- choroby 240 - połączenia z mózgowiem 239-242 -a układ somatosensoryczny 199, 200,200 Rdzeń

nadnerczy 325

Indeks rzeczowy

601

Rdzeń przedłużony część tyłomózgowia znajdująca się tuż nad rdzeniem kręgowym; rdzeń przedłużony można potraktować jako powiększone i bardziej złożone "przedłużenie" rdzenia kręgowego 85, 86, 212, 457

Reakcja bezwarunkowa (UCR) reakcja wyzwalana automatycznie przez bodziec bezwarunkowy 388 Reakcja warunkowa (CR) reakcja wywołana przez bodziec warunkowy, po jego skojarzeniu z bodźcem bezwarunkowym 388 Receptor AMPA receptor glutaminianu, który reaguje również na substancję o nazwie kwas a-amino-3-hydroksy-5-metylo-4-izoksazolopropionowy 411-413,412, 413

Receptor nikotynowy 455, 456 Receptor NMDA receptor glutaminergiczny, posiadający powinowactwo do N-metylo-D-asparaginianu 411-413, 412,413,486,487,487

Receptor presynaptyczny receptor zlokalizowany na zakończeniu presynaptycznym askonu 410,411 Receptory ciepła 198 Receptory czuciowe (somatosensoryczne) 197, 198, 199 Receptory dotykowe (zob. też Zmysły mechaniczne) 197, 198, 199 Receptory smakowe 209-213 Receptory synaptyczne 32 Receptory węchowe 89, 116, 214, 215, 214,216

Receptory wzrokowe 146, 149, 150, 155 Receptory zimna 198 Regeneracyjna teoria snu teoria, według której główna funkcja snu polega na umożliwieniu organizmowi zregenerowania się po wysiłkach całego dnia 284 Regulacja odżywiania 305-320 -oddziaływanie sygnałów

chemicznych 315-318, 315, 316 -a podwzgórze 31G-314, 311, 312, 313, 314

307-310 -a układ odpornościowy 368 - układ trawienny 305-307, 306 -uwarunkowania społeczne 314, 315, 3 14, 315 - zaburzenia odżywiania 319 Regulacja temperatury zob. Temperatura -sytość

ciała

Regulacja wewnętrzna zob. Temperatura ciała; Regulacja odżywiania Regulacja wody 300-303 Rekombinacja powstanie nowej kombinacji genów podczas rozmnażania, prowadzące do wyłonienia się cech nieobecnych u żadnego z rodziców 11, 14 Renina 302, 325 Rezerpina 68 Ręczność 429, 430 Rhombencephalon zob. Tyłomózgowie Ritalin zob. Metylofenidat RNA zob. Kwas rybonukleinowy Rozchodzenie się potencjału czynnościowego przemieszczanie się potencjału czynnościowego wzdłuż

aksonu 45, 45, 46 Rozdzielnouszna prezentacja bodźców słuchowych procedura, w której

602

Indeks rzeczowy

przez słuchawki do każdego ucha podaje się równocześnie inne słowo, a zadanie polega na powtórzeniu ich obu lub jednego 424 Rozmiar mózgowia -a inteligencja 436, 437, 437 - porównania między gatunkami zwierząt 120, 121, 121, 122 Rozpoznawanie twarzy 169-171 Rozrost drzewka dendrytycznego 34, 35, 35,115,116,116,412,414 Rozwój mózgu 107-124, 110 -a asymetria funkcjonalna 428, 429 -a doświadczenie 115-120, 116, 118, 119 -nieprawidłowości

122, 123, 123 - odnajdywanie drogi przez aksony 112-115, 113, 114, 115 -pączkowanie kolaterali 131, 132, 133 -proporcjonalny rozrost 120-122, 121, 122

- przetrwanie neuronów 110-112, 111,180

-rozwój neuronów 109 -a schizofrenia 481-484, 482, 483, 484

- tworzenie neuronów w dojrzałym mózgu 116, 117 -a zdolności językowe 436-440, 437, 438

Rozwój prenatalny (zob. też Rozwój mózgu) -bliźnięta 12, 12 -a działanie alkoholu na płód 123, 123, 348 -a orientacja seksualna 347, 348 -a różnicowanie płciowe 329, 330 -a schizofrenia 481 -a temperatura ciała 297 -a zachowania agresywne 373, 373 Różnice płciowe (zob. też Tożsamość płciowa) 331, 465, 478 Różnicowanie wytworzenie się aksonu i dendrytów, co nadaje neuronowi charakterystyczny kształt 109 Ruch (zob. też Mózg a ruch; Zaburzenia ruchowe) 227-259 -a mięśnie 228-232 -a procesy poznawcze 247, 248 -rodzaje 232-235, 233 -a temperatura ciała 230, 230 Ruch balistyczny ruch stanowiący jedną całość, po jego rozpoczęciu nie można go zmienić ani skorygować 234 Ruchy mimowolne (zob. też Odruch) 232 Rybosom struktura komórkowa, w której syntetyzowane są nowe cząsteczki białkowe 31, 32 Rytm okołodobowy (zob. też Endogenny rytm okołodobowyJ 261- 270 - a bezsenność 479, 480 - a choroba afektywna dwubiegunowa 473 -definicje 262, 263 -a depresja 470, 471 , 471 -a jet lag 267, 268 -mechanizmy zegara biologicznego 263-266,264,266

-przestawianie 267-269, 268 - a sezonowe zaburzenie afektywne 473, 474 -a temperatura ciała 262, 263, 263, 279, 280 Rytm swobodnie biegnący rytm okołodobowy lub okołoroczny, który

nie jest okresowo przestawiany przez światło lub inne wskazówki 267 SAD zob. Sezonowe zaburzenie afektywne Sakkada balistyczny ruch gałek ocznych od jednego punktu fiksacji do drugiego 243 Samodrażnienie mózgu zachowanie wzmacniane przez bezpośrednią stymulację określonego obszaru mózgu 452, 453, 452 Schizofrenia choroba charakteryzująca się pogorszeniem zdolności funkcjonowania w codziennym życiu oraz występowaniem niektórych spośród następujących objawów: omamy, urojenia, zaburzenia myślenia, zaburzenia motoryczne oraz nieadekwatne reakcje emocjonalne 476-489 -a czynniki dziedziczne 479-480, 479 - a elektrowstrząsy 469 -hipotezy neuroprzekaźnikowe 484-487, 485, 487 -hipoteza neurorozwojowa 481-484, 482, 483, 484

-katatoniczna 478 -leki484, 485,485,488-489, 488 -objawy 476-479, 477 -ostra 477 -przewlekła 477 SCN zob. Jądro nadskrzyżowaniowe SDN zob. Jądro zróżnicowane płciowo Selektywna przepuszczalność wybiórcza zdolność niektórych substancji do łatwego przenikania przez błonę komórkową 40 Selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lek blokujący wychwyt zwrotny serotoniny przez zakończenie presynaptyczne 467, 467 Sen (zob. też Rytmy okołodobowe; Sen REM) 261-290 -a depresja 280, 470, 471 , 471 -fazy 271-273, 272, 274, 282 - funkcje 284-287, 286, 287 -a marzenia senne 273, 274, 288, 289 -a melatonina 265, 266 -a pobudzenie 275-277, 276, 277 -wyjaśnienia ewolucyjne 284, 285 -zaburzenia 279-282, 280 Sen non-REM (NREM) fazy snu poza snem REM 273 Sen REM (z szybkimi ruchami gałek ocznych) faza snu, gdzie występują szybkie ruchy gałek ocznych, podwyższona aktywność mózgu oraz zwiotczenie mięśni szkieletowych 273,274,278-280,278,279

-funkcje 285-288, 286, 287 -a narkolepsja 281 Sen paradoksalny zob. Sen REM Sen wolnofalowy (SWS) fazy III i IV snu, gdzie zapis EEG jest zdominowany przez wolne fale o dużej amplitudzie 272, 273 Sen zimowy 284, 285 Sensytyzacja zwiększenie siły reakcji w odpowiedzi na łagodne bodźce wskutek uprzedniego kontaktu z bardziej intensywnymi bodźcami 410, 410 Serotonina neuroprzekaźnik 62 - a alkoholizm 459, 460 -a depresja 376, 377, 376, 467 - a halucynogeny 458

-inaktywacja i wychwyt zwrotny 67 - a kannabinoidy 458 -a odchudzanie 319 - a psychostymulanty 454 -a sen 277, 278, 279 - a sensytyzacja 41 O, 411 - synteza 62, 63, 63 -a zachowania agresywne 375-377, 376

425,429

-a zachowania seksualne 332 Sezonowe zaburzenie afektywne (SAD) nawracające epizody depresyjne występujące w tych samych porach roku 473, 474, 474 SFO zob. Narząd podsklepieniowy Siateczka śródplazmatyczna sieć cienkich kanalików, za pomocą których nowo zsyntetyzowane białka są transportowane do różnych miejsc w komórce 32 Siatkówka tylna powierzchnia gałki ocznej, pokryta receptorami wzrokowymi 146-149, 147, 148, 158, 159

-hamowanie oboczne 160, 161, 160, 161 , 162 - połączenia

neuronalne 162, 163 -receptory wzrokowe 149, 150, 149 -a widzenie barwne 152 Skorupa duża struktura podkorowa, należąca do jąder podstawy 90, 246 Skrzyżowanie wzrokowe miejsce, w którym część włókien z każdego nerwu wzrokowego przechodzi na przeciwną stronę ciała 422 Skuteczność tendencja substancji chemicznej do aktywacji określonego

typu receptora 68 Słuch

188-196

- a asymetria funkcjonalna 422 -a budowa ucha 188-190, 189, 190, 191

- a dysleksja 445 -a głuchota 192, 193 -a lokalizacja źródła dźwięku 194, 195, 194, 195

- a percepcja wysokości

Sploty neurofibrylarne struktury złożone ze zdegenerowanych elementów cytoszkieletu w komórkach nerwowych występujące w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera 404 Spoidło hipokampa grupa aksonów łączących lewy i prawy hipokamp

dźwięku

190-192, 191, 192, 193

Smak 209-213, 210, 212, 213 -a emocje 361, 362 -a regulacja odżywiania 306, 307, 311, 314, 319 układ odpornościowy 368 - wrażliwość 212, 213

- a

Society for Neumscience (Towarzystwo Badań nad Układem Nerwowym)

przednie wiązka aksonów łącząca obie półkule, mniejsza niż spoidło wielkie 94, 425, 429 Spoidło wielkie duża wiązka aksonów łącząca obie półkule kory mózgowej 94

- ageneza 428 -a asymetria funkcjonalna 420, 420 -a ręczność 430 -rozwój 42 -różnice płciowe

331

-uszkodzenie 422-426, 423 SSRI zob. Selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny Stałocieplny utrzymujący prawie niezmienną temperaturę ciała,

pomimo dużego zakresu zmian temperatury otoczenia 295 Stałość barw zdolność do rozpoznania koloru przedmiotu pomimo zmiany oświetlenia

154, 171

Stałość kształtu zdolność

do rozpoznawania kształtu przedmiotu nawet po zmianie jego położenia lub orientacji 168, 169 Stan hipomaniakalny 471 Stereoskopowa percepcja głębi zdolność spostrzegania głębi na podstawie oceny różnic pomiędzy obrazami w obu siatkówkach 171, 172 , 179, Steryd anaboliczny substancja chemiczna z grupy steroidów, najczęściej pochodna testosteronu, wywołuje przyrost masy mięśniowej 326, 327 Sterydy kataboliczne 326 Strach (zob. też Lęk) 377-380 Stres niespecyficzna reakcja organizmu na jakiekolwiek wymaganie nań nałożone

364-371

- a autonomiczny

układ

nerwowy

364-366, 365 -a oś HPA 366, 367, 368- 369 -a pamięć 369, 369, 402 - prenatalny 348 -a układ odpornościowy 367-369, 368, 369

stresu pourazowego 369,

370,377 się

społecznych 16-18, 25

Solipsyzm stanowisko filozoficzne, zgodnie z którym istnieję wyłącznie ja sam lub tylko ja jeden jestem świadomy 6, 7

Soma zob. Ciało komórkowe Somatotropina hormon wzrostu 325, 327 Somatyczny układ nerwowy sieć nerwów, które przekazują informacje z narządów zmysłów do OUN oraz z OUN do mięśni i gruczołów 80 Somnambulizm zob. Lunatykowanie Specyficzność zasada (występująca przy LTP), że tylko bardzo aktywne synapsy ulegają wzmocnieniu 411 Splot naczyniówki 92

też

Uzależnienie)

67, 68 -amfetamina 129, 133, 222, 454, 478, 485 , 487

- efekty stosowania w czasie

ciąży

122 , 123

- fencyklidyna 478, 486 , 487 -halucynogeny 458, 458 -marihuana 45 7, 458 - morfina 205 -nikotyna 455, 456 -opiaty 201, 205, 456-457 Substancje rozpuszczone 300, 301 Sumowanie czasowe wzajemne nakładanie się efektów szybkiej serii potencjałów postsynaptycznych 55, 56, 57

Sumowanie przestrzenne dodawanie się efektów pobudzenia dwóch lub więcej synaps na jednym neuronie 56,57 Swędzenie

205

SWS zob. Sen wolnofalowy Synapsa miejsce wymiany informacji pomiędzy dwoma oddzielnymi neuronami lub neuronem i mięśni em 53-71, 64

-a osobowość 68, 69, 69 -a rozwój mózgu 115, 116 -a substancje psychaaktywne 67-69 -a zjawiska chemiczne 60-67 Synapsa hamująca 56-58, 160 Synapsa hebbowska synapsa, która zwiększa swoją efektywność wskutek jednoczesnej aktywności elementu presynaptycznego i postsynaptycznego 408, 409 Synaplogeneza tworzenie się synaps 109, 110

Synchronizacja aktywności nerwowej

180

-zespół

499-501 Socjobiolog 25

Socjobiologia dziedzina zajmująca badaniem ewolucji zachowań

Spoidło

Substancje psychaaktywne (zob.

Strumień

brzuszny droga wzrokowa w korze skroniowej, nazwana niekiedy drogą "co" 163, 164 Strumień grzbietowy droga wzrokowa w korze ciemieniowej, nazywana niekiedy drogą "gdzie" lub "jak" 163, 164

Struna bębenkowa 212 Strzemiączko

189, 190

Stwardnienie rozsiane 46, 47 Stwardnienie zanikowe boczne 240 Stymulacja podprogowa 42 Substancja P neuroprzekaźnik uwalniany przez neurony wrażliwe na ból 62 , 201,202,203

Substancja szara okołowodociągowa obszar pnia mózgu o dużej gęstości synaps enkefalinowych, 202, 203, 378

99-102

Syndrom zatrzaśnięcia przejawiany przez osoby z uszkodzeniami brzusznej części pnia mózgu 359, 360, 360 Sytość (zob. też Regulacja odżywiania) 307-310

Szczelina długa i głęboka bruzda 83 Szczelina synaptyczna 61, 64, 466, 467 Szczęśliwy traf 366 Szlak (droga) wiązka aksonów w OUN 83 Szlak mezokortykolimbiczny grupa neuronów, które wysyłają projekcje z nakrywki śródmózgowia do układu limbicznego 488 Szlak siatkówkowo-podwzgórzowy 268 Szumy uszne nawracające lub stałe brzęczenie w uchu 193 Szyszynka niewielki, nieparzysty gruczoł w mózgu, umiejscowiony za wzgórzem, wydziela hormon melatoninę

5, 265 , 325

Ślad pamięciowy zob. Engra Ślepota (zob. też Wzrok) 95, 155, 182 Ślepota korowa 95 Ślepota na barwy (daltonizm) 10, 11, 155 Ślepota na ruch zaburzona zdolność

spostrzegania kierunku lub szybkości ruchu, bez innych zaburzeń widzenia 157, 173, 174, 182 Ślepowidzenie (blindsight) zdolność do

lokalizacji bodźców w ślepej części pola widzenia 175 Ślimak struktura ucha wewnętrznego zawierająca receptory słuchowe 189, 190, 191

Indeks rzeczowy

603

Świadomość

-a problem psychofizyczny 6, 7 -a uwaga 219, 220 -wzrokowa 174, 175

Światło

-a jądro nadskrzyżowaniowe 268, 269 -długości fal151 , 151 , 152 - a sezonowe zaburzenie afektywne 473 Środki psychostymulujące (stymulanty) substancje wywołujące podniecenie, pobudzenie, podniesiony nastrój, eliminują zmęczenie, a niekiedy polepszają kondycję fizyczną 454, 455 -a ADHD 222, 223, 454 -a narkolepsja 281 - a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 129 -a rozwój prenatalny 123 -a schizofrenia 478, 485, 487 -a uzależnienia 454, 455, 455 Śródmózgowie środkowa część mózgowia, obejmująca wzgórki górne i dolne, pokrywę i nakrywkę 85-88 Tabletki antykoncepcyjne 333, 334 Tarczyca 122, 325 Telencephalon zob. Kresomózgowie Temperatura ciała 294-299 -homeostaza 294 -a ruch 230, 230 -a rytmy okołodobowe 262, 263, 263, 279, 280 -a sen 275, 279 Teoria bramkowania przypuszczenie, że stymulowanie aksonów niezwiązanych z bólem w skórze lub mózgu może hamować przewodzenie sygnałów bólowych w rdzeniu kręgowym 202 Teoria częstotliwości pogląd, według którego odbierana wysokość tonu jest proporcjonalna do częstotliwości potencjałów czynnościowych

w nerwie słuchowym 190 Teoria identyczności stanowisko, według którego procesy umysłowe są identyczne z pewnym typem procesów mózgowych, ale opisuje się je za pomocą różnych pojęć 5, 6 Teoria Jamesa-Langego koncepcja, według której zdarzenie początkowo wywołuje reakcje autonomiczne i mięśniowe, a emocja to spostrzeżenie tych reakcji 358-361, 359, 361 Teoria miejsca hipoteza, że odbierana wysokość tonu zależy od tego, w której części ucha wewnętrznego komórki wykazują największą aktywność 190 Teoria przeciwstawnych procesów teoria, zgodnie z którą widzenie barw opiera się na przeciwstawnych parach kolorów: czerwonego i zielonego, żółtego i niebieskiego oraz białego i czarnego 152-154 Teoria retinex teoria widzenia barwnego zakładająca, że kora mózgowa porównuje informacje z różnych części siatkówki, aby określić jasność i barwę w każdym obszarze 154, 155, 171 Teoria trichromatyczna (Younga-Helmhołtza) teoria widzenia barwnego, według której opiera się

604

Indeks rzeczowy

ono na ocenie względnej siły trzech typów czopków, z których każdy jest maksymalnie wrażliwy na inny zakres długości fal 150-152 Terapie behawiorałne 136, 137 Test latencji nazywania przedmiotu procedura, w której mierzy się szybkość nazywania bodźców prezentowanych w lewym lub prawym polu widzenia 424 Test rysunków Gollinsa 397, 397-401 Test sortowania kart z Wiseonsin 483 Testosteron rodzaj androgenu (zob. też Hormony płciowe) 329 -a orientacja seksualna 347 -a przestępcy seksualni 332, 333 -a różnice płciowe 329--331 -a zachowania agresywne 335, 374, 375 TeŁraplegia zob. Porażenie pobudzeń

czterokończynowe

Thalamus zob. Wzgórze Tiamina (witamina B1 ) substancja chemiczna konieczna do prawidłowego metabolizmu glukozy 38, 402 Tkankowy aktywator plazminogenu (tPA) lek rozpuszczający zakrzepy 127 Tlen 38, 231 Tlenek azotu (NO) gaz wydzielany przez wiele małych neuronów, działający jako neuromodulator 62-64, 332 TMS przezczaszkowa stymulacja magnetyczna 76 Tolerancja krzyżowa tolerancja na jedną substancję chemiczną wywołana zażywaniem innej substancji 383

Tomografia komputerowa (obrazowanie TK) metoda obrazowania żywego mózgu polegająca na wstrzykiwaniu do krwi płynu kontrastowego, a następnie prześwietlaniu głowy promieniami rentgenowskimi; po drugiej stronie głowy znajdują się detektory mierzące natężenie promieniowania 74, 74 TOP0 v 114, 115 Torowanie zjawisko polegające na tym, że przeczytanie lub usłyszenie słów chwilowo zwiększa prawdopodobieństwo ich użycia 402 Toxoplasma gondii 378 Tożsamość płciowa płeć, z którą jednostka się identyfikuje 342-345, 343, 344 tPA zob. Tkankowy aktywator plazminogenu Transport aktywny wymagający dostarczenia energii transport substancji chemicznych - na przykład z krwi do mózgu przebiegający przy współudziale białek 37 Transporter białko błonowe odpowiedzialne za wychwyt zwrotny neuroprzekaźnika po jego uwolnieniu 67 Transporter dopaminowy 454 Trifosforan adenozyny (ATP) związek chemiczny będący nośnikiem energii; bywa wykorzystywany również jako neuromodulator 65, 498, 498 Trifosforan guanozyny (GTP) 65 Trudny problem filozoficzne pytanie o to, dlaczego i w jaki sposób jakikolwiek rodzaj aktywności

mózgu może być skojarzony ze świadomością 6, 7 Tryptofan 62, 63, 376, 377 TSH zob. Hormon tyreolropowy Twarze Mooneya 101, 101 Twór siatkowaty sieć neuronalna obejmująca rdzeń przedłużony

i

mózgu; część kontroluje obszary ruchowe rdzenia kręgowego; część wstępująca wybiórczo reguluje pobudzeniem i uwagą w różnych obszarach przodomózgowia 86, 274, 275 Tylna kora ciemieniowa obszar analizy informacji wzrokowych, somatosensorycznych i ruchowych, głównie w celu monitorowania pozycji ciała względem otoczenia 239 Tyłomózgowie część mózgowia leżąca najbardziej z tyłu, obejmująca rdzeń przedłużony, most i móżdżek 85-87 częściowo pień

zstępująca

UCR zob. Reakcja bezwarunkowa UCS zob. Bodziec bezwarunkowy Uczenie się (zob. też Pami ęć) 408-415 - badania na bezkręgowcach 409-411 , 409, 410 - a długotrwałe wzmocnienie synaptyczne 411-415,412,413 -a sen 287 - skomasowanie 393 -starsze badania 407, 408, 408 - a synapsy hebbowskie 408 - warunkowanie klasyczne 388-392, 389,390,392,408,458 Uczenie się konfiguratywne (kontekstowe) mechanizm pamięciowy używany w zadaniach, gdzie znaczenie bodźca zależy od tego, jakie inne bodźce występują razem z nim 400, 401 Udar mózgu (incydent naczyniowo· -mózgowy) przejściowe zaburzenie dopływu krwi do części mózgu 125-127,126, 127, 458 -krwotoczny 125-127 - niedokrwienny 125-127 Ujawniane emocje wrogość przejawiana w stosunku do pacjenta przez wyczerpanych opieką członków rodziny 478 Ujemne sprzężenie zwrotne w mechanizmie homeostazy procesy redukujące niezgodność z punktem nastawczym 294 Układ czaszkowo-krzyżowy zob. Układ nerwowy przywspółczulny Układ czucia somatycznego (somatosensoryczny) układ sensoryczny przetwarzający wrażenia z ciała i jego ruchów 197- 201, 199, 200,201,212 -a amputacja kończyn 134-136, 134, 135, 136 Układ immunologiczny (odpornościowy) zespół struktur, których funkcją jest ochrona organizmu przed wirusami i bakteriami 367-369 Układ limbiczny grupa struktur przodomózgowia, tradycyjnie wiązana z emocjami; tworzy rodzaj obrzeża dookoła pnia mózgu; zawiera opuszkę węchową, podwzgórze, hipokamp, ciało

migdałowate, zakręt obręczy oraz kilka mniejszych struktur 88, 88, 278, 361, 362 Układ nerwowy (zob. też Potencjał czynnościowy ; Mózg; Metody badawcze; Rdzeń kręgowy; Synapsa) 29-48, 73-105, 108-123 - autonomiczny BO, 84, 85, 84 -bariera krew-mózg 36-38, 37 -budowa komórki 31-36 -neurony lokalne 47 -odżywianie neuronów 38 -potencjał spoczynkowy 39-42, 41, 42 -przodomózgowie 88-90 -terminologia 2, BG-82, 81, 82 -tyłomózgowie 85-88, 86 - śródmózgowie 88 Układ nerwowy przywspółczulny (parasympatyczny) układ sterujący wegetatywną, niezwiązaną

z reagowaniem na

zagrożenie

aktywnością narządów wewnętrznych 83-85, 358

- a stres 364-366, 365 nerwowy współczulny (sympatyczny) sieć neuronalna

Układ

przygotowująca narządy wewnętrzne

do wydatkowania energii 83-85, 110,365

- a adrenalina 60 -a emocje 358 - a stres 368, 369 -a zachowania agresywne 372 Układ okresowy pierwiastków 495 Układ sensoryczny (zob. też Słuch; Zmysły chemiczne; Zmysły mechaniczne; Wzrok) 187 -a problem scalania 100, 101, 101 -a budowa mózgu 88-90, 96, 97, 102 -a asymetria funkcjonalna 420-422, 425,426,426 Układ śródmózgowiowo-mostowy część

tworu siatkowatego biorąca udział w regulacji pobudzenia kory mózgowej za pomocą aksonów wydzielających acetylecholinę

i glutaminian w przodomózgowiu podstawnym i wzgórzu 275 Układ trawienny (zob. też Regulacja odżywiania) 305-307, 306 Umiejętność czytania (zob. też Zdolności językowe)

-dysleksja 445-447, 446 - a uszkodzenie mózgu 441-443 Umysł zob. Mózg; Problem psychofizyczny Urojenia oporne na perswazję fałszywe przekonania, na przykład o tym, że jest się prześladowanym 476, 477 Uszkodzenie mózgu (zob. też Choroba Alzheimera) 125-139 - a asymetria funkcjonalna 422-426, 423,430 -a badania naukowe 75 -a diaschiza 129 -a emocje 359, 360, 360 - a kannabinoidy 458 - a lobotomia przedczołowa 99 -a nadwrażliwość .odnerwieniowa 132- 134, 133 - a odrastanie aksonów 130, 131, 131 -a pączkowanie kolaterali 131, 132,133 -przyczyny 125-127, 126, 127 -a schizofrenia 478, 481-484, 482, 483, 484

- a sen 128

-skutki 75 -a stres 369, 369 -terapie 136-138, 137 -a wiek 128 -a wzrok 169-171, 173, 174 - a wyuczone zachowania kompensacyjne 128, 129 - a zaburzenia zachowania we śnie REM 281 -a zdolności językowe 440-444, 441, 442, 444

-a zespół Korsakowa 38, 402, 403 -a zespół zatrzaśnięcia 359, 360, 360 Uwaga 219-224 -a dysleksja 446, 447 -a uzależnienia 453 - wzrokowa 174 Uzależnienie nieprzystosowawczy wzorzec zażywania substancji prowadzący do klinicznie określonych zaburzeń psychicznych lub cierpienia psychicznego 452-463 -alkoholizm 68, 69, 402, 459-462, 461 -a dopamina 68, 69, 452-454, 452, 453, 455,456 -halucynogeny 458, 458 -marihuana 457, 458 -nikotyna 455, 456 -opiaty 456, 457 - przegląd skutków działania narkotyków 459 -a schizofrenia 478, 483, 485 -środki psychastymulujące 454, 455, 455

Vl zob. Pierwszorzędowa kora wzrokowa VZ zob. Drugorzędowa kora wzrokowa VMH zob. Brzuszno-przyśrodkowa część podwzgórza VNO zob. Narząd lemieszowo-nosowy

Wiązanie

jonowe przyciąganie pomiędzy dwoma przeciwnie naładowanymi jonami 496, 496 Wiązanie kowalencyjne wiązanie pomiędzy atomami współdzielącymi swoje elektrony 496, 497, 496 Widzenie barwne 149-155, 171 Widzenie centralne za pomocą dołka środkowego 148-150 Widzenie obuoczne percepcja oparta na stymulacji obu oczu przez jedno źródło bodźców (zob. także Obuoczna stymulacja) 178, 178, 180 Widzenie obwodowe 148-150, 220 Wiek - a dobór partnera 341 - a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 128 -a sen 285, 286, 287 Wierzchołek ślimaka końcowa część

ślimaka, leżąca po przeciwnej stronie od miejsca, gdzie strzemiączko styka się ze ślimakiem 191 Wiotkość stawów 381 Wirusy - a bariera krew-mózg 37 -a schizofrenia 481 -a zaburzenia nastroju 465, 466, 466 Witamina B1 zob. Tiamina Włókna aerobowe włókna mięśniowe, które wykorzystują tlen podczas skurczu 231 Włókna równoległe aksony biegnące równolegle do siebie, ale prostopadle do płaszczyzn tworzonych przez komórki Purkinjego w móżdżku 244,

245 Włókna szybkokurczliwe włókna mięśniowe podlegające szybkim skurczom, szybko męczące się 230,

231 Waga ciała (zob. też Otyłość) -metody odchudzania 317- 319 -a podwzgórze 312, 313 Warstwa korowa warstwa ciał komórek nerwowych leżąca równolegle do powierzchni kory, od innych warstw oddzielona pasmami włókien nerwowych 83, 94, 95, 95 Warunkowanie instrumentalne typ warunkowania, w którym wzmocnienie (nagroda) lub kara zmienia prawdopodobieństwo późniejszego wystąpienia danego zachowania 388, 389 Warunkowanie klasyczne rodzaj warunkowania wytwarzanego poprzez skojarzoną prezentację dwóch bodźców, z których jeden wywołuje reakcję bezwarunkową

388-392, 389, 390,392,408, 458 Wazopresyna (hormon antydiuretyczny, ADH) hormon przysadki, który podnosi ciśnienie krwi oraz skłania nerki do reabsorpcji wody i wydzielania moczu o większym zagęszczeniu 300, 302, 325, 327 Węch zmysł powonienia 89, 214-216, 214, 216, 337 -narząd

lemieszowo-nosowy 216, 217, 337 Węzeł Ranviera wąski niezmielinizowany fragment aksonu, znajdujący się pomiędzy dwoma segmentami osłonki mielinowej 32, 46, 46 Wiąd rdzenia 240

Włókna

wolnokurczliwe włókna mięśniowe podlegające wolnym skurczom, nie ulegają zmęczeniu

230,

231 Włókna zazwojowe Wodogłowie 93

Wrzeciono

85

mięśniowe

receptor

ułożony równolegle do włókien mięśniowych, reagujący na ich rozciąganie 232 Wrzeciono senne seria fal o częstotliwości 12- 14Hz trwająca przynajmniej pół sekundy 272 Współdziałanie tendencja niemalże równoczesnej stymulacji dwóch lub więcej aksonów do wywoływania silniejszego LTP niż wielokrotna stymulacja jednego aksonu 411 Wstrząs ostrzałowy zob. Zespół stresu pourazowego Wtórny przekaźnik występuj ąca wewnątrz neuronu substancja, która po uaktywnieniu przez

neuroprzekaźnik zapoczątkowuje

procesy przekazywania sygnałów do innych struktur wewnątrzkomórkowych 65, 275 Wybór pożywienia (zob. też Dieta; Regulacja odżywiania) 306, 307 Wychwyt zwrotny zwrotne pochłanianie neuroprzekaźnika przez zakończenie presynaptyczne 67 Wyjaśnienia ewolucyjne wyjaśnianie w kategoriach ewolucyjnej historii gatunku 3, 4, 284, 285, 336

Indeks rzeczowy

605

-język 436-440, 437 -orientacja seksualna 346, 347 - sen 284, 285 -zachowania agresywne 376 - zachowania seksualne 340-342 Wyjaśnienia fizjologiczne wyjaśnianie w kategoriach aktywności mózgu i innych narządów 3, 4 Wyjaśnienia funkcjonalne próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego dana część ciała lub zachowanie w toku ewolucji przyjęło taką, a nie inną postać 3, 4, 16, 17 Wyjaśnienia ontogenetyczne wyjaśnianie w kategoriach rozwoju struktury lub zachowania 3, 4 Wyłączanie genów (gene-knockout) sztuczne wywoływanie mutacji genu odpowiedzialnego za prawidłowe działanie określonego typu komórek, neuroprzekaźników lub receptorów 75 Wysokość tonu spostrzeżenie związane z częstotliwością dźwięku 188, 190-192, 192, 193 Wyuczona awersja pokannowa wyuczone unikanie pokarmu, którego spożycie wywołuje pogorszenie stanu zdrowia 307 Wzgórek aksonalny zgrubienie ciała komórki, punkt początkowy aksonu 45 Wzgórek górny i dolny wybrzuszenia po obu stronach pokrywy śródmózgowia 88, 157 Wzgórze struktura znaj dująca się w części środkowej przodomózgowia 88-90, 90,157,2 75 Wzmocnienie (nagroda) zdarzenie, które zwiększa częstość poprzedzającej je reakcji 388, 453, 454 Wzrok 143-183 - anatomia układu wzrokowego 157-161 -a asymetria funkcjonalna 421, 422, 425,426,426 -barwa 149-155, 171 -a drogi nerwowe 162-164, 163 - a dysleksja 445 - mechanizmy przetwarzania 159-161, 159, 160, 161 -percepcja głębi 171, 172, 179, 180 -percepcja kształtu 164-171, 165,

166, 167, 168, 169, 170, 171

-percepcja ruchu 157, 172- 174, 172, 173, 182 -połączenia oko-mózg 146-149, 147, 148

-prawa percepcji 144, 145, 145 - a problem scalania 174, 175 -receptory wzrokowe 146, 149-150, 149

-rozwój 177-182, 177, 181 - uwaga wzrokowa 174 Zaburzenia lękowe 380, 381 Zaburzenia myślenia jeden z osiowych objawów schizofrenii, charakteryzujący się na przykład trudnościami w rozumieniu i używaniu poj ęć abstrakcyjnych 477 Zaburzenia nastroju 464-475 - choroba afektywna dwubiegunowa 471-473, 472 - ch oroba afektywna jednobiegunowa 464-471, 464, 466, 467, 468, 470 -a schizofrenia 477

606

Indeks rzeczowy

- sezonowe zaburzenie afektywne 4 73,474,474 Zaburzenia odżywiania 319 Zaburzenia psychiczne zob. Zaburzenia nastroju; Schizofrenia; Uzależnienie Zaburzenia psychotyczne wywołane zażyciem środków psychaaktywnych zaburzenie psychiczne objawiające się omamam i i urojeniami wywołane przez wielokrotne przyjmowanie narkotyku 485 Zaburzenia ruchowe 249-257, 256 -choroba Buntingtona 89, 254, 255, 254,255,4 78

-choroba Parkinsona 88, 89, 90, 138, 249-253,250, 251,281 Zaburzenia widzenia barwnego ni ezdolność do różnicowania barw w taki sam sposób, jak robi to większość ludzi 10, 11 , 155 Zaburzenia zachowania we śnie REM schorzenie polegające na występowaniu gwałtownych ruchów ciała w fazie snu REM 281, 282 Zaburzenia zdolności rozpoznawania przedmiotów 169, 170, 169 Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne choroba związana z jądrami podstawy; charakteryzuje się występowaniem natrętnych myśli

i czynności, które musi wykonać chory, chociaż wie, że są bezcelowe lub niedorzeczne 247 Zachowanie (zob. też Zachowanie obronne; Zachowania seksualne) - a anatomia mózgu 77, 78, 78 - a czynniki dziedziczne 13, 14, 18 - a długotrwałe wzmocnienie synaptyczne 414, 415 -a emocje 356 - a homeostaza 294 - a powrót do zdrowia po uszkodzeniu mózgu 128, 129 -rodzicielskie 337, 338, 337 - w schizofrenii 476, 477 - sekwencje ruchowe 234, 235 -a temperatura ciała 296, 296, 298 -wyjaśnienia biologiczne 3, 4 Zachowanie agresywne 372-377 -a dziedziczenie 372-374, 373 -a mózg 374-377, 375, 3 76 - a testosteron 335 Zachowanie altruistyczne zachowanie przynoszące korzyści innym osobnikom, nie zaś osobn ikowi, który je przejawia 17, 18 Zachowanie obronne 377-383 -a ciało migdałowate 377-380, 379, 380, 381, 382 Zachowanie seksualne (zob. też Orientacja seksualna) 323 - a feromony 217 - a hormony płciowe 331- 334, 335, 336 - wyjaśnienia ewolucyjne 340- 342 Zaćma zmętnienie soczewki oka 179 Zadanie na mrugnięcie uwagowe 222 Zadanie odroczonego dobierania nie według wzoru zadanie, w którym zwierzę widzi przedmiot wzorcowy a następnie, po odroczeniu, wybiera przedmiot, który do niego nie pasuje 398, 398 Zadanie odroczonego dobierania według wzoru zadanie, w którym zwierzę widzi przedmiot wzorcowy a następnie, po odroczeniu,

wybiera przedmiot, który do niego pasuje 398 Zadanie z reakcją odroczoną procedura, w której zwierzę musi zareagować na skutek bodźca, który zapamiętał, a który nie jest już obecny 99, 394, 395 Zakończenie presyuaptyczne końcówka aksonu, miejsce, gdzie uwalnia on neuroprzekaźnik 32 , 33 , 63, 64 Zakręt wystająca część pofałdowania na powierzchni mózgowia, oddzielona bruzdą od sąsiedniego zakrętu 83, 404 Zakręt przedśrodkowy zakręt

na powierzchni kory mózgowej przed

bruzdą środkową, pierwszerzędowy

ośrodek ruchowy 97 Zakręt wrzecionowaty 169-171 , 170 Zakręt zaśrodkowy zakręt na

powierzchni kory mózgowej za punkt docelowy sygnałów o wrażeniach dotykowych oraz innych wrażeń czuciowych 96, 118, 239 Zamknięty uraz głowy gwałtowne uderzenie w głowę spowodowane u padkiem, wypadkiem samochodowym lub motocyklowym, pobiciem lub innym nagłym obrażeniem, które nie powoduje rozerwania tkanki mózgu 125, 126 Zasada całościowego działania teoria, według której kora mózgowa działa jako całość, im większa jej aktywność, tym lepiej 390 Zasada ekwipotencjalności wszystkie części kory mózgowej w równym stopniu uczestniczą w złożonych zachowaniach, takich jak uczenie się; każda część kory mózgowej może zastąpić inną 390 Zasada Kennard u ogóln ienie, że zdrowien ie po uszkodzeniu mózgu jest łatwiejsze w młodym wieku niż w starszym 128 Zasada salwy hipoteza, według której fala dźwiękowa o dość wysokiej bruzdą środkową ; główny

częstotliwości może wywołać salwę

impulsów w wielu włóknach nerwowych, chociaż żaden z nich pojedyn czo nie jest w stanie wytwarzać impulsów synchronicznych z tą falą 191 Zasypianie 275- 277 Zdolności językowe 433-447 -a asymetria funkcjonalna 424, 428, 430 -dysleksja 445-447, 446 - a rozwój mózgu 436-440, 437, 438 -a uszkodzenie mózgu 440-444, 441 , 442, 444 - wyj aśnienia

ewolucyjne 436-440,

437

-u zwierząt 433-436, 433, 434, 435 Zegar biologiczny wewnętrzny mechanizm sterowania cykliczną aktywnością organizmu 263-266, 264,266

- przestawianie 267-269, 268 Zeitgeber (dawca czasu) bodziec, który przestawia zegar biologiczny 267 Zespół Downa choroba genetyczna objawiająca się upośledzeniem umysłowym

403

Zespół feminizujących jąder

choroba, w której w organizmie nie występuje mechanizm umożliwiający androgenom przyłączanie się do genów w jądrze komórkowym 344 Zespół K ujemna iglica o dużej amplitudzie, po której następuje mniejsza i wolniejsza fala dodatnia 272 Zespół Kliivera-Bucy'ego zaburzenie u małp z obustronnym uszkodzeniem płatów czołowych , polegające na braku normalnych reakcji lękowych 97, 103,378 Zespół Korsakowa (zespół Wernickiego-Korsakowa) uszkodzenie mózgu wywołane niedoborem tiaminy, objawiające się apatią, majaczeniem i zaburzeniami pamięci 38, 402, 403 Zespół lęku napadowego schorzenie charakteryzujące się sporadycznymi napadami skrajnego strachu, połączonego z utratą tchu, biciem serca, zmęczeniem i zawrotami głowy 360, 381 Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (ADHD) zaburzenie polegające na nadmiernej impulsywności, pobudzeniu i przerzutności uwagi 123, 221-223, 454 Zespół nagłego zgonu niemowląt 280 Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) stan niepokoju, drażliwości i przygnębienia pojawiający się na kilka dni przed miesiączką 336 Zespół okresowych napadów agresji

(okresowe eksplozywne zaburzenia

zachowania) zaburzenie polegające na występowaniu sporadycznych wybuchów agresywnego zachowania, bez żadnego lub też z błahych powodów, czasami związane z padaczką płata skroniowego 374, 375 Zespół stresu pourazowego (PTSD) zaburzenie wywołane skrajnie traumatycznym przeżyciem, prowadzące do trwających dość długo nawracających dręczących wspomnień (przebłysków

pamięciowych) ,

koszmarów o treści z urazowym doświadczeniem, unikania rzeczy mogących o nim przypominać oraz nadmiernymi reakcjami na przypadkowe odgłosy lub podobne bodźce 370, 377 Zespół Williamsa rodzaj upośledzenia umysłowego, w którym dobre związanej

zdolności językowe współwystępują

z poważnym upośledzeniem innych funkcji intelektualnych 438, 439, 438 Zez schorzenie polegające na tym, że oczy nie zwracają się w tym samym kierunku 180 Zginacz mięsień zginający kończynę (zob. też Mięśnie antagonistyczne) 57, 228, 230

Zmęczenie wojną

zob. Zespół stresu pourazowego Zmiennocieplny utrzymujący temperaturę ciała na poziomie temperatury otoczenia 295 Zmysły chemiczne (zob. też Smak) 208-218 - a kodowanie chemiczne 208, 209 Zmysły mechaniczne 197-207 - ból135, 136, 201-205, 202, 203, 204 -czucie somatyczne 197-201, 199, 200, 201 - swędzenie 205 -zmysł równowagi 197, 198 ZOK zob. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne Związek chemiczny substancja złożona z atomów różnych pierwiastków 494 Zwierzęta mięsożerne 306 Zwierzęta roślinożerne 306 Zwierzęta wszystkożerne zwierzęta żywiące się mięsem i roślinami 306 Zwój skupisko ciał komórek nerwowych

poza OUN 82, 83 Zwój rdzeniowy grzbietowy skupiska ciał komórek n erwowych po stronie grzbietowej rdzenia kręgowego 82

Zgodność wartość oznaczająca współwystępowanie danej cechy u bliźniąt (albo jednoczesny jej brak)

Źrenica otwór w środku tęczówki, przez

479 Ziewanie 3, 235

Żarłoczność psychiczna (bulimia)

Złącze nerwowo-mięśniowe

rodzaj synapsy, w której akson ruchowy styka się z włóknem mięśniowym 228

który wpada

światło

146

schorzenie objawiające się naprzemiennymi epizodami głodzenia się i objadania 319 Żołądek 305, 306, 308

Top Articles

Latest Posts

Article information

Author: Chrissy Homenick

Last Updated: 12/04/2022

Views: 6369

Rating: 4.3 / 5 (74 voted)

Reviews: 89% of readers found this page helpful

Author information

Name: Chrissy Homenick

Birthday: 2001-10-22

Address: 611 Kuhn Oval, Feltonbury, NY 02783-3818

Phone: +96619177651654

Job: Mining Representative

Hobby: amateur radio, Sculling, Knife making, Gardening, Watching movies, Gunsmithing, Video gaming

Introduction: My name is Chrissy Homenick, I am a tender, funny, determined, tender, glorious, fancy, enthusiastic person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.